Αφορμή για αυτή την εργασία έδωσε στον γράφοντα η διαπίστωση ότι πολλοί νεοΕθνικοί (νεοπαγανιστές) νομίζουν εσφαλμένα ή ψεύδονται εσκεμμένα ότι ο Κέλσος ή και λίγοι άλλοι αρχαίοι Εθνικοί (παγανιστές), δεν έχουν πάρει απάντηση ήδη από τους Χριστιανικούς Πατέρες και ιερείς στις διάφορες ενστάσεις τους, όπως π.χ. ο Άγιος Κύριλλος συνέγραψε το «Κατά Ιουλιανού», ο επίσκοπος Καισαρείας Ευσέβιος κατά του Ιεροκλή και ο Ωριγένης το «Κατά Κέλσου» ή γιατί πολλές φορές χλευάζουν τους Χριστιανούς επειδή ακούν τους Μητροπολίτες ή τους Πατριάρχες τους ως υποτελείς ενώ οι ίδιοι, ως λένε, είναι οι μόνοι σκεπτόμενοι άνθρωποι, με συνέπεια οι νεοΕθνικοί σε διάφορα φόρουμ να ξεφωνίζουν ότι «ο Κέλσος πρέπει να διαβαστεί από όλη την Ελλάδα, ώστε η τελευταία να ελευθερωθεί από τα ψέματα του Χριστιανισμού». Ο «Αληθής Λόγος» του Κέλσου λοιπόν, έχει πάρει την απάντησή του εδώ και 18 αιώνες από τον Ωριγένη, τον οποίο παρακίνησε ο Αμβρόσιος, αν και σε βιβλία όπως το κάτωθι, ο λόγος του Ωριγένη αποκρύπτεται έστω και αν από το βιβλίο του αναφερόμενου Ωριγένη, σήμερα σώζεται ο «Αληθής Λόγος» του Κέλσου. Ας σκεφτεί λοιπόν ο καθείς, ότι αν ο Ωριγένης δεν είχε δύναμη στον λόγο του θα ήταν πιο «παγανιστικά» σωστό να κατατεθούν και οι ιδέες του, ώστε ο Κέλσος να φαντάζει ακόμη πιο δυνατός ως προς τα λεγόμενά του. Αν όμως αποκρύπτεται θα πρέπει ο καθένας να αναλογιστεί ότι σε κανένα δικαστήριο ο δικαστής δεν ακούει μόνο τον κατήγορο διότι αν το πράξει θα πλανηθεί, εκτός και αν του αρέσει η ιδέα να πλανιέται.. Ορθό λοιπόν είναι ο καθείς, να ακούει και τον συνήγορο αν θέλει να δικάζει δίκαια και όχι αυτάρεσκα. Παρ’ όλα αυτά που αφορούν λοιπόν τον Ωριγένη ο γράφων δεν πρόκειται να μείνει με ανοιχτό το στόμα μπροστά από τον Αληθή Λόγο του Κέλσου, ούτε κάποιου άλλου, θεωρώντας την σοφία του Θεού κατώτερη από εκείνη του ανθρώπου διότι ο γράφων πολλές φορές έχει τονίσει ότι ένας που θέλει να είναι και να λέγεται «Έλληνας», έχει την υποχρέωση να σκέφτεται διαρκώς και αν τυγχάνει και Χριστιανός θα πρέπει να ελέγχει τα ατοπήματα του δράκοντα. Έτσι λοιπόν περιζωμένος την αλήθεια και με θώρακα την δικαιοσύνη, υποδεμένος το ευαγγέλιο με περικεφαλαία την σωτηρία και την μάχαιρα του Πνεύματος και προσευχόμενος, ο δράκοντας θα σωπάσει και τα πύρινά τα βέλη του θα σβήσουν μπρος από την χριστιανική χρυσή ασπίδα της πίστεως.
ΠΡΟΣΩΠΑ «ΔΙΑΛΟΓΟΥ»Κέλσος (Εθνικός) 2ος αιώνα μ.Χ.Μενεκράτης (Χριστιανός) 5ος αιώνα μ.Χ.
|
Στο κείμενο που ακολουθεί ομιλάει ένας Χριστιανός που δεν γνωρίζει τέλεια όλα τα δόγματα του Χριστιανισμού αλλά και ούτε έχει εμβαθύνει στην Θεολογία. Η ζωή αυτού του Χριστιανού τοποθετείται υποθετικά στον 5ο αιώνα μ.Χ. (έστω και αν το σύγγραμμα είναι στα νεοελληνικά) και απαντά στις ειδήσεις του Κέλσου που βρίσκονται στο εικονιζόμενο βιβλίο.
Άγιο Ευαγγέλιο, Επιστολές Αποστόλων, Προς Εφεσίους - Προς Φιλιππησίους, Κεφ ς’ 14 - 18
Οι Χριστιανοί, αντίθετα από τις συνήθειες που επικρατούν, έχουν θεσπίσει μεταξύ τους μυστικούς κανόνες απ’ τους οποίους όσοι δεν παραβαίνουν το νόμο βγαίνουν στο φως, ενώ όσοι τελούνται κατά τρόπο που αντιβαίνει στα ήθη, μένουν κρυφοί. Η λεγόμενη αγάπη που τους ενώνει οφείλεται στον κοινό κίνδυνο που διατρέχουν, και ο κίνδυνος ωθεί στην συντροφικότητα ισχυρότερα από κάθε όρκο.
23, 1 Οι Χριστιανοί δεν έχουν κανένα μυστικό νόμο μιας και ο Χριστιανισμός δεν είναι μυστικισμός. Αυτές είναι ψεύτικες ειδήσεις οι οποίες αποκτούν σχήμα όταν ο σοφός παρομοιάζει την Εκκλησία του Χριστού ως φιλοσοφική σχολή του Πυθαγόρα ή μύηση στα Ελευσίνια μυστήρια διότι μάλλον σχολές σαν του Πυθαγόρα μυστικούς είχαν κανόνες που αν τυχόν και οι συμμετέχοντες τις παράβαιναν βαριά ποινή θαρρώ πως είχαν. Τέτοια αναφέρουν οι παραδόσεις για τον Πυθαγόρειο τον Ίππαρχο που ο κίνδυνος που διέτρεχε δεν ήταν από κανέναν εχθρό απ’ έξω αλλά από τους ίδιους τους παλιούς του τους συντρόφους. Τώρα εσύ θα πρέπει να μας πεις αν αυτοί οι μυστικοί κανόνες των Πυθαγόρειων ή των εν Αθήνα Ελευσίνιων, μιας και μυστικοί τυγχάνουν, αν αντιβαίνουνε τα κοινά τα ήθη, παρά οι φανεροί κανόνες των αδελφών και μαθητών μας. Η δε αγάπη που ενώνει τους Χριστιανούς είναι το μέγιστο αγαθό που προκύπτει από την αγάπη του Θεού για τον άνθρωπο και ως μέγιστο αγαθό τιμάται ως γέννημα της ψυχής. Η αγάπη δεν εκβιάζεται αλλά πηγάζει εκ βάθους καρδιάς διότι αλήθεια Κέλσο ποια αγάπη είδες να πηγάζει δια της βίας και ποια αγάπη είδες να πηγάζει από τον φόβο; Αν είδες καλά αυτά που εξιστορούμε θα παρατήρησες ότι και οι μαθητές του Ιησού ένεκα του φόβου της εξουσίας αρνήθηκαν τον Δάσκαλό τους. Ο Πέτρος αρνήθηκε τον Ιησού ένεκα του φόβου και δεν αγάπησε έστω και πρόσκαιρα τον Χριστό πριν ο κόκορας λαλήσει τρεις φορές. Πώς τώρα εσύ λες ότι με από την βία πηγάζει η αγάπη; Μήπως η αγάπη μπορεί να φέρει τον φόβο; Πώς άραγε το σκοτάδι φέρνει το φως και το φως φέρνει το σκοτάδι; Κι έτσι ακόμα αν ήταν, όπως τα λες Κέλσο, απαιτείται αγάπη για να κινδυνεύεις, διότι οι Χριστιανοί αν κινδύνευαν από τους εξωτερικούς εχθρούς, παρά αναμεταξύ τους, σημαίνει ότι για χάρη τού Χριστού κινδύνευαν, και Τον αγαπούσαν, διότι μη μου πεις ότι έχεις δει και άλλους να διακινδυνεύουν την ζωή τους για κάτι που δεν το αγαπάνε. Ποιος αλήθεια θα μπορούσε να ισχυριστεί ότι οι τριακόσιοι του Λεωνίδα από την Σπάρτη μπήκαν σε κινδύνους στο στενό στις Θερμοπύλες ένεκα του φόβου και όχι ένεκα της αγάπης προς την πατρίδα και την ελευθερία, που τους συνέδεε ισχυρά και τους έκανε τόσο άφοβους που ούτε τον θάνατο λογάριασαν αλλά και ούτε τους περισσότερους «αθάνατους» χρυσοστόλιστους εχθρούς τους;
Όσο για το δόγμα τους, έχει βάρβαρη προέλευση. Βέβαια, ακόμη και οι βάρβαροι είναι σε θέση να επινοούν δόγματα· μόνο που συμβαίνει, να είναι οι Έλληνες οι πιο κατάλληλοι να κρίνουν την αρετή και να επιβεβαιώνουν την αξία των όσων σκαρφίζονται οι βάρβαροι.
23, 2 Ας ελέγξουν λοιπόν οι Έλληνες, όπως τους ονομάζεις, τα δόγματά των Χριστιανών και ας δουν αν έχουν αρετή ή όχι. Μια φορά ο συλλογισμός σου δεν αποκλείει την περίπτωση και βάρβαρο δόγμα να έχει αρετή, εφόσον λες ότι μόνο οι Έλληνες είναι ικανοί να το ελέγξουν. Σαφώς δεν υπαινίσσεσαι ότι μόνο οι Έλληνες είναι ικανοί για να φτιάξουν δόγματα αρετής αλλά και οι βάρβαροι λοιπόν. Μήπως και οι Έλληνες δεν έλαβαν βάρβαρα δόγματα, από προηγούμενους λαούς που στον ίδιο χώρο με αυτούς κατοικούσαν ή κοντά τους δίπλα; Πού είναι λοιπόν η μοναδική τους ικανότητα να ελέγχουν τα δόγματα των βαρβάρων αν δεν είναι ικανοί μόνοι τους να ελέγξουν τα ίδια τα δόγματα που κληρονόμησαν από τους άλλους;
Σ’ αυτά που τους αρέσει να κάνουν και να διδάσκουν, οι Χριστιανοί επιδίδονται κρυφά, και όχι χωρίς λόγο, παρά για να αποφύγουν τη θανατική καταδίκη που κρέμεται πάνω από τα κεφάλια τους. Δεν υπάρχει τίποτα το καινούριο ή σπουδαίο στην ηθική τους διδασκαλία, που αν την συγκρίνει κανείς με άλλες φιλοσοφίες δεν θα την βρει διόλου πρωτότυπη. Λόγου χάρη η αποστροφή τους προς ό,τι θεωρούν ως ειδωλολατρία. Το ότι δεν είναι λογικό, αντικείμενα που έχουν φτιαχτεί από ανθρώπινα χέρια να τα θεωρεί κανείς ως θεούς μιας και πρόκειται για κατασκευάσματα φαύλων και πολλές φορές άδικων ανθρώπων, το πίστευαν κι οι Πέρσες, όπως μας ιστορεί ο Ηρόδοτος. Αλλά κι ο Ηράκλειτος λέει, «όσοι, λατρεύουν τ’ άψυχα για θεούς δεν διαφέρουν από κάποιον που πιάνει κουβέντα με τα ντουβάρια».
23, 3 Αφού λοιπόν Κέλσο δεν είναι πρωτότυπη η Χριστιανική διδασκαλία όπως λες, αλλά μοιάζει με άλλες φιλοσοφίες και ηθικές, τότε ποιος ο λόγος του ελέγχου για την αρετή της; Συ ο ίδιος υποστηρίζεις ότι οι Χριστιανοί λένε ότι και ο Ηράκλειτος. Δηλαδή υποστηρίζεις ότι οι βάρβαροι μπορούν και σκέφτονται ως οι σοφοί οι Έλληνες; ή μήπως οι Έλληνες σκαρφίζονται πράγματα βαρβάρων; Αυτό δεν λες όταν συγκρίνεις τους Πέρσες και τους Έλληνες ως σκεπτόμενοι τα ίδιο για την ειδωλολατρία; Εφόσον όμως οι Χριστιανοί διδάσκουν τα ίδια με τους άλλους φιλοσόφους τότε πώς τους κατηγορείς ότι δεν διδάσκουν τίποτα σπουδαίο; Και αν πρωτότυπη δεν είναι η ηθική των Χριστιανών αυτό σημαίνει ότι γεννημένη είναι από την κοινή συνείδηση και σκέψη των σοφών λαών της γης που σε όλες τις γενεές και σε όλους τους τόπους μίλησαν για το αγαθό. Εξήγησε μου όμως, αφού πρωτοτυπία καμιά δεν έχουν, πώς οι Χριστιανοί απειλούνται με θανατική καταδίκη ενώ οι άλλοι λαοί με τις ίδιες φιλοσοφίες και ηθικές με τον Χριστιανισμό χαίρουν τις προστασίας του κράτους; Κάτι θα πρέπει να υποστηρίξουμε λοιπόν, ή ότι το κράτος άδικα τους κατηγορεί ή ότι η διδασκαλία τους είναι πρωτότυπη ή και τα δύο αυτά μαζί ακόμη, διότι αν αυτοί κινδύνευαν με θανατικές καταδίκες λογικό είναι να ειπωθεί ότι αυτοί που κινδυνεύουν με θανατική καταδίκη για κάτι που υποστηρίζουν, κάτι το σημαντικό και νέο πρεσβεύουν για το οποίο δεν διστάζουν να δώσουν και την ζωή τους ακόμα. Και ο πιο αφελής πολίτης του κράτους λοιπόν, δεν θέτει την ζωή του σε κινδύνους παρά μόνο για κάποιο πολύ σοβαρό λόγο που και αυτός, αν και αφελής δηλαδή, ευκόλως εννοεί, διότι νομίζω ότι και ο πιο αφελής πολίτης αν έστω ειπωθεί ότι δεν εννοεί την διδασκαλία που πρεσβεύει, εντούτοις ευκόλως κατανοεί την σημασία και την αξία της ζωής του.
Οι Χριστιανοί πιστεύουν ότι προφέροντας τα ονόματα δαιμόνων ή λέγοντας μαγικά ξόρκια, αποκτούν δύναμη. Ο ίδιος ο Ιησούς χρησιμοποιώντας μαγικά τεχνάσματα φάνηκε πως έκανε θαύματα, και μάλιστα πρόβλεψε ότι και άλλοι θα ’ παιρναν μαθήματα και θα ’ καναν τα ίδια, παριστάνοντας τους σπουδαίους κι ότι τα κατορθώματα τους δήθεν οφείλονται στη δύναμη του θεού· και κάτι τέτοιους τους ξαπόστελνε ο Ιησούς. (Αν είχε δίκιο να τους καταδικάζει, τότε όντας κι ο ίδιος ένοχος για τα ίδια πράγματα, ήταν τιποτένιος· και αν δεν ήταν τιποτένιος ο ίδιος τότε δεν ήσαν τιποτένιοι και όσοι πήγαν να τον μιμηθούν. (...) Οι Χριστιανοί διατηρούν απόκρυφες δοξασίες, κι έτσι προσποιούνται και καλύπτονται ως προς το τι πιστεύουν και τι όχι (...) Προσωπικά, δεν υποστηρίζω ότι θα ’ πρεπε κανείς να υποχρεώνεται να απομακρυνθεί από τις καλοπροαίρετες δοξασίες του ή να προσποιηθεί ότι απομακρύνθηκε ή ότι τις απαρνήθηκε, προκειμένου να αποφύγει κινδύνους.
23, 4 - 25, 1 Ο Δάσκαλος μας έκανε μαγικά τεχνάσματα, ως λες, πράμα που πολλοί αμφισβητούν σήμερα έστω και αν ζουν πολλά χρόνια έπειτα από Εκείνον, μη γνωρίζοντας τα γεγονότα από πρώτο χέρι. Μάλιστα προέβλεψε ότι και άλλοι στο μέλλον θα κάνουν μαγικά, όπως λες, χρησιμοποιώντας το Όνομά Του. Δεν απορείς Κέλσο για το πώς, ο τιποτένιος όπως λες Ιησούς, γνώριζε ότι θα γίνει γνωστός ανάμεσα σε άλλους ανθρώπους και μάλιστα σε όλη την Οικουμένη, εκείνη που ούτε εσύ στα χρόνια σου δεν γνώριζες; Τι θα πρέπει να ειπωθεί Κέλσο, ότι πολύ άνθρωποι είναι τιποτένιοι αφού δασκαλεύονται από τιποτένιους ή μήπως ότι ο Ιησούς δεν είναι τιποτένιος αλλά Μέγιστος μεταξύ όχι μόνο των τιποτένιων αλλά και εκείνων των Μέγιστων; Διότι μόνο οι μέγιστοι γίνονται παράδειγμα σε τόσους πολλούς άλλους ανθρώπους ακόμη και σοφούς παρά οι τιποτένιοι. Πες μου Κέλσο, ποιοι άλλοι σοφοί είχαν τόσους θαυμαστές; Μήπως έχεις εσύ περισσότερους εφόσον λες ότι σαν Έλληνας είσαι ικανός να ελέγξεις τον Ιησού; Όμως, Κέλσο, ο Ιησούς δεν έκανε μαγικά τεχνάσματα, ο Ιησούς είναι ο Θεός και όσοι κάνουν μαγικά τεχνάσματα δίχως την άδεια του Θεού Ιησού είναι τιποτένιοι και μάγοι. Ο ίδιος ο Θεός δεν ζητάει από κανέναν την άδεια για να κάνει μαγικά, όπως συ τα ονομάζεις. Κανείς μάγος ως τώρα δεν καταδίκασε άλλους μάγους για τα μαγικά τους, απλά ο καθείς υποστήριζε ότι κάνει μεγαλύτερα και σπουδαιότερα. Ο Χριστός δεν υποστήριξε ότι κάνει μεγαλύτερα αν και μπορεί ευκόλως να το πράξει. Ο Ιησούς υποστήριξε ότι όποιος κάνει μάγια δίχως την έγκριση του Θεού χρησιμοποιεί τα μάγια για πράματα που δεν έχουν άδεια από τον Θεό. Έπειτα λες ότι οι Χριστιανοί έχουν απόκρυφες δοξασίες ή ό,τι τις απαρνιόνται για να αποφύγουν τους κινδύνους. Μα πως υποστηρίζεις κάτι τέτοιο όταν οι Χριστιανοί επιθυμούν να μαρτυρήσουν για τον Θεό τους; Πώς υποστηρίζεις κάτι τέτοιο όταν οι θανατικές καταδίκες και η ρίψη στα θηρία επέρχονταν όταν κάποιος δεν πείθονταν να αρνηθεί τον Θεό Χριστό απλά και μόνο ως όνομα; Ακόμη αν και έστω παραδέχεσαι ότι ο Δάσκαλός μας έκανε μαγικά τεχνάσματα, με ποια απόδειξη ξεστομίζεις κάτι τέτοιο; ¨Οτι δηλαδή για μαγικά τεχνάσματα επρόκειτο και όχι για κάτι άλλο; Διότι εμείς οι Χριστιανοί γνωρίζουμε ότι με την δύναμη του Θεού ενεργούσε και έπραττε όλα εκείνα τα αγαθά που χάριζε στους μαθητευόμενούς Του διότι σαφώς καμιά επίδειξη δεν έκανε ο Ιησούς για να εντυπωσιάσει παρά μόνο αγαθοεργίες για να ευεργετήσει. Τέτοιος είναι ο Θεός και κανείς δεν μπορεί να Τον διατάξει να πράξει μάγια, ως λες, τώρα ή μετά, άνευ κάποιου αγαθού και καλοπροαίρετου σκοπού που ως Θεός σοφός ορίζει. Για μάγο λοιπόν τον πέρασαν πολλές φορές ιερείς και Φαρισαίοι και όλο περισσότερα τεχνάσματα του ζητούσαν να επιτελέσει για να εντυπωσιαστούν αυτοί προσωπικά παρά για να ευεργετηθούν κάποιοι δυστυχείς από ετούτα.
Μέσα σε κάθε άνθρωπο υπάρχει η ψυχή που όντας ανώτερη από το γήινο στοιχείο, συγγενεύει με τον θεό1. Κι οι καλόψυχοι άνθρωποι, όπου κι αν βρίσκονται, λαχταρούν τον συγγενή τους αυτόν, και διαρκώς τον φέρνουν στο νου τους και πάντα ποθούν κάτι να μαθαίνουν γι’ αυτόν. Όμως, αν πρόκειται να ενστερνιστούν κάποιο θρησκευτικό δόγμα, πρέπει να έχουν για οδηγό τους τη λογική. Γιατί όποιος πιστεύει χωρίς πρώτα να ελέγξει λογικά ένα δόγμα, είναι βέβαιο πως θα απατηθεί. Έχουμε πολλά σημερινά παραδείγματα άλογης πίστης: τους ζητιάνους ιερείς της Κυβέλης, τους μάγους που δίνουν προφητείες παρατηρώντας ουράνια φαινόμενα, τους λάτρεις του Μίθρα και του Σαβαδία κι όσους βλέπουν φαντάσματα της Εκάτης ή κάποιας άλλης θεότητας θηλυκιάς ή αρσενικής.
25, 2 Αν η ψυχή είναι ανώτερη από το σώμα και αυτή μονάχα συγγενεύει με τον Θεό, αυτό συ το λες και όχι οι Χριστιανοί οι οποίοι διδάσκουνε ότι το σώμα δώρο λίαν καλό στον άνθρωπο δόθηκε από τον Δημιουργό Πατέρα. Όμως ας δούμε Κέλσο γιατί το δόγμα μας δεν είναι λογικό και σε ευχαριστώ εκ των προτέρων που υποστηρίζεις ότι μερικές από τις βάρβαρες δοξασίες που έχουν γίνει απόκτημα και των Ελλήνων, σαν των ζητιάνων της Κυβέλης, τους λάτρεις του Μίθρα και εκείνους που βλέπουν φαντάσματα της Εκάτης, είναι άλογες, και δηλαδή έγιναν απόκτημα εκείνων που εσύ θεωρείς ότι είναι οι μόνοι ικανοί να ελέγχουν την λογική ενός δόγματος. Αν και μοιάζει δύσκολο άνθρωποι που δέχονται βαρβαρότερα δόγματα από πολλά άλλα, να ελέγξουν ανθρώπους με δόγμα σαφώς πιο λογικό και πιο σοφό από το δικό τους.
Ακριβώς όπως οι τσαρλατάνοι αυτών των λατρειών εκμεταλλεύονται την αφέλεια των εύπιστων και τους τραβούν από τη μύτη, έτσι γίνεται και με τους Χριστιανούς δασκάλους· κάποιοι από αυτούς δεν θέλουν καν να διατυπώσουν ούτε να ακούσουν ένα επιχείρημα πάνω σ’ αυτά που πιστεύουν, προτιμώντας τα «πίστευε και μη ερεύνα» και «η πίστη σου θα σε σώσει», και «η σοφία αυτού του κόσμου είναι κακό πράγμα, ενώ το να ’ σαι απλοϊκός είναι καλό». Αν κάνουν τον κόπο να μου δώσουν κάποια απάντηση, αντιμετωπίζοντας με όχι σαν κάποιον που σκίζεται να μάθει απ’ αυτούς (έτσι κι αλλιώς μου είναι γνωστά όλα αυτά), αλλά σαν κάποιον που ενδιαφέρεται εξ ίσου για το κάθε τι, τότε έχει καλώς· αν όμως δεν θελήσουν και μου πουν, καθώς το συνηθίζουν, «μη εξέταζε» και τα παρόμοια, θα πρέπει να τους διδάξω, ώστε να δουν κι οι ίδιοι, τι πραγματικά είναι και από πού πηγάζουν τα όσα υποστηρίζουν.
25,3 Εμπρός λοιπόν θα χαρώ πολύ να μας διδάξεις, διότι το «πίστευε και μη ερεύνα» περισσότερο σε αγαθούς εις την ψυχή ταιριάζει παρά σε φιλοσόφους έστω και αν ο φιλοσοφημένος λογικός αρχαίος Έλληνας σοφός ο Πλάτων στον Τίμαιο αναγνώρισε αγαθά την παραδιδόμενη Ομηρική και Ησιόδεια θεϊκή γένεση και την σειρά τους «καίπερ άνευ τε εικότων και αναγκαίων αποδείξεων». Ας δούμε τώρα αν αυτά που εσύ λες ότι γνωστά σου είναι, αν όντως έτσι πράγματι τυγχάνουν ή από πονηρούς και ασεβείς προς τον Θεό πηγάζουν.
Πολλά από τα έθνη του κόσμου διατηρούν δόγματα συγγενικά, πράγμα που μας οδηγεί στην υπόθεση ότι οι διάφορες εθνικές δοξασίες και προκαταλήψεις έχουν λίγο ως πολύ κοινή καταγωγή. Πίσω απ’ αυτές βρίσκεται εξ αρχής κάποιο αρχαίο δόγμα που, όπως λέγεται, το συντήρησαν οι σοφότεροι όλων των εθνών και πόλεων (Αιγύπτιοι, Ασσύριοι, Ινδοί, Πέρσες, Σαμοθράκες, Οδρύσες και Ελευσίνιοι. Οι Γαλακτοφάγοι του Ομήρου, οι Δρυίδες των Γαλατών και οι Γέτες πίστευαν σε δόγματα παρόμοια με των Ιουδαίων και μάλιστα πριν από αυτούς). Ο Λίνος, ο Μουσαίος, ο Ορφέας, ο Φερεκύδης ο Ζωροάστρης και ο Πυθαγόρας είχαν συλλάβει τα νοήματα τους και έγραψαν τις δοξασίες τους σε βιβλία που μπορεί κανείς μέχρι και στις μέρες μας να συμβουλευτεί.
27,1 Έτσι λοιπόν Κέλσο λες, ότι όλα τα δόγματα του κόσμου είναι συγγενικά ως προς ένα αρχαιότερο το οποίο το διατήρησαν οι σοφοί του κόσμου τούτου και ότι μερικοί από αυτούς, σοφοί ως πάντοτε, είχαν και ομοιότητες και με τα δόγματα των Ιουδαίων. Πλαγίως δηλαδή είναι σαν να υποθέτεις ότι και οι Ιουδαίοι έχουν τμήμα αυτής της αρχαίας μοναδικής σοφίας. Πώς γίνεται όμως να υποστηρίζεις κάτι τέτοιο και στην αρχή της πολεμικής σου πραγματείας να θέτεις τους Έλληνες ως διαφορετικούς από τους βαρβάρους, εφόσον ως όλοι οι λαοί έχουν κοινή καταγωγή δογμάτων; Έγιναν δηλαδή οι Έλληνες βάρβαροι εισάγοντας και διατηρώντας δόγματα που έχουν και διατηρούν οι βάρβαροι; Και πώς ανάμεσα σε σοφούς συγκαταλέγεις και βαρβάρους ενώ άλλοτε ως είπες οι Έλληνες μόνο είναι οι σοφοί; Αληθεύει όμως και πρέπει να λεχθεί, ότι μερικοί από τους Έλληνες ανέπτυξαν διαφορετικά δόγματα από εκείνα των βαρβάρων και ακόμη από εκείνα των ίδιων των πολλών Ελλήνων και έφθασαν σε δόγματα που έχουν ομοιότητες σαφώς με το δικό μας, αν και ίσως ανεξάρτητα φαίνεται πως αναπτύχθηκαν σε διαφορετικούς τόπους και χρόνους. Σαφώς λοιπόν ή θα πρέπει να δεχτούμε ότι και οι Έλληνες σοφοί είναι βάρβαροι και άμυαλοι ή ότι το δικό μας δόγμα κατέχει και Ελληνική σοφία.
Εκείνοι τώρα που επιχειρούν να μεταμφιέσουν ή να προσδώσουν αλληγορικό χαρακτήρα στην κοσμογονία του Μωυσή, παρ’ όλο που είναι πιο λογικοί [επιεικέστεροι είσινί (από όσους την παίρνουν τοις μετρητοίς), κάνουν μεγάλο λάθος [κατηγορών της Μωϋσέως ιστορίας αιτιάται τους τροπολογουντας και άλληγορουντας αυτήν]. Γιατί το σύμπαν ούτε αρχή έχει ούτε υπόκειται σε καμία φθορά. Μόνο όσα βρίσκονται πάνω στη γη επηρεάζονται από κατακλυσμούς και μεγάλες πυρκαϊές, και μάλιστα όχι όλα μαζί και ταυτοχρόνως. (Σύμφωνα με την παράδοση των παραπάνω εθνών) έχουν γίνει πολλές φορές κατακλυσμοί και καταστροφικές πυρκαϊές και αναστατώσεις, και πιο πρόσφατα ο κατακλυσμός επί Δευκαλίωνα και η πυρκαϊά επί Φαέθοντα.2 Ακόμα κι οι Έλληνες θεωρούσαν αυτά τα γεγονότα πανάρχαια, καθώς δεν είχαν υπ’ όψη τους στοιχεία ή διηγήσεις για ακόμα πιο παλιά τέτοια γεγονότα. Ο Μωυσής τώρα, έχοντας ακούσει με προσοχή κι έχοντας λάβει γνώση των δοξασιών αυτών που ήταν διαδεδομένες ανάμεσα στα σοφά έθνη και στους διακεκριμένους άνδρες, κατάφερε να δημιουργήσει γύρω από τον εαυτό του την φήμη ότι είχε θείες δυνάμεις. (Πολλά από όσα δίδαξε άλλωστε δεν είχαν καμία πρωτοτυπία. Η περιτομή, λόγου χάριν, προέρχεται από τους Αιγυπτίους [το περιτέμνεσΰαι τα αιδοία από Αιγυπτίων έλη-λυθέναι]). Και δίχως λογική αιτία, οι γιδοβοσκοί κι οι τσοπάνηδες, προφανώς εξαπατημένοι από τις απλοϊκές του δοξασίες, ακολούθησαν τον Μωυσή που τους δίδαξε ότι δεν υπάρχει παρά ένας θεός, που ονομάζεται Ύψιστος ή Αδωνάί ή Ουράνιος ή Σαβαώθ ή δεν ξέρω πώς, και έπαψαν να αναγνωρίζουν κάθε άλλον. Οι Ιουδαίοι δεν κατάλαβαν ότι δεν έχει καμία σημασία πώς ονομάζει κανείς τον ανώτατο θεό, αν τον λέει Δία όπως οι Έλληνες ή αν χρησιμοποιεί Ινδικό όνομα ή Αιγυπτιακό. Χώρια που, παρά την αποκλειστικότητα του ενός ύψιστου θεού, οι ίδιοι και αγγέλους λατρεύουν και σε μάγια πιστεύουν, των οποίων μάλιστα ο Μωυσής ήταν ερμηνευτής, θα ασχοληθώ με την αμάθεια των Εβραίων αργότερα· ας αναφερθώ πρώτα στο ζήτημα του Ιησού, που πρωτοδίδαξε μόλις πριν λίγα χρόνια και που θεωρείται από τους Χριστιανούς υιός του θεού, για να δείξω πώς οι Χριστιανοί έχουν εξαπατηθεί και έχουν ενστερνιστεί ένα δόγμα που καταστρέφει την ζωή των ανθρώπων. Αν και ριζωμένη στα κατώτερα στρώματα και τους αμαθείς, η θρησκεία αυτή βρίσκει ανταπόκριση και ανάμεσα σε ανθρώπους μετριοπαθείς και λογικούς και σώφρονες που τείνουν να την ερμηνεύουν αλληγορικά.
27, 2 - 29,1 Και όμως ενώ υποτιμάς την κοσμογονία του Μωυσή εντούτοις δεν παρατηρείς ότι ο χρόνος πάνω στον πλανήτη γη διαιρείται καλύτερα και πιο τέλεια με την κοσμογονία των Μωυσή παρά με εκείνη των Ελλήνων. Πιο καλύτερα διαιρείται ο χρόνος πάνω στην γη βασισμένος πάνω στις 7 ημέρες τις κοσμογονίας Μωυσή παρά στα χρόνια από την τέλεση των Ολυμπιάδων. Διότι και αυτές οι Ολυμπιάδες δεν υπήρχαν πάντοτε αλλά κάποια δεδομένη χρονική στιγμή ξεκίνησαν έστω και σε παλιά αρχαία χρόνια. Αν υποθέσει κανείς ότι οι Έλληνες είναι οι μόνοι ικανοί να ελέγξουν τα δόγματα των βάρβαρων όπως λες τότε γιατί οι Έλληνες δεν χρησιμοποίησαν ένα τόσο τέλειο σύστημα μέτρησης του χρόνου της γης; Πες μας αλήθεια Κέλσο πως γνώριζε ο Μωυσής το καλύτερο μέτρο διαίρεσης του γήινου χρόνου και δεν το γνώριζαν οι παλιότεροι και πιο σοφοί από αυτόν, εφόσον λες ότι ο Μωυσής από εκείνους πήρε την σοφία τους; Πώς πήρε από την σοφία τους αφού λες ότι εκείνος υποστηρίζει ότι δεν υπάρχει παρά μονάχα ένας Θεός; Ποιος άλλος σοφός από τα έθνη υποστηρίζει κάτι τέτοιο; Δεν ήταν άραγε τα έθνη πιστά σε πολλούς θεούς ιδίως κατά την εποχή του Μωυσή; Και αν ακόμη αυτός πήρε την σοφία τους τότε γιατί θεωρείς τους γιδοβοσκούς απατημένους εφόσον ακολούθησαν διδάγματα σοφών που άκουσε και δίδαξε ο Μωυσής; Έχουν δηλαδή οι διακεκριμένοι σοφοί άνδρες, ως λες, απλοϊκές δοξασίες για εξαπατημένους και απλούς χωρίς λογική ανθρώπους; Πώς όμως θα μπορούσε να κατηγορήσει κανείς τον Μωυσή για έλλειψη σοφίας όταν εκείνος δίδαξε αυτά που εσύ λες και υποστηρίζεις, διότι ο Μωυσής πρώτος έδειξε στους άλλους ότι όντως ο Θεός ιδιαίτερο όνομα δεν έχει και άλλο όνομα δεν του αρμόζει παρά το «Είναι» (Εβραϊκά: Γιαχβέ) διότι Εκείνος αλήθεια Είναι, ενώ οι άλλοι θεοί διόλου και καθόλου δεν Είναι. Για αυτούς που εσύ μας λες ότι το όνομα δεν παίζει καμιά σημασία, διότι ο ίδιος θεός υποστηρίζεις ότι είναι, πολλές ανούσιες διηγήσεις μπορώ να σου διηγηθώ από τις κατά τόπους παραδόσεις των πιστών τους και τότε είναι που πολλές και καίριες διαφορές θα δεις αναμεταξύ αυτών και Εκείνου για του Οποίου εγώ μιλώ σε αυτή την δική Του πραγματεία. Μάλιστα διαδίδεις ότι οι Χριστιανοί Αγγέλους λατρεύουν αλλά κάτι τέτοιο για τους Χριστιανούς καθόλου δεν ισχύει, διότι εκείνοι μόνο τον Ύψιστο Θεό λατρεύουν και τους Αγγέλους τους τιμούν μονάχα. Εκείνο που στα αλήθεια δεν μπορεί παρά να με εκπλήσσει, δεν είναι άλλο από το ότι τους Χριστιανούς κατηγορείς ως πιστούς εις την μαγεία αν και εσύ ο ίδιος νωρίτερα τον Ιησού κατηγόρησες, ότι θαύματα του Θεού δεν έπραττε αλλά απλά μάγια και τεχνάσματα ποιούσε. Αν όμως αυτή την άποψη σου την δεχτούμε θα πρέπει λογικά να δούμε ότι και στα μάγια και στα τεχνάσματα πιστεύεις παρά στην δύναμη του Ύψιστου Θεού. Συ είπες και συ διαλέγεις. Αλλά και αν όλα αυτά τα παραλείψουμε πάλι θα σε κατηγορήσω διότι λες ότι το σύμπαν δεν έχει αρχή και ούτε υπόκειται σε καμιά φθορά. Μα πώς γίνεται Κέλσο όλοι μας να έχουμε αρχή και τέλος και φθορά και ως πολλά μικρά κομμάτια, σαν εκείνα που όριζε στην Ελλάδα ο Δημόκριτος και ο Φιλόλαος, αποτελώντας τον κόσμο να του χαρίζουμε ιδιότητες διαφορετικές από αυτές που έχουμε; Μήπως δηλαδή υποστηρίζεις ότι το γάλα αποτελείται από μικρά κομμάτια ψωμί ή το ψωμί αποτελείται από μικρά κομμάτια βότρεις; Πώς υποστηρίζεις ότι μόνο στην γη γίνονται καταστροφές και πυρκαγιές και πλημμύρες και όχι αλλού; Έχεις βρεθεί αλλού για να το ξέρεις; Όσο αφορά τον Ιησού δεν θα διαφωνήσω, δίδαξε πριν μερικά χρόνια από σε και όπως λες αν και ρίζωσε το δόγμα του σε αμαθείς ανθρώπους, όπως άλλωστε και η σοφία θα έπραττε, ρίζωσε και σε λογικούς και σώφρονες στους οποίους η μωρία δεν θα μπορούσε να ριζώσει. Μα και αν δέχτηκαν δόγμα παράλογο λοιπόν πώς είναι σώφρονες αφού δέχτηκαν ένα δόγμα, όπως λες, που καταστρέφει την ζωή τους; Θα πρέπει να θεωρήσω ότι δεν υπάρχει διαφορά μεταξύ λογικών και αφρόνων; Όμως τι έγινε; Οι σώφρονες έχασαν τα λογικά τους ή οι άφρονες έγιναν σοφοί; Διότι πώς αλλιώς θα μπορούσε να εξηγηθεί ότι ένα δόγμα για αμαθείς παραμέρισε πολλούς Έλληνες σοφούς και μερικοί από αυτούς κράτησαν τα δικά τους μαζί με τα νέα Χριστιανικά ενδύματα που απόκτησαν ενώ άλλοι αφού τα δεύτερα ενδύθηκαν πέταξαν εντελώς και τα παλιά τους;
Η γέννηση του Ιησού από μια παρθένο είναι δική του επινόηση, για να συγκαλύψει την πραγματική του καταγωγή: γεννήθηκε σ’ ένα χωριό της Ιουδαίας από μια ντόπια, άπορη χειρώνακτα που ο άντρας της, ένας μαραγκός, την έδιωξε από το σπίτι σαν έμαθε ότι τον απατούσε μ’ έναν στρατιώτη που τον έλεγαν Πάνθηρα. Και διωγμένη και ταπεινωμένη περιπλανήθηκε και γέννησε κρυφά. Ο ίδιος επειδή ήταν φτωχός, πήγε να δουλέψει εργάτης στην Αίγυπτο όπου έμαθε μερικά από τα τεχνάσματα για τα οποία περηφανεύονται οι Αιγύπτιοι, και με τη βοήθεια αυτών των τεχνασμάτων, όταν ξαναγύρισε ανακήρυξε τον εαυτό του θεό.
33, 1 Είναι εντελώς περίεργο αυτό που πράττεις Κέλσο, διότι όταν άρχισες ετούτους τους σοφούς σου λόγους, μας δίδαξες ότι κανείς άλλος δεν είναι κατάλληλος να ελέγξει κάποιο δόγμα, αν έχει αρετή ή είναι βάρβαρο, παρά μόνο οι Έλληνες. Μα τώρα βάζεις Ιουδαίο να ελέγξει το δικό μας δόγμα! Υπάρχουν αλήθεια βάρβαροι πιο άξιοι από τους Έλληνες και σε αυτούς τώρα δίδεις τον πρώτο λόγο; Τι να υποθέσουμε λοιπόν; Ότι μήπως οι Έλληνες δεν είναι άξιοι ή αρκετοί για να ελέγξουν ένα δόγμα ή και οι βάρβαροι είναι ικανοί ως προς αυτό; Αυτό που λίγοι των Χριστιανών γνωρίζουν είναι ότι όντως οι Έλληνες πρώτοι έλεγξαν το δόγμα μας και μάλιστα όχι μόνο δεν το απέρριψαν αλλά υπήρξαν οι πρώτοι και οι μοναδικοί σοφοί που το δίδαξαν, μετά τους Αποστόλους. Ας αναφέρω λοιπόν μερικούς μιας, και αν δεν κάνω λάθος είναι της ίδιας, αν όχι, υψηλότερης σοφίας από την δικιά σου …Ωριγένης, Κλήμης, Αθηναγόρας. Τούτοι δω λοιπόν είναι από εκείνους που πάνω από τα λίγα από τα παλιά τους ρούχα έβαλαν τα νέα που χάρισε ο Ιησούς μας, δίχως και εντελώς τα παλιά να αποτινάξουν. Έπειτα βέβαια ακολούθησαν και άλλοι από τους Έλληνες που τώρα πλέον κανένα παλιό και σκονισμένο ρούχο δεν τους έχει μείνει μιας και ενδύθηκαν πλήρως τον Χριστό μας και θαρρώ τίποτα πιο σοφό δεν υπάρχει παρά ο ίδιος ο Θεός, κατά τα λόγια του Ηρακλείτου. Αλλά και αυτοί να μην ήταν, κανείς από τους υπόλοιπους δεν μπορεί να πει Κέλσο, ότι αυτά που λες αρμόζουν στους σοφούς. Διότι ποιος άνδρας που γεννιέται ως αποτέλεσμα μοιχείας διδάσκει ότι γεννήθηκε από Παρθένα ή έστω και νόμιμα αν γεννήθηκε, διδάσκει αυτά τα ίδια σε ανθρώπους που πολύ καλά τον γνώριζαν; Δεν θα ήταν πιο φρόνιμο να διδάξει, εφόσον ήθελε οπαδούς μαζί Του, ότι απλά ο πατέρας του ήταν εκείνος ή κάποιος άλλος που πέθανε ή χάθηκε παρά να διδάσκει ότι τάχα γεννήθηκε από Παρθένα; Ποιος σοφός δηλαδή βάζει σπέρματα αμφισβήτησης στους μαθητές του, ευθύς εξ εξαρχής κινδυνεύοντας και ο ίδιος να μείνει μόνος, αλλά και έπειτα να γελοιοποιηθεί από τους μαθητές Του πριν καν τους δασκαλέψει; Η δε αποπομπή της Μαρίας από το σπίτι του Ιωσήφ και το όνομα Πανθέρας, είναι πράγματα που μερικοί Ιουδαίοι διδάσκουν και όχι εμείς οι Χριστιανοί. Γιατί λοιπόν δέχεσαι πράματα από γιδοβοσκούς και απλούς ανθρώπους, όπως τους κατονόμασες και όχι όπως τα διδάσκουμε εμείς; Θαρρείς και συ ως σοφός να δέχεσαι διδασκαλίες από γιδοβοσκούς και απλοϊκούς ανθρώπους. Γι’ αυτό αλήθεια μασκαρεύτηκες ως Ιουδαίος και ο ήλιος που σε θωρεί ευκόλως το καταλαβαίνει. Ππες μου όμως γιατί δεν ελέγχεις το δόγμα μας ως έχει αλλά το διδάσκεσαι από άλλους αλλοιωμένο; Χρειάζεται αλήθεια ένας σοφός να αλλοιώνει ένα, ήδη όπως είπες, δόγμα για αφελείς, για να το ελέγξει; Αν είναι αφελές το δόγμα, γιατί να το αλλοιώσει διδασκόμενος πράματα από τρίτους που καμιά σχέση δεν έχουνε μαζί μας; Αν είσαι σοφός και εκείνο χωρίς αρετή, ας το ελέγξεις Κέλσο ως έχει. Τι έχει άραγε να φοβηθεί ένας σοφός από ένα δόγμα δίχως αρετή; Εκτός και αν υποθέσουμε ότι το δόγμα είναι όντως σοφό ή ότι ο σοφός δεν είναι σοφός. Εμείς οι Χριστιανοί πάντως, όταν ελέγχουμε τους μύθους της Αιγύπτου και τις κτηνοβασίες των θεών των Ελλήνων δεν χρειάζεται να αλλοιώσουμε κάτι. Εσύ γιατί το πράττεις; Αλλά μιας και το θυμήθηκα. Άκουσα μερικούς να λένε ότι για το όνομα Πανθέρας σου απάντησε κάποιος Έλληνας σοφός που δίδασκε στην Αλεξάνδρεια και ανήκει σε έναν από εκείνους που ανάφερα. Νομίζω ότι ήταν ο Ωριγένης και μάλιστα κάποιοι Χριστιανοί λένε ότι έγραψε ενάντια σε αυτά που και ‘γω γράφω τώρα. Αυτός λοιπόν έμαθα, αν και το έργο του δεν το έχω διαβάσει και μάρτυρας μου ο Μεγαλοδύναμος Θεός, ότι το όνομα Πανθέρας που λένε οι Ιουδαίοι για τον Ιησού από αλλού προέκυψε και φέρνει και αποδείξεις και όχι από την ιστορία που εσύ διάδωσες μαζί και οι πανούργοι Ιουδαίοι, διότι και αυτοί ως λες στα μπαγιάτικα μείνανε αφού εκεί πέρα τους βολεύει. Για τούτη τώρα την στιγμή ας σημειώσουμε μόνο τα λεγόμενά σου για την ικανότητά του Ιησού να κάνει τεχνάσματα διότι θα μας χρειαστούν αργότερα και ας μαρτυρήσουμε εδώ ότι κανείς από τους Αιγυπτίους παρά τα όσα τεχνάσματα που γνώριζε δεν κατάφερε να ανακηρύξει τον εαυτό του θεό με φήμη και τιμή σαν του Ναζωραίου.
Κατ’ αρχήν, για να κατασκευάσουν την ιστορία της παρθενογένεσης, δεν υπάρχει αμφιβολία ότι οι Χριστιανοί έχουν χρησιμοποιήσει τους Ελληνικούς μύθους της Δανάης και Μελανίππης ή της Αυγής και της Αντιόπης. Τόσο ωραία ήταν η μάνα του Ιησού που η ομορφιά της τράβηξε το θεό κι ήρθε σ’ επαφή μαζί της, αυτός που δεν είναι στη φύση του να ερωτεύεται θνητά κορμιά; Ή μήπως θα ταίριαζε να ερωτευτεί ο θεός αυτήν, μια δύστυχη που τίποτε το αρχοντικό δεν είχε πάνω της και που δεν την ήξερε κανείς, ούτε καν οι γείτονες της· ο μαραγκός την είχε μισήσει και την είχε ξαποστείλει και δεν την έσωζε ούτε η θεία δύναμη ούτε οι δικαιολογίες. Όλα αυτά δεν μπορούν να έχουν καμιά σχέση με τη βασιλεία του θεού.» (Και συνεχίζουμε με τις ερωτήσεις που θέτει ο Ιουδαίος μας προς τον Ιησού:) «Όταν λουζόσουν στο ποτάμι πλάι στον Ιωάννη, φάνηκε, λες, ένα πουλί που πέταξε προς τα σένα από ψηλά. Ποιος αξιόπιστος μάρτυρας είδε αυτό το θαυμαστό γεγονός, ή ποιος άκουσε την φωνή εξ ουρανού που σε ονόμαζε υιό του θεού, πέρα από σένα κι ακόμη έναν απ’ αυτούς που τιμωρήθηκαν μαζί σου; Μα, θα μου πεις, το είπε ο προφήτης μου στα Ιεροσόλυμα, ότι θα έρθει στον κόσμο ο υιός του θεού, που θα κρίνει τους καλούς και θα τιμωρήσει τους αδίκους. Και ποιος μου λέει ότι εννοούσε εσένα και όχι τόσους και τόσους άλλους που έζησαν μετά την προφητεία; Δεν είσαι ο μόνος στον οποίο ταιριάζουν οι προφητείες που έχουν γίνει. Λες πως ο κάθε άνθρωπος χάρη στη θεία πρόνοια γίνεται υιός του θεού. Αν είναι έτσι, τότε σε τι διαφέρεις εσύ από οποιονδήποτε άλλο; Κι έπειτα, πώς, αφού όπως λες είσαι υιός του θεού, δεν σε βοήθησε στη συμφορά σου ο πατέρας σου ή δεν μπόρεσες εσύ ο ίδιος να βοηθήσεις τον εαυτό σου; Άλλωστε υπάρχουν τόσοι και τόσοι που θα ισχυριστούν ότι οι προφητείες αναφέρονται σ’ αυτούς κι όχι στον Ιησού. Λες πως όταν γεννήθηκες, ήρθαν Χαλδαίοι να σε βρουν και να σε προσκυνήσουν, νήπιο ακόμα, ως θεό, και πως το είπαν στον Ηρώδη τον Τετράρχη και κείνος έστειλε ανθρώπους του να σκοτώσουν όσα βρέφη γεννήθηκαν την ίδια χρονιά νομίζοντας πως θα βγάλει και σένα από τη μέση, για να μη βασιλεύσεις σαν θα μεγαλώσεις. Αν είναι έτσι, πώς έγινε και τώρα που μεγάλωσες εσύ ο υιός του θεού όχι μόνο δεν βασιλεύεις αλλά και τριγυρνάς πέρα δώθε σκυφτός από φόβο και ζώντας με ελεημοσύνες; Μάζεψες γύρω σου δέκα-έντεκα φυντάνια, κάτι φοροεισπράχτορες αναλφάβητους και κάτι ναυτικούς ελεεινούς και τρισάθλιους κι όλοι μαζί ξεκόψατε από τον κόσμο και το ρίξατε στην αλητεία, εξοικονομώντας τα προς το ζην με τρόπο αισχρό και ενοχλητικό. Κι αυτή πάλι η ιστορία, που όταν ήσουν νήπιο χρειάστηκε να σε φυγαδεύσουν στην Αίγυπτο για να μη σφαχτείς; Μα πώς γίνεται, να κατατρέχει τον θεό ο φόβος του θανάτου; Παρ’ όλα αυτά, κατέβηκε άγγελος από τον ουρανό, κι έδωσε εντολή στους δικούς σου να φύγετε, γιατί αν σας άφηνε στην τύχη σας θα πεθαίνατε. Και δεν μπορούσε επί τόπου να σε προστατέψει ο μέγας θεός, που ήδη είχε μπει στον κόπο να στείλει για χάρη σου δύο αγγέλους;
33,2 & 35, 1 Πλανάσαι Κέλσο διότι οι Χριστιανοί δεν έκλεψαν κανένα μύθο από κανένα λαό. Δεν έκλεψαν διότι η δική τους ιστορία δεν είναι μύθος αφού κανείς θεός δεν πλάγιασε με καμιά γυναίκα μάνα του Ιησού, αυτά είναι αφέλειες των άλλων λαών, που θαρρούν ότι ο Θεός έχει σώμα και ζευγαρώνει όχι μόνο με θνητές αλλά και με θνητά και άλογα όντα όπως οι αγελάδες και οι κύκνοι καταπώς λέει ο μύθος της Δανάης για τον Δία στην Ελλάδα. Και οι άλλοι μύθοι που παρουσιάζεις πού κρύβουν άραγε την περιβόητη σοφία; Μήπως σε εκείνον για την περικαλλή Αντιόππη που θυγατέρα λένε πως ήτανε του βοιωτικού ποταμού Ασωπού ή του Νυκτέα και μητέρα του Ζήθου και του Αμφίωνα όταν πλάγιασε με τον Ζευ που μορφή Σατύρου είχε καθώς λένε; Ή μήπως της Μελανίππης που γέννησε τα δίδυμα παιδιά του Ποσειδώνα και που αυτός μετά την τύφλωσε, διότι τόσο πολύ την αγαπούσε αυτή και τα παιδιά του που έφερε στον κόσμο, ώστε και αυτά τα δύσμοιρα τα ξαπόστειλε εγκαταλελειμμένα σε τόπο ερημικό και εκεί τα μεγάλωσε με το γάλα της μια άσχετη με την οικογένειά αγελάδα. Μα δεν είναι μόνο αυτά τα γεγονότα, αφού και αυτά τα ίδια τα παιδιά του, τόσο υιοί θεού ήταν, που σαν μεγάλωσαν φόνευσαν τα παιδιά της Θεανούς με την βοήθεια του ξεχασμένου τους πια πατέρα, διότι τα τελευταία τα πρώτα για χάρη εξουσίας τα μισούσαν, ενώ η δύσμοιρη η μάνα τους έπειτα από το χαμό τους αυτοκτόνησε και ο άνδρας της ο Μεγαπόντης πλέον μόνος του έλαβε για γυναίκα του την Μελανίππη. Αυτές λοιπόν οι απόψεις είναι για εκείνους που θεωρούν ότι ο Θεός έχει ανάγκη από τις χαρές του κόσμου τούτου και τις χαρές της ύλης, και επιθυμεί με κοινές θνητές όποτε μπορεί και εύκαιρο είναι να πλαγιάζει.
Εσύ όμως που παριστάνεις τον Ιουδαίο, χωρίς να είσαι, θα έπρεπε να γνωρίζεις ότι οι ίδιοι οι Ιουδαίοι προφήτες μίλησαν για την έλευση του Σωτήρα των Εθνών δια μέσω μιας Παρθένας κόρης. Έπειτα πάλι, ενώ και συ ο ίδιος ομολογείς ότι το ανώτερο που έχει ο άνθρωπος είναι η ψυχή που συγγενεύει με τον Θεό, εντούτοις εδώ ζητάς από την μητέρα του Ιησού να έχει κάτι πάνω της αρχοντικό που να το ξέρει ο καθένας, σύμφωνα με το οποίο εσύ και οι όμοιοι σου θα μπορούσατε να εννοήσετε γιατί ο Θεός επέλεξε την Μαρία για μάνα του Ιησού. Αλλά όπως σου είπα Κέλσο, ο Θεός των Χριστιανών δεν ορέγεται σαν τον Δία ή τους άλλους θεούς των Αιγυπτίων, από τις σαρκικές απολαύσεις, αυτά περισσότερο σε άλογα αρμόζουν παρά σε θεό, διότι και ο χρήσιμος στην φύση γαιοσκώληκας λογική και σοφία δεν έχει αλλά εντούτοις ζευγαρώνει. Ποια η διαφορά λοιπόν του γαιοσκώληκα από τους άλλους θεούς που ζευγαρώνουν και μάλιστα με πλάσματα που δεν ανήκουν ούτε καν στο δικό τους είδος; Διότι αν δεις πλάσμα στην γη που ζευγαρώνει με πλάσμα άλλου είδους πως θα το χαρακτηρίσεις; Πώς σου φαίνεται αυτό για τους θεούς των σοφότερων λαών από τον λαό των Χριστιανών; Έτσι λοιπόν Κέλσο το αρχοντικό που είχε επάνω της η Μαρία δεν ήταν το σώμα της ή κάτι που άλλοι θα ήξεραν αλλά εκείνο ήταν αυτό που συ ο ίδιος είπες ότι συγγενεύει με το Θεό, και δηλαδή η ψυχή της, όχι το σώμα της ή η ομορφιά της, διότι το σώμα και η ομορφιά ποτέ προς το αγαθό δεν οδηγούν αν δεν τα διοικεί η αγαθή ψυχή και κάτι τέτοιο νομίζω, αν δηλαδή η ψυχή ενός ενός ή μίας είναι άξια, σίγουρα ο Θεός το ξέρει καλύτερα, παρά οι γείτονες τους. Και σε αυτό η Παναγία διαφορετική υπήρξε από την Αύγη που ήθελε, έστω και εν άγνοιά της, τον υιό της Τήλεφο να τον φονεύσει αλλά κάτι ανάλογο θαρρώ ήθελε και ετούτος για εκείνη. Ευτυχώς γι’ αυτούς και για τους καλοκάγαθους σκοπούς τους, επενέβησαν ως πάντοτε οι ελληνικοί θεοί και ο ήρωας Ηρακλής και τους απάλλαξαν από τα πάθη της ψυχής τους, μαρτυρώντας τους την κρυφή και άγνωστη σ’ αυτούς οικογενειακή τους σχέση.
Έπειτα πάλι πώς σκαρφίζεσαι αυτά που λες για το λούσιμο στο ποτάμι; Γιατί θεωρείς πως οι δικές μας μαρτυρίες είναι αναξιόπιστες και όχι αυτές που εσύ διδάσκεις, τις οποίες σου παρέδωσαν αυτοί που καταδίκασαν τον δάσκαλό μας; Αλλά λοιπόν, ίσως για να μην φαίνεσαι εσύ ο ψεύτης, παρουσιάζεις δήθεν άλλο άνθρωπο, ένα βάρβαρο Ιουδαίο για να σε ξελασπώσει κατονομάζοντας αυτά που εσύ ο ίδιος θα ντρεπόσουν να εκφέρεις ως καθαρές ανοησίες. Το ότι κάποιοι τιμωρήθηκαν όπως λες μαζί με το Δάσκαλο τους, αυτό δεν αναιρεί τις μαρτυρίες τους. Η τιμωρία δεν αναιρεί την μαρτυρία διότι αν έτσι συνέβαινε η τιμωρία του Σωκράτη θα μπορούσε να αναιρέσει τις μαρτυρίες του για την Αθήνα. Αλλά από πότε ισχύει αυτό σοφέ του κόσμου τούτου Κέλσο;
Μα και για την προφητεία θα σου πω. Μπορεί και άλλοι να ήρθαν αλλά σε κανένα δεν εμφανίστηκε κάποιο «πουλί», ούτε και κάποια φωνή βεβαίωσε ότι «ούτος είναι ο Υιός μου ο Αγαπητός». Έτσι λοιπόν Κέλσο, εμφανιζόμενε Ιουδαίε, ίσως οι προφητείες να ταιριάζουν και σε άλλους αλλά σε αυτούς τους άλλους δεν ταιριάζει καμιά φωνή και κανένα πουλί και επιπλέον κανείς δεν ισχυρίστηκε ότι σε αυτόν ταίριαζαν οι προφητείες, διότι κανένας από αυτούς δεν ήταν ούτε υποστήριξε ότι ήταν ο Υιός του Θεού, διότι όλοι ήξεραν ότι απλά δεν ήταν και φυσικά θα πρέπει να μαρτυρηθεί ότι σε κανένα δεν ταίριαξαν με μιας τόσες δεκάδες προφητείες όχι μόνο των Ιουδαίων αλλά και των σοφών Ελλήνων και πρέπει σοφά να σημειωθεί ότι οι Έλληνες κανένα άλλον άξιο τέτοιας τιμής δεν βρήκαν παρά τον Ναζωραίο, διότι οι Έλληνες σοφοί ανάλαβαν την πίστη και την διδασκαλία του στον κόσμο να διαδώσουν. Για να υποστηρίξεις λοιπόν ότι Υιός Θεού τυγχάνεις θα πρέπει και να το αποδείξεις κατά κάποιο τουλάχιστον τρόπο, ειδάλλως σε άλλη περίπτωση όλοι οι τριγύρω σου θα σε πάρουν ή για τρελό ή για χαζό ή για απατεώνα. Και εκείνος όντας Υιός του Θεού απέδειξε ότι κατέχει αυτή την ιδιότητα και στο ποτάμι αλλά και πολύ αργότερα εφόσον όπως και συ είπες ότι έμαθε τεχνάσματα στην Αίγυπτο και με αυτά τα τεχνάσματα λέγοντας και σοφά λόγια δίδασκε στην Ιουδαία. Μόνο που εμείς ξέρουμε ότι δεν επρόκειτο για απλά τεχνάσματα αλλά σημεία με τα οποία κάποιος μπορεί να υποστηρίζει ότι Υιός του Θεού πράγματι τυγχάνει. Για φαντάσου Κέλσο κάποιον που θα υποστήριζε ότι είναι ο Υιός του Θεού και δεν θα ήταν ικανός όχι για πουλιά και φωνές του Θεού αλλά και ούτε για τεχνάσματα. Εσύ μπορείς να υποστηρίξεις κάτι τέτοιο έστω και αν πολλοί πιστεύουν ότι κατέχεις περίσσεια από σοφία; Ο Ιουδαίος που παρουσιάζεις σε εμάς τους Χριστιανούς; Γιατί αν το κάνεις θα πρέπει να το αποδείξεις κιόλας… μπορείς λοιπόν;
Όσο αφορά τις «συμφορές» που βρήκαν τον Ιησού ήταν προδιαγραμμένες να συμβούν αν και καμιά συμφορά δεν τον βρήκε στα αλήθεια διότι ο Θεός δεν γνωρίζει συμφορές. Οι συμφορές είναι μόνο για τους ανθρώπους. Ο Θεός είναι αθάνατος ή μήπως διαφωνείς; Σωστά όμως λες Κέλσο ότι Ηρώδης πίστευε ότι θα Τον εξολοθρέψει κατά το σώμα αλλά κάτι τέτοιο δεν μπορούσε να συμβεί αν ο Ίδιος δεν επέτρεπε να συμβεί. Γι’ αυτό και ο Ηρώδης απέτυχε, και ο Ιησούς μεγάλωσε και βασιλεύει. Συ Κέλσο, ως Ιουδαίος, λες ότι ο Χριστός δεν βασιλεύει τούτη την στιγμή αλλά παραδέχεσαι ότι ο Θεός δεν έχει σχέση με τα γήινα. Γιατί τότε περιμένεις τον Θεό να βασιλεύει τούτη την στιγμή στην θέση του Ηρώδη πάνω σε ένα βασίλειο της γης; Δεν γνωρίζεις ότι η βασιλεία του Θεού είναι ασφαλώς Ουράνια; Ή μήπως ο Θεός χωρά στον θρόνο του Ηρώδη αφήνοντας εκτός της εξουσίας Του τους άλλους του κόσμου θρόνους;
Έπειτα πάλι λες ότι οι μαθητές του Ιησού είναι φιντάνια, φοροεισπράκτορες αναλφάβητοι, ναυτικοί ελεεινοί, τρισάθλιοι και αλήτες. Μα πώς είναι δυνατόν λοιπόν Κέλσο να λες ότι αυτό το δόγμα που κατασκευάστηκε από τέτοιους ανθρώπους έχει διάδοση ανάμεσα σε μορφωμένους, λογικούς και σώφρονες και αν και μερικοί από αυτούς βρίσκονται εντούτοις αναμεταξύ των σοφών Ελλήνων καταδέχτηκαν να έχουν τέτοιους διδασκάλους; Όμως και αυτό να μην είναι έτσι, γιατί θεωρείς ότι ο η φτωχική ζωή αρμόζει σε τέτοιου είδους ανθρώπους; Αν ήσουν Ιουδαίος αλήθεια θα μπορούσες να υποστηρίξεις αυτά που λες για τους προφήτες; Διότι ποιος Ιουδαίος προφήτης ήταν μορφωμένος ή κατείχε εξουσία; Λες ο Θεός αλήθεια να χρειάζεται ανθρώπους με εξουσία επί της γης για να διαδώσει τον δικό Του Λόγο; Μα αν δεν κάνω λάθος η δύναμη του Θεού και μόνο φτάνει για να φωτίσει και να δυναμώσει αυτό τον άνθρωπο και τίποτα άλλο δεν χρειάζεται. Ή μήπως μπορείς να υποστηρίξεις το αυτό και για τους Έλληνες κυνικούς τους φιλοσόφους; Άκουσα ότι ένας από αυτούς έστω και αν ήταν πένης και ζούσε στην Αθήνα από ελεημοσύνες, ήταν τόσο σοφός που γνωστός σε όλους στην Ελλάδα ήταν, ώστε ακόμη και ο ίδιος ο Μ. Αλέξανδρος από την Μακεδονία τον επισκέφτηκε. Θαρρώ πως ένας μέγας τέτοιος στρατηλάτης έχει πολύ πιο σοβαρές έννοιες και πράγματα να πράξει, παρά να επισκέπτεται αναλφάβητους και φυντάνια ένεκα πενίας. Αν θυμάμαι καλά εκείνο τον σοφό τον έλεγαν Διογένη. Ναι, καλά το είπα, Διογένης ο Κυνικός. Μάλιστα ζούσε σε ένα πιθάρι, πράμα που ούτε οι μαθητές του Ιησού δεν έπρατταν. Αυτός ο σοφός άνδρας, που λες Κέλσο, δεν έβρισκε κανένα εμπόδιο από την πενία, την κακοενδυμασία και την ελεημοσύνη για να είναι σοφός. Μπας και λες όμως ότι όποιος δεν κάνει χειρονακτική εργασία σαν τους δούλους δεν μπορεί να είναι σοφός; Ή υποστηρίζεις ότι μόνο οι πλούσιοι και οι εργατικοί μπορούν και σκέφτονται ως λογικοί άνθρωποι; Ελπίζω να μην νομίζεις ότι έτσι έχουν τα πράγματα διότι αν είναι έτσι θα περίμενε κανείς, ο πιο πλούσιος και πιο ισχυρός του κόσμου, ο πεθαμένος πια Κροίσος να ήταν ο πιο σοφός. Αλλά οι μύθοι λένε ότι αντί να είναι σοφός, ίσα-ίσα η ίδια η έλλειψη σοφίας του εκδηλώθηκε σε μέγιστη απληστία για τον πλούτο και με άξιο της επιλογής του τρόπο οδηγήθηκε στον δια της πείνας θάνατο, αφού ότι άγγιζε γίνονταν ευθύς ως ήθελε σε κίτρινο χρυσάφι. Ως και ο Σωκράτης από όσο άκουσα δίδασκε αλλά μισθό δεν είχε. Αλλά όχι Κέλσο, οι κατηγορίες σου δεν ευσταθούν, έστω και αν είσαι σοφός άνθρωπος. Σε έχει τυφλώσει το πάθος σου ενάντια στον Δάσκαλό μας, έχεις χάσει την φιλοσοφική σου ευδαιμονία, την αρχαία απάθεια, αν κρίνει κανείς από την λογική σου, διότι θεωρείς πως ο Ιησούς και οι μαθητές του εξοικονομούσαν προς το ζην με τρόπο αισχρό και ενοχλητικό αλλά ποιος αληθινός σοφός μπορεί να λέει ότι αισχρό και ενοχλητικό είναι η θεραπεία ασθενών, η ανάσταση νεκρών και να μιλά κανείς για αγάπη; Κάτι τέτοιο ύβρη για τον Ιπποκράτη θα ‘ταν παρά μεγάλη του κεφαλιού σοφία. Όλοι γνωρίζουν πολύ καλά ότι ο Ιησούς και οι μαθητές Του αν και όλα τούτα έπρατταν καθόλου δεν οικονομούσαν, διότι η οικονομία των Χριστιανών στους Ουρανούς τυγχάνει και όχι σε χρυσό και ασήμι όπως εκείνη των απανταχού εμπόρων.
Κατηγορείς τον Θεό ότι δεν προστάτεψε τον Ιησού ως βρέφος διότι δεν τον προστάτεψε επί τόπου αλλά έστειλε δυο αγγέλους. Ας εξετάσουμε λοιπόν χωρίς πάθος αλλά με την ελληνική λογική και σοφία όπως λες τα λεγόμενά σου. Ο Ιησούς ως βρέφος ανθρώπινο αν πέθανε μπορούσε να ξαναναστηθεί, μα αν το έπραττε αυτό εσύ ως Κέλσος τι θα έλεγες; Θα το δεχόσουν; Όμως ποια η διαφορά να τον προστάτευε επί τόπου ο Θεός τον Ιησού από εκείνη να του στείλει δύο δικούς Του αγγέλους; Μήπως το αποτέλεσμα δεν θα ήτανε το ίδιο; Δεν γλίτωσε τον θάνατο το βρέφος Ιησούς με τον ένα ή τον άλλο τρόπο; Δηλαδή αν ο βασιλιάς έστελνε δύο στρατιώτες του για να προστατέψουν το υιό του, αυτό θα αποδείκνυε ότι ο βασιλιάς δεν έχει εξουσία; Μα το ανάποδο νομίζω εφόσον όλοι ξέρουμε ότι κανένας σπουδαίος βασιλιάς δεν κάνει όλες τις δουλειές αλλά για αυτές έχει τους δικούς του υπηρέτες. Ελπίζω να μην σκέφτεσαι ότι ο Θεός δεν έχει και πολλούς μάλιστα. Αν ο βασιλιάς πατέρας σου έστελνε δύο στρατιώτες του για να σε προστατέψουν, θα ήταν διαφορετικό αυτό από το να σε προστατέψει ο ίδιος; Εκτός και αν ετούτοι οι στρατιώτες αποτύγχαναν πράγμα που θα φανέρωνε την αδυναμία του βασιλιά επί των στρατιωτών του ή την αδυναμία των τελευταίων. Όμως κάτι τέτοιο ουδέποτε συνέβη διότι στην περίπτωση του Ιησού η αποστολή τους έλαβε κάποιο αίσιο τέλος ενώ στην Ελλάδα σαν δεις, μιας και όρισες τα ελληνικά παραδείγματα πιο σοφά, ο Διόνυσος που ήταν υιός του πατέρα όλων των θεών, του Δία και της Περσεφόνης, κατακομματιάσθηκε από τους άθλιους Τιτάνες και ο άλλος του ο υιός ο Έπαφος φαγώθηκε κι αυτός ζωντανός από τους τελευταίους. Αυτός ο Δίας λοιπόν και αν είναι αδύναμος θεός παρά ο Πατέρας του Ιησού του Ναζωραίου μιας και τίποτα δεν μπόρεσε να κάνει ή δεν ήθελε σε κάποιο κόπο να λάβει μέρος διότι στα αλήθεια θα κόπιαζε αφού θεός δεν είναι. Διότι σωστό δεν είναι να λες ότι ο Θεός των Χριστιανών μπήκε σε κόπο στέλνοντας δυο αγγέλους. Μπαίνει στα αλήθεια ο Θεός σε κόπο; Αλλά και έτσι να γίνονταν, και δηλαδή ο Θεός αν έσωζε τον μικρό Ιησού επί τόπου μήπως θα έλεγες ότι ο Θεός μπήκε στον κόπο να Τον προστατέψει; Αφού λες ότι ο Θεός κόπιασε στέλνοντας δύο αγγέλους, δηλαδή κόπιασε στέλνοντας δυο άλλους, τι μας κάνει να πιστέψουμε ότι δεν θα υποστήριζες ότι ο Θεός μπήκε στον κόπο να γλιτώσει τον Ιησού εφόσον θα έπρεπε να πράξει κάτι αυτοπροσώπως; Πώς αλήθεια κοπιάζει ο βασιλιάς όταν τις βουλές του άλλοι εκτελούν; Αυτή είναι η σοφία σου λοιπόν και μόνο μεταξύ των αφελών πιάνει ευρύ αλήθεια τόπο.
Οι παλιοί μύθοι απέδιδαν θεία γέννηση στον Περσέα, τον Αμφίωνα, τον Αιακό και τον Μίνωα- ούτε κι αυτούς τους πιστεύουμε, αλλά τουλάχιστον αυτοί οι μύθοι παρουσιάζουν σαν απόδειξη τα όσα μεγάλα και θαυμαστά κατόρθωσαν εκείνοι για το καλό των ανθρώπων, ώστε να αποκτήσουν κάποια αληθοφάνεια. Εσύ τι το καλό ή θαυμάσιο, σε έργα ή σε λόγια, έχεις να παρουσιάσεις; Σε μας δεν είχες να παρουσιάσεις τίποτα, παρ’ όλο που σε προκαλούσαμε μες στο ναό, να μας δώσεις ένα χειροπιαστό σημάδι ότι ήσουν ο γιος του θεού. Ας δεχτούμε πως είναι αληθινές όλες οι τερατολογίες των μαθητών σου (οι θεραπείες, οι αναστάσεις, τα λίγα ψωμιά που έφαγαν οι πολλοί και που στο τέλος περίσσεψαν κιόλας). Σε τι διαφέρουν από τα κατορθώματα των απατεώνων θαυματοποιών κι όσων έχουν μαθητεύσει πλάι σε Αιγυπτίους; Όλοι αυτοί αναλαμβάνουν να κάνουν ακόμα πιο δύσκολα και απίθανα πράγματα και μάλιστα μπροστά σ’ όλο τον κόσμο, στην αγορά, έναντι ολίγων οβολών: και δαίμονες βγάζουν και διώχνουν μέσα από ανθρώπους, και αρρώστιες θεραπεύουν με ένα φύσημα, και πνεύματα ηρώων καλούν, και τραπέζια στρωμένα με πλούσια γεύματα και γλυκά και ψάρια, ανύπαρκτα στην πραγματικότητα, τα παρουσιάζουν κάνοντας τα να κινούνται σαν να ήταν ζωντανά ενώ στην πραγματικότητα δεν είναι, απλώς δίνουν αυτήν την εντύπωση. Πρέπει δηλαδή να τους θεωρήσουμε κι αυτούς υιούς του θεού, μιας και τα κατορθώνουν όλα αυτά; Δεν θα ’ ταν πιο σωστό να πούμε ότι μια τέτοιου είδους απασχόληση ταιριάζει σε ανθρώπους ελεεινούς και δυστυχισμένους;
35, 2 Τι εννοείς Κέλσο δήθεν πράγματι Ιουδαίε; Τι σχέση έχουν οι μύθοι με την καθαρή και ξάστερη αλήθεια; Ο Ίκαρος, λένε στην Ελλάδα, ότι κατάφερε και πέταξε μαζί με τον πατέρα του και αυτό όλοι γνωρίζουνε θαρρώ ότι είναι μύθος αλλά αν κάποιος άνθρωπος αργότερα με ψεύτικα φτερά στον ουρανό τον μπλε καταφέρει στα αλήθεια να πετάξει, τι θα πρέπει να λεχθεί; Ότι αυτός δεν πέταξε αλλά λέει ψέματα επειδή κάποιοι νωρίτερα από αυτόν υποστήριξαν τα ίδια κατορθώματα που ήσαν όμως παραμύθια; Δεν βλέπεις τα μεγάλα και τα θαυμάσια που έπραξε και είπε ο Ιησούς για το καλό όλων των ανθρώπων και που φυσικά κανείς άλλος θαυματοποιός δεν έπραξε ούτε ουδέποτε θα μπορέσει να το πράξει; Διότι ο Ιησούς δεν παρουσίαζε γεύματα που δεν υπάρχουν σε κόσμο που υπήρχε αλλά έθρεψε κόσμο υπαρκτό και πολύ με ψωμιά και ψάρια που δεν υπήρχαν και μετά γινήκαν! Διότι κανείς δεν χορταίνει με εικόνες και πράγματα ανύπαρκτα Και εκείνοι οι άλλοι που πολλά και θαυμαστά πράξανε το πράξανε για να κερδίζουν χρήμα, όπως άλλωστε και συ το αναφέρεις και τους ονομάζεις θαρρώ και απατεώνες, διότι σε καμιά συγκέντρωση στην Αίγυπτο δεν είδα κάποιο να κάνει τεχνάσματα πολλά σε άλλους που είχαν ανάγκη δίχως να κερδίζει.
Και στο ναό που λες δίκαια ο Θεός δεν παρουσίασε κάτι διότι τον Θεό κανείς δεν Τον διατάζει ούτε Τον βάζει σε δοκιμασίες. Όσο για τα τεχνάσματα που λες πολλές φορές οι άνθρωποί των Ιουδαίων τα είδαν αλλά παρόλα αυτά δεν πείθονταν. Μήπως δηλαδή ένα τέχνασμα παραπάνω θα τους έπειθε στα αλήθεια; Και γνωρίζεις καλά ότι ο Ιησούς αρνήθηκε διότι αν έπραττε σημείο στο ναό δίχως λόγο θα ήταν σαν τους τσαρλατάνους της Αιγύπτου, που όλα τούτα τα κάνουν για εντυπωσιασμό παρά για να ωφελήσουν κάποιον. Όμως ο Ιησούς όλα τούτα για να ωφελήσει τα έπραξε και όχι για να εντυπωσιάσει απλώς, διότι στο ναό μόνο για χάρη εντυπωσιασμού θα τα έπραττε και όχι για καλό, αλλά το ότι «τεχνάσματα» γνώριζε νομίζω και συ δεν το αμφιβάλεις. Όπως σου είπα πριν ο Ιησούς δεν υποστήριξε ότι μπορεί να κάνει πιο θαυμαστά τεχνάσματα από τους απατεώνες, διότι περί απατεώνων πρόκειται, εφόσον δεν έχουν πάρει καμιά άδεια από τον Θεό με συνέπεια να γητεύουν τους ανθρώπους και να τους οδηγούν σε πλάνες. Ο Ιησούς είπε σε μας τους αδελφούς να προσέχουμε από αυτούς και να δεχόμαστε τεχνάσματα, όπως λες, που γίνονται μόνο στο όνομα του δικού μας του Θεού διότι Αυτός είναι και ο πραγματικός Θεός παρά οι άλλοι, Και αν θυμάσαι καλά εμείς υποστηρίζουμε ότι ένας Τριαδικός Θεός υπάρχει και από Αυτόν τον Θεό το δεύτερο πρόσωπο είναι ο Ιησούς. Δεν είναι λοιπόν λογικό ο Θεός να μας προτρέπει να φυλαγόμαστε από τεχνάσματα που Εκείνος δεν πράττει ή δεν εγκρίνει; Διότι καθετί που δεν προκύπτει από την άδεια του Θεού δεν μπορεί παρά να είναι επικίνδυνο, εφόσον μόνο ο Θεός είναι σοφός και αγαθός και μόνο σε αυτόν αρμόζει για το τι είναι σωστό και τι όχι να δίνεται με θαυματουργικό και θείο τρόπο στους ανθρώπους.
Έπειτα ρωτάς τι το σπουδαίο και τι μεγάλο έπραξε ο Ιησούς ώστε να ξεχωρίζει από τους άλλους. Μα σοφέ Κέλσο, αν σου διαφεύγει θα στο θυμίσω εγώ λοιπόν έστω και αν παραβλέψουμε τις ιάσεις των ανθρώπων χωρίς καμιά αμοιβή! Αναστήθηκε ο Ιησούς και δηλαδή νίκησε τον θάνατο διδάσκοντας και προσκαλώντας τους ανθρώπους να τον ενδυθούν στην μελλοντική αφθαρσία. Να λοιπόν ένα καλό που οι άλλοι, Περσέας, Αμφίωνας, Μίνωας και Αιακός δεν δίδαξαν, την νίκη του ανθρώπου επί του θανάτου και την αιώνια ζωή. Και θαρρώ πως ο Ιησούς είπε ότι ο καθείς μπορεί να γίνει αθάνατος δια μέσω Αυτού. Κάτι τέτοιο κανείς μάγος από την Αίγυπτο δεν υποστήριξε και κανείς από αυτούς τους μάγους δεν πέθανε και έπειτα αναστήθηκε διότι κανείς από αυτούς δεν είναι ο Σωτήρας του ανθρώπου. Αν μπορούσε κάποιος από αυτούς να το κατορθώσει, και δηλαδή να αναστηθεί, νομίζεις ότι δεν θα το είχε πράξει, ώστε να δοξαστεί από τους άλλους τους θνητούς και πάρα πολλά κέρματα εύκολα και χωρίς κόπο να κερδίζει; Και μάλιστα θα το έπραττε με περισσότερη ακόμη βούληση, αν και αυτόν τον είχαν στο ναό λέγοντάς του ότι αν δεν πράξει κάποιο τέχνασμα μπορεί να τον σκοτώσουν ή να τον εξευτελίσουν.
Ένα σώμα σαν το δικό σου, Ιησού, δε θα μπορούσε να ’ ναι σώμα θεού· δεν θα μπορούσε να είναι θεϊκό ένα σώμα γεννημένο με το τρόπο που γεννήθηκες εσύ· ούτε τρέφεται ο θεός με τον τρόπο που τρεφόσουν εσύ· και δεν έχει ανάγκη από τα λόγια και τη φωνή σου ούτε από την πειθώ σου: αυτά ανήκαν σ’ ένα θεομίσητο και πανούργο απατεώνα.
37, 1 Ηρέμησε Κέλσο και μην ταράζεσαι, διότι ο Δάσκαλός μας δεν γεννήθηκε όπως εσύ υποστηρίζεις. Και ναι, μα τα χίλια ψέματα και τις δυο αλήθειες, τώρα καταλαβαίνω γιατί υποστήριξες εκείνη την απαίσια Ιουδαϊκή ιστορία με τον στρατιώτη τον Πανθέρα για την γέννηση του Δάσκαλού μας, για να μπορείς τώρα να λες ότι ένα σώμα που δεν γεννιέται από παρθένα δεν μπορεί να είναι Θεός. Διότι η γέννηση ενός Θεού ενσαρκωμένου ναι μεν μπορεί να έχει ανάγκη την κοιλία μίας γυναίκας ώστε να αναπτυχθεί και να μεγαλώσει αλλά σίγουρα δεν έχει και την ανάγκη ενός θνητού άνδρα για να φτιαχτεί. Τουλάχιστον από όσα είπε στην Ελλάδα ο Ιπποκράτης και η γυναίκα και ο άνδρας χρειάζεται για να γεννηθεί ένα θνητός. Αλλά εσύ Κέλσο δεν εμμένεις στα όσα λέμε εμείς αλλά ποιείς εκείνα για τα οποία κατηγορείς του Ιησού τους μαθητές, ονομάζοντάς τους ψεύτες. Ένας ψεύτης κατηγορείται για αυτά που λέει και όχι για αυτά που άλλοι του βάζουνε στο στόμα του να πει, διότι αν άλλοι πράττοντας έτσι βάζοντας στο στόμα ενός άλλου, όπως λες ψεύτη, πράματα που εκείνος ποτέ δεν είπε, τότε δεν είναι εκείνος ο ψεύτης αλλά σαφώς εκείνοι. Αλίμονο! Άραγε σε ποιο δικαστήριο της Αθήνας άκουσες να γίνεται κάτι τέτοιο; Και αν συνέβηκε κάτι τέτοιο, γνωρίζεις πολύ καλά ότι μόνο από πανούργους άνδρες, όπως λες, μπορεί να έγινε, διότι δεν αρκούνται στα όσα είπε ο κατηγορούμενος για να τον δικάσουν αλλά κατασκευάζουν και άλλες πολλές ψεύτικες κατηγορίες. Τέτοια πράματα δεν ταιριάζουν σε σοφούς άνδρες, ούτε και σε δίκαιους αλλά σε κάτι Ιουδαίους, που για την πονηριά τους έγιναν γνωστοί στον κόσμο μας, και δεν λέω άλλους από τους Φαρισαίους.
Για το πως όμως ο Θεός αποφασίζει να υπάρξει και να εμφανιστεί εις τους ανθρώπους, αυτό μόνο σε Εκείνον αρμόζει να το κρίνει παρά σε θνητούς, διότι αν ο Θεός των Χριστιανών δεν ήτανε Θεός επειδή μορφή ανθρώπου έλαβε, τότε καλά ας συλλογιστεί ο κάθε σοφός τι, ο Δίας των Ελλήνων, θα‘τανε που εμφανίζονταν ως ταύρος ή η αγελαδόμορφη η θεά Θωρ των εξαπατημένων Αιγυπτίων. Όμως ας λεχθεί δίκαια ότι αν και για τους απατεώνες μπορεί οι άνθρωποι στα δικαστήρια και στα συμβούλια να αποφασίζουν πολλές φορές εντούτοις για τους θεομίσητους μόνο ένας Θεός και όχι ένας θνητός μπορεί σωστά και δίκαια να αποφασίζει μιας και η λέξη που ανάφερες κρίση του Θεού ζητάει, παρά κανενός ασεβή θνητού που τολμά και εκφράζει δικαιοσύνη και τις αποφάσεις του Υψίστου. Ο Χριστός καθαρά το τόνισε θαρρώ ότι η απόφαση για κάτι τέτοιο μόνο στον Πατέρα αρμόζει και σε κανένα του κόσμου άλλον.
(Και συνεχίζει ο Ιουδαίος:) Απευθύνομαι στους Εβραίους εκείνους που έχουν στραφεί στον Χριστιανισμό για να τους ρωτήσω: τι πάθατε, πολίτες του Ισραήλ, και παραπλανημένοι κατά τρόπο γελοίο από‘κείνον τον Ιησού στον οποίο απευθυνόμουν προηγουμένως, έχετε απαρνηθεί την πίστη των πατέρων σας και την παράδοση και καταφύγατε σε άλλο όνομα και άλλο τρόπο ζωής; Αφού μόλις πρόσφατα, κι επειδή τιμωρήσαμε3 τον Ιησού που σας ξεγελούσε, εγκαταλείψατε τον νόμο -ή μήπως θα προτιμούσατε να υποστηρίξετε ότι το δόγμα σας εκπορεύεται μεν από τον πάτριο ιερό νόμο των Ιουδαίων αλλά στην πορεία τον εγκαταλείψατε και περιφρονείτε τις αρχές από τις οποίες σεις οι ίδιοι ξεκινάτε, τη στιγμή που δεν είστε σε θέση να ισχυριστείτε ότι η προέλευση του δόγματος σας είναι άλλη από τον εβραϊκό νόμο; Γιατί αν κάποιος έχει προφητέψει ότι ο υιός του θεού θα έρθει ανάμεσα στους ανθρώπους, αυτός ο κάποιος δικός μας προφήτης είναι και για τον δικό μας θεό μιλάει
39, 1 Είναι παράλογο Κέλσο, δήθεν Ισραηλίτη, ότι παροτρύνεις τους ανθρώπους του Ισραήλ να παραμείνουν στα ιερά τα δόγματα των πατέρων τους. Συ ο ίδιος θεωρείς ουσιαστικά αυτά τα δόγματα απλά και όχι λογικά αφού όπως λες γιδοβοσκοί τα ακολουθούν άνευ αντιρρήσεως. Γιατί λοιπόν προτρέπεις τους γιδοβοσκούς να ακολουθήσουν κάτι το οποίο εσύ θεωρείς ανάξιο σοφίας; Πώς εσύ σοφός άνδρας, παροτρύνεις άλλους άνδρες να πράξουν κάτι το οποίο δεν αρμόζει σε σοφούς; Δύο τινά συμβαίνουν Κέλσο. Ή εσύ δεν είσαι σοφός ή ο Μωυσής δίδασκε πράγματα που όντως θα μπορούσαν να αρμόζουν και σε σοφούς έστω και αν όπως λες οι γιδοβοσκοί δεν τα εξέταζαν αλλά εσύ τα εξετάζεις. Αν δεν δεχτούμε αυτά που ορίζω τότε θα πρέπει να υποθέσουμε ότι δόλια παροτρύνεις τους Ιουδαίους να προσκολληθούν στον πάτριο νόμο τους απλά για να μην προσκολληθούν στον Ιησού τον Ναζωραίο. Τι φοβάσαι δηλαδή αν προσκολληθούν στον Ιησού εφόσον ο νόμος του Μωυσή είναι καθώς λες απλοϊκός; Σάμπως θα έχουν τίποτα να χάσουν; Αλλά αν δίκαια τους παροτρύνεις να προσκολληθούν στο νόμο του Θεού τους τότε σωστά λες ότι δικός τους προφήτης είναι αυτός που είπε ότι ο Θεός θα στείλει τον Υιό Του και συνεπώς για το παιδί του δικού τους Θεού μιλάει. Και αν ήσουν, όπως παριστάνεις, Ιουδαίος, θα έπρεπε να γνωρίζεις ότι ο νόμος των Ιουδαίων από τον Θεό δόθηκε και συνεπώς από τον Θεό αξίζει να καταργείται, διότι πριν δώσει ο Θεός νόμος δεν υπήρχε. Τι θα συνέβαινε όμως, όπως αρκετοί γνωρίζουμε ότι έγινε, αν Έλληνες σοφοί προφήτευαν τον ερχομό του Υιού του Θεού του Υψίστου; Και αυτοί λοιπόν δεν θα έλεγαν ότι δικός τους προφήτης είναι και συνεπώς για τον δικό τους Θεό μιλάει; Αλλά ως είπες ο Θεός για όλους τους ανθρώπους ο ίδιος είναι και το αυτό λογικά ισχύει και για τον Υιό Του. Άρα λοιπόν και ο Θεός και ο Υιός είναι και για τους Ιουδαίους όπως και για τους άλλους λαούς της Οικουμένης.
Όμως και τα υπόλοιπα που πιστεύετε, ότι θα αναστηθούν οι νεκροί, ότι θα απονεμηθεί η θεία δίκη και ότι θα τιμηθούν οι δίκαιοι ενώ οι άδικοι θα καούν, είναι μπαγιάτικα· τίποτα το καινούριο δεν έχουν να διδαχτούν απ’ αυτά οι Χριστιανοί. Ο Ιησούς, σύμφωνα με τις γραφές σας, διατήρησε όλες τις ιουδαϊκές εορτές και τα ήθη, μέχρι και τις θυσίες ακόμα. Τι είδους υιός του θεού ήταν αυτός; Ένας αλαζόνας ήταν, ένας ψεύτης [μεγάλα ψευσάμενος] και ανόσιος. Ενώ έδειχνε να σέβεται τους εξωτερικούς τύπους της λατρείας μας (ανάλογα με την περίσταση), δεν δίσταζε να τους εγκαταλείπει· την περιτομή, [το άφιστάνειν σωματικής περιτομής] τη διάκριση ανάμεσα στο τι είναι καθαρό και τι ακάθαρτο, τις τελετές της νέα σελήνης [σωματικών νουμηνιών και καθαρών και ακαθάρτων]. Άλλωστε, κατά καιρούς έχουν εμφανιστεί και άλλοι σαν τον Ιησού, κι έχουν διδάξει σε όσους έδειχναν προθυμία να εξαπατηθούν. Και φτάσατε τώρα εσείς στο σημείο να μέμφεστε τους Ιουδαίους επειδή δεν πίστεψαν ότι ο Ιησούς ήταν θεός. Πώς είναι δυνατόν, εμείς οι Ιουδαίοι, που ποτέ δεν πάψαμε να διακηρύσσουμε σ’ όλο τον κόσμο ότι θα έρθει σταλμένος από το θεό ο τιμωρός των αδίκων, τώρα που επιτέλους ήρθε, να του δείξουμε τέτοια καταφρόνια; Γιατί να καταφρονήσουμε αυτόν του οποίου τον ερχομό εμείς οι ίδιοι έχουμε προαναγγείλει; Για να τιμωρηθούμε χειρότερα από οποιονδήποτε άλλον;4 Πώς όμως να θεωρήσουμε θεό κάποιον που δεν ήταν πρόθυμος να δημοσιοποιεί τα όσα πρέσβευε και επαγγελόταν; Κι όταν τον δικάσαμε και τον καταδικάσαμε, τον βρήκαμε να κρύβεται προσπαθώντας να αποφύγει την τιμωρία, για να προδοθεί τελικά από κάποιους που ονόμαζε μαθητές του και να συλληφθεί με τον πιο επαίσχυντο τρόπο. Αν ήταν θεός, ούτε θα κρυβόταν ούτε θα συλλαμβανόταν. Και, το κυριότερο, ένας θεός, ένας σωτήρας όπως πιστεύετε και υιός του ανώτατου θεού θα ήταν δυνατό να εγκαταλειφθεί και να προδοθεί από ανθρώπους που τον είχαν για δάσκαλο και με τους οποίους μοιράστηκε τα πάντα; Ποτέ μέχρι τώρα δεν έχει προδοθεί ένας άξιος στρατηγός κι ας έχουν οι στρατηγοί μυριάδες υπό τις διαταγές τους· ούτε καν ένας -καταξιωμένος στους ανθρώπους του- λήσταρχος, δηλαδή κάποιος που έχει υπό την αρχηγία του ανθρώπους κάκιστους. Ετούτος εδώ όμως ούτε καλός στρατηγός υπήρξε ούτε μπόρεσε, έχοντας εξαπατήσει τους μαθητές του, να τους εμπνεύσει τον σεβασμό που απολαμβάνει σε μια συμμορία ληστών ο αρχηγός της.
39,2 & 41,1 Γιατί στηρίζεις την παράδοση των Ιουδαίων ως ιερή αλλά και νωρίτερα ορίζεις σοφή εκείνη των άλλων λαών, ενώ το δόγμα της ανάστασης και την τιμωρία των αδίκων, αν και αυτές μεταφερόμενες από την ίδια ιερή παράδοση και μεταφερόμενες και από τους Χριστιανούς, ορίζεις υποτιμητικά εδώ ως μπαγιάτικες; Δεν θα μπορούσε να οριστεί έτσι κάθε άλλη παράδοση των άλλων λαών, ως μπαγιάτικη, παρά ιερή να είναι; Εσύ τι ελέγχεις ως σοφός Έλληνας, ψεύτικα Ιουδαίος, ως είπες στην αρχή; Αν κάτι που παραδίδεται έχει σοφία ή αν είναι μπαγιάτικο ή όχι; Καθετί μπαγιάτικο σοφό και ανόητο κάθε νέο; Ή κάθε μπαγιάτικο ανόητο και κάθε σοφό είναι νέο; Μα την αλήθεια θαρρώ πως δεν ορίζεις καλά αυτά για τα οποία προσπαθείς να ομιλήσεις. Διότι κάτι τέτοιο, η εύρεση του μπαγιάτικου, δεν χρειάζεται κανένα σοφό, μα ένας απλός ιστορικός φθάνει και περισσεύει. Αλλά εσύ ο ίδιος σαφώς προτιμάς την παράδοση και πράττεις ως ιστορικός παρά σοφός, αφού όλη τούτη η πραμάτεια σου δεν είναι τίποτα άλλο παρά μια ωδή και ύμνος στο μπαγιάτικο και ένας θρήνος για το νέο. Γι’ αυτό λοιπόν Κέλσο τι ενοχλείσαι αν ο Ιησούς άλλα απορρίπτει και άλλα αφήνει ως έχουν μέσα στην λατρεία, στα ήθη και στις διακρίσεις των Ιουδαίων; Μήπως θα έπρεπε να τα αφήσει ως έχουν; Τότε τι αλήθεια Υιός Θεού είναι Αυτός που δεν διδάσκει και δεν διατάζει αυτό που πρέπει αλλά αφήνει τα πράματα ως έχουν; Αυτός δεν είναι ο πιο αρμόδιος εφόσον, ότι ο Θεός όρισε, μόνο ο Θεός μπορεί να αλλάξει; Αν ήταν να μείνουν τα πράματα ως έχουν, τότε γιατί ο Πατέρας Του να τον αποστείλει κάτω σε τούτη δω την Γη; Δεν θα ήταν σοφότερο να μείνει εκεί που ήταν παρά όπως εσύ λες να δικαστεί, να τιμωρηθεί, να εγκαταλειφθεί και να προδοθεί από τους ανθρώπους; Θα άρμοζε αλήθεια στο Θεό να πάθει όλα τούτα απλά και μόνο για να διατηρήσει όλα αυτά που εσύ ορίζεις μπαγιάτικα; Ή είναι σοφότερο να πει κανείς ότι ο Θεός έστειλε τον Υιό Του διότι πρέπει κάτι να αλλάξει; Μα και ο ίδιος αυτός ο θεός που λέγανε πως ήταν, ο Καίσαρας, όταν ήθελε να αλλάξει κάτι δεν έστελνε τις οδηγίες με κάποιο υψηλόβαθμό του και ποτέ με κάποιο απλό και πιστό στρατιώτη; Αυτό σίγουρα ο Καίσαρας το έπραττε κάθε φορά που ήθελε να περάσει κάποια σημαντική εντολή του, ενώ τις άλλες τις λιγότερο σημαντικές τις όριζε σε άλλους πολύ κατώτερους του. Μήπως λες αλήθεια ότι ο Καίσαρας δεν είναι άραγε ο πιο αρμόδιος να αλλάξει τις πρώην και παλιές του οδηγίες προς το στράτευμά του, με νέες που να ταιριάζουν στις νέες στρατηγικές του περιστάσεις; Έτσι λοιπόν και αν άλλοι εμφανίστηκαν σαν τον Ιησού, δεν μπορούσαν να είναι ο Ιησούς διότι δεν είχαν εξουσία για να πράξουν κάτι τέτοιο. Κανείς εξ αυτών δεν ήταν υψηλόβαθμος παρά υπήρξαν διάφοροι στρατιώτες. Εξάλλου κανείς από αυτούς δεν υπαινίχτηκε ότι υπήρξε υψηλόβαθμος. Και εκείνοι οι ελάχιστοι που το υπαινίχτηκαν τι πέτυχαν; Ουδέν! Και όλους τους αφάνισε και τους κατατρόπωσε η ίδια η ιστορία. Όταν όμως ο Καίσαρας θέλει να πετύχει κάτι, δεν στέλνει ως είπαμε τον ικανότερο εξ αυτών και τον πιο έμπιστό του; Ο Θεός λοιπόν ποιόν έχει ως πιο έμπιστο παρά τον Υιό Του; Και για να Τον στείλει δεν θα πρέπει κάτι να Του έχει αναθέσει; Ή μήπως ο Θεός ορίζει και διατάζει πράματα που δεν χρειάζονται;
Και για τους προφήτες θα σου πω διότι ταυτίζεις ανθρώπους του Θεού μαζί με τους φονιάδες, διότι αυτοί που Τον ανάγγειλαν, από τον Ιερεμία μέχρι και τον Ζαχαρία, τραγικό θάνατο βρήκαν από εκείνους που Τον Δάσκαλό μας σταύρωσαν λες και οι ασεβείς γνώριζαν τι επρόκειτο να γίνει και ολημερίς μοχθούσαν το Θείο σχέδιο οριστικά να πάψουν, αλλά οι δύσμοιροι κακώς και ανώμαλα απότυχαν και όλοι τώρα το γνωρίζουν.
Έπειτα ψεύδεσαι όταν κατηγορείς τον Ιησού ότι δεν δημοσιοποιεί όσα πρέσβευε και απαγγέλλονταν, διότι όποιος δεν δημοσιοποιεί και δεν απαγγέλλει αυτά που πρεσβεύει ποτέ δεν κατηγορείται και ποτέ δεν δικάζεται για τους λόγους του ή για τις ενέργειές του. Έχεις δει μουγκό εκ γεννητής να καταδικάζεται για κάτι που κάποτε είπε; Παράλυτο εκ γεννητής για κάτι που κάποτε έκανε; Θα έμοιαζε πιο αστείο και από κωμωδία του Αριστοφάνη αυτό στα αλήθεια δεν νομίζεις; Αλλά πιο κωμικό είναι το ότι επικρίνεις τον Ιησού ότι κρύβονταν για να αποφύγει την τιμωρία, αν και ακατανόητη βέβαια και άδικη για μας πολύ η κατηγορία που Του απάγγειλαν. Μα πώς τολμάς να υποστηρίζεις κάτι τέτοιο, αφού όταν βρέθηκε με όλους τους μαθητές Του στον τελευταίο δείπνο γνώριζε πολύ καλά ότι κάποιος θα Τον προδώσει; Και όχι απλά γνώριζε ότι θα προδοθεί αλλά γνώριζε και ποιος ήταν ο προδότης. Δεν θα μπορούσε λοιπόν να θανατώσει τον προδότη αν ήθελε να αποφύγει την καταδίκη Του; Αφού όμως δεν τον θανάτωσε, σοφό είναι να υποστηρίξουμε ότι αφέθηκε να καταδικαστεί όπως άλλοτε έπραξε ο Σωκράτης στην Ελλάδα. Δεν γνώριζε εκείνος ο σοφός άραγε ότι το τέλος του πλησιάζει; Δεν τον παρότρυναν οι μαθητές του να το σκάσει; Γιατί δεν το έπραξε; Μήπως υποστηρίζεις ότι δεν ήταν σοφός ενώ το υποστήριξαν όλοι οι Έλληνες σοφοί και αρχαιότεροι από εσένα; Κι αν δεν το έσκασε επίτηδες ενώ μπορούσε, αυτό το έπραξε διότι με τον θάνατό του ήθελε να διδάξει κάτι που θα έμενε στην ιστορία για πολλούς αιώνες μετά από αυτούς που εμείς σήμερα απλοϊκά τους ζούμε. Αν λοιπόν ο Σωκράτης ήταν σοφός θα πρέπει και οι δυο μας να παραδεχτούμε ότι και ο Ιησούς ήταν σοφός ή ότι κάτι είχε να διδάξει εφόσον, ναι μεν θα μπορούσε να το σκάσει αλλά δεν το έπραξε. Διότι όποιος δεν το σκάει μπρος τον θάνατο ή τρελός είναι ή δεν φοβάται τον θάνατο. Τι λες εσύ; Ο Σωκράτης ήταν τρελός ή δεν φοβόταν τον θάνατο του; Ο Ιησούς;
Ύστερα πάλι σε ενοχλεί ότι ο Ιησούς προδόθηκε και λες ότι κανείς μεγάλος στρατηγός και καταξιωμένος από τους ανθρώπους δεν προδίδεται. Κι όμως ο μέγιστος των Ελλήνων Αλέξανδρος, ο μεγαλύτερος στρατηλάτης όλων των χρόνων, μπρος από το άγαλμα του οποίου και αυτός ο μέγας Καίσαρας ο Ιούλιος έκλαψε, μήπως δεν προδόθηκε από τους φίλους του, ίσως διότι ζητούσε πολλά περισσότερα από αυτοί μπορούσαν άλλο πια να αντέξουν; Ο Αλέξανδρος κοιτούσε πάντα μπρος τους σκοπούς του, αλλά οι άνδρες του είχαν γυναίκες και παιδιά που είχαν χρόνια να τα δουν. Τους απασχολούσαν άλλα πράγματα προσωπικά και όχι οι μεγάλες ιδέες του γνωστού Μακεδόνα στρατηλάτη. Έτσι λοιπόν έγινε ότι έγινε και οι υιοί του Παρμενίωνα Φιλώτας και Νικάνορας και μαζί και αυτός ο πολύ πιστός καθώς λέγεται Παρμενίωνας, που άλλοτε σκότωσε τον γαμβρό του που επαναστάτησε ενάντια στον Φίλιππο, κατηγορήθηκαν ως προδότες από τον Αλέξανδρο. Άλλωστε και στον Καίσαρα, τον θαυμαστή του Αλεξάνδρου έλαχε να χαθεί από το χέρι του δικού του «τέκνου» Βρούτου. Ανάλογα με όλα αυτά, αλλά όχι και όμοια, έγινε με τους μαθητές του Ιησού. Σαφώς όμως μόνο στην αρχή των γεγονότων. Διότι δεν εννόησαν ευθύς εξ αρχής τους μεγάλους Του σκοπούς και εκεί ακόμη μόνο ένας Τον πρόδωσε. Αλλά ο προδότης εκείνος λυπήθηκε και αυτοκτόνησε. Εσύ έχεις δει στα αλήθεια στρατηγό ή φρουρό που αφού σκοτώσει τον στρατηγό και καίσαρά του, όπως πολλές φορές άκουσα στην Ρώμη ότι έγινε από τους πραιτοριανούς, έπειτα να αυτοκτονεί επειδή λάθος κατάλαβε ότι κάτι είχε κάνει; Μα την αλήθεια αν κανείς το έπραξε τότε δεν μπορεί παρά να υποθέσω ότι εκείνος ο προδότης άδικα πρόδωσε. Έπειτα πάλι οι μαθητές του Ιησού όχι μόνο δεν Τον πρόδωσαν άλλο πια μετά τον όπως λες «θάνατό» Του, αλλά και θυσιάστηκαν για Εκείνον, αφού Εκείνος δεν υπήρχε άλλο μεταξύ τους! Τι λες Κέλσο; Έχει δει κανένα στρατηγό ή αξιωματικό να πεθαίνει για ένα Καίσαρα που δεν υπάρχει πλέον; Οι απόγονοι του Αλέξανδρου θαρρώ, που από όσα άκουσα ήταν και υιός του Δία, θαρρείς και τα ‘χασαν και αντί να συνεχίσουν το έργο του στρατηγού τους, όπως έμαθα ότι έπραξαν οι μαθητές του Ιησού μετά την ανάληψή Του, βάλθηκαν να μαλώνουν για τις κατακτήσεις του αφέντη τους και πώς θα τις μοιράσουν άδικα αναμεταξύ τους. Και είδες μαζί με μας αμέσως μετά από λίγα χρόνια πως κατάντησαν. Κανείς τους δεν άντεξε στο πέρασμα του χρόνου. Θαρρείς και οι Ρωμαίοι τα σάρωσαν όλα και τους εξαφάνισαν αυτούς και τις δικές τους βασιλικές εξουσίες των ηγεμονιών τους.
θα μπορούσα να συνεχίσω, μιας κι έχω πολλές αλήθειες να πω σχετικά με τις υποθέσεις του Ιησού, που καθόλου δεν μοιάζουν με τα όσα λένε οι μαθητές του, όμως τα παραλείπω. Ας σταθούμε όμως στο παραμύθι ότι ο Ιησούς ρητά είχε προβλέψει τα όσα του συνέβησαν: ακριβώς επειδή οι μαθητές του δεν είχαν να στηριχτούν σε κάτι που να το είχε δει όλος ο κόσμος, επινόησαν αυτό το μύθο, ότι ο Ιησούς είχε προβλέψει τα πάντα. Είναι σαν να λέει κανείς ότι ένας άνθρωπος είναι δίκαιος και την ίδια στιγμή να τον δείχνει να διαπράττει αδίκημα· ή σα να δείχνει κάποιον που διαπράττει φόνο και την ίδια στιγμή να λέει πως ο φονιάς είναι άγιος άνθρωπος· ή σαν να μας δείχνει κάποιον πεθαμένο και να λέει πως είναι αθάνατος- και πάνω απ’ όλα, να ισχυρίζεται ότι όλα τα είχε προβλέψει. Παραδέχεστε ανοιχτά ότι ο Ιησούς υπέφερε και πέθανε -αντί να ισχυρισθείτε ότι μόνο στα μάτια των ασεβών έδειχνε να υποφέρει και ότι στην πραγματικότητα δεν συνέβαινε κάτι τέτοιο. Και αν κάποια στιγμή πέθανε, πώς μπορεί να υπήρξε αθάνατος; Και ποιος θεός ή δαίμονας ή λογικός άνθρωπος που γνωρίζει από τα πριν τι κακό πρόκειται να του συμβεί, δεν θα έκανε ό,τι περνούσε από το χέρι του ώστε να το αποφύγει; Αφού μάλιστα προείπε τα ονόματα και του μαθητή που θα τον πρόδιδε και του μαθητή που θα τον αρνιόταν, πώς δεν τον φοβήθηκαν σα θεό εκείνοι οι δυο ώστε και ο ένας να μην τον προδώσει και ο άλλος να μην τον αρνηθεί; Βέβαια, εκείνοι και τον πρόδωσαν και τον αρνήθηκαν χωρίς να έχουν προβληματιστεί διόλου.5 Μα εδώ, ακόμα και άνθρωπος, αν μιλήσει σε άτομα που τον επιβουλεύονται και τους πει ανοιχτά ότι γνωρίζει τις προθέσεις τους, εκείνοι κάνουν πίσω και φυλάγονται. Ό,τι συνέβη στον Ιησού, δεν συνέβη επειδή το προείπε ο ίδιος. Το αντίθετο: του συνέβησαν επειδή δεν τα είχε προβλέψει. Είναι απίθανο να πραγματοποιήθηκε μια προδοσία που ο δράστης της είχε από πριν ξεσκεπαστεί. «Όμως», θα πείτε, «όντας θεός προέβλεπε τα πάντα, και ό,τι προέβλεπε έπρεπε και να συμβεί.» Αν είναι έτσι, θα πρέπει να συμπεράνουμε ότι αυτός ο θεός, τους ίδιους τους μαθητές και προφήτες του -με τους οποίους έτρωγε και έπινε- τους οδήγησε σε σημείο να γίνουν ανόσιοι και ασεβείς. Μα αν ήταν θεός θα ’ πρεπε να εμπνέει το καλό σ’ όλους τους ανθρώπους, και πρώτα-πρώτα σε κείνους που ζούσαν μαζί του. Εδώ, με άνθρωπο να κάτσεις στο ίδιο τραπέζι δεν θα σκεφτείς το κακό του -και θα επιβουλευτείς ένα θεό; Αλλιώς θα πρέπει να δεχτούμε την ακόμα πιο παράλογη εκδοχή, ότι ο ίδιος ο θεός σκέφτηκε κακό για τους συντρόφους του και τους έκανε ασεβείς και προδότες.
41, 2 & 43 Λες οι προβλέψεις του Ιησού ότι ήταν μύθος; Αυτό θα μπορούσε να το εκφέρει κάποιος που ζούσε στα χρόνια Του αλλά όχι ένας που έζησε σε εκείνα τα δικά σου ούτε στα επόμενα από σένα Κέλσο. Αν θυμάσαι ο Ιησούς, πριν από ότι λες πεθάνει, είχε προβλέψει ότι ο ναός των Ιουδαίων θα καταστρέφονταν. Και όχι μόνο κάτι τέτοιο δήλωσε απλά αλλά είχε πει ότι δεν θα μείνει λίθος επί λίθου. Μην μου πεις τώρα ότι αυτό δεν είναι σωστή πρόβλεψη, γιατί αλήθεια ποιος το περίμενε ο ναός των Ιουδαίων να διαλυθεί εκ θεμελίων και μάλιστα μερικά χρόνια μετά τον θάνατο, όπως λες του Ναζωραίου; Δεν νομίζω κανείς σοφός μάντης στην Ελλάδα να προφήτεψε κάτι τέτοιο αλλά ούτε και για κανένα σημαντικό ναό της Ελλάδας σαν τον Παρθενώνα ή κάποιο σημαντικό κτίριο της Ρώμης όπως το Κολοσσαίο. Και γνωρίζεις γιατί; Διότι θα κινδύνευε να χαρακτηριστεί τρελός. Είναι πολύ δύσκολο να προβλέψεις το τέλος τόσο μεγάλων κτιρίων και μάλιστα να λες ότι η καταστροφή τους θα είναι ολοκληρωτική δεν νομίζεις; Αν και εγώ προσέχω από τις προφητείες και τις μαντείες εντούτοις θα πρέπει να ομολογήσω ότι αυτή η πρόβλεψη ήταν πολύ σημαντική δια να μην ληφθεί υπό όψιν των όσων ισχυρίζεσαι.
Ρωτάς πως μπορεί να πεθαίνει κάποιος και να είναι αθάνατος θαρρείς και ο Θεός είναι άνθρωπος και συνεπώς είναι θνητός στο σώμα. Μα ο Θεός σώμα δεν έχει και Αθάνατος είναι από την φύση Του. Μόνο που ο Υιός του Θεού και Λόγος Του ενδύθηκε την θνητή την σάρκα και αυτήν μετέτρεψε σε αθάνατη. Αν ο ίδιος δεν πέθαινε τι θα λογίζονταν οι άνθρωποι; Ότι σαφώς εκ της φύσης Του το σώμα Του που ήτανε δικό Του και όχι ανθρώπινο, ήταν από την αρχή αθάνατο και ότι των άλλων ανθρώπων δεν θα μπορούσε ποτέ να γίνει τέτοιο. Όμως Εκείνος θέλησε να δείξει ότι Αυτός είναι η Οδός της αφθαρσίας των ανθρώπινων φυσικών σωμάτων, και όχι εκείνων των δήθεν θεϊκών, διότι πολλοί μπορούσαν να τον εκλάβουν για κάνα Απόλλωνα ή Δία ή Ερμή. Θέλησε να διδάξει ότι όποιος δια μέσω Αυτού διέρχεται καθιστά και το δικό του το ανθρώπινό το σώμα αθάνατο. Έτσι οι μαθητές Του είπαν ότι δεν πέθανε τελικά διότι αναστήθηκε από τον τάφο Του. Εσύ αν έβλεπες δηλαδή την αδελφή σου να πεθαίνει, την έθαβες και μετά από μερικές μέρες έβγαινε από τον τάφο τι θα υποστήριζες; Ότι πέθανε; Και αν δεν πέθαινε θα εκλάμβανες το σώμα της ως ανθρώπινο ή θα προτιμούσες να διδάσκεις ότι ήτανε η θεά η Ήρα; Άρα γιατί να θέλει να αποφύγει το κακό που υπαινίσσεσαι; Αφού στην φύση Του Αθάνατος ήταν αλλά το σώμα το ανθρώπινο που ήταν δικό Του έπρεπε να πεθάνει ώστε μετά τον ίδιο τον θάνατο να νικήσει για χάρη των ανθρώπων. Λοιπόν Κέλσο να γιατί ο Ιησούς δεν απόφυγε την σύλληψη διότι αν και ήξερε ότι θα καταδικαστεί σε θάνατο γνώριζε ότι δεν μπορεί να πεθάνει. Διότι ο Ιησούς ημίθεος δεν τύγχανε αλλά σαφώς Θεάνθρωπος και δηλαδή τέλειος άνθρωπος και τέλειος Θεός, η ανθρώπινη Του φύση θνητή και η Θεϊκή αθάνατη. Γι’ αυτό και δεν έκανε ότι περνούσε από το χέρι Του για να αποφύγει την σύλληψη Του. Αυτό νομίζω θα έπραττε κάθε ανάξιος των σκοπών του. Θα μου πεις «και ο Σωκράτης δεν απέφυγε τον Θάνατο», ναι αλλά κανείς δεν είδε τον Σωκράτη να Ανασταίνεται.
Έπειτα οι μαθητές Του, όπως λες, Τον αρνήθηκαν όχι επειδή Εκείνος το πρόβλεψε και άρα αναγκαστικά το έπραξαν αλλά διότι Εκείνος προείδε την αδυναμία τους. Εκπλήσσεσαι ότι το έπραξαν… λες λοιπόν ο Θεός να μην γνωρίζει τι θα έπρατταν οι μαθητές Του; Και αν δεν το έπρατταν τότε τι στην ευχή πρόβλεψη θα ήταν; Και τι σόι Θεός θα ήταν Αυτός αν δεν μπορούσε να προβλέψει; Αν εκείνοι θυμόταν τι Τους είχε πει ή Τον αγαπούσε ο προδότης όσο πρέπει και δεν Τον αρνιόταν, θα έπρεπε να υποθέσουμε ότι εκείνοι δεν θα είχαν ψεγάδια και φόβο ως άνθρωποι και εκείνος ως Θεός θα αποτύχαινε να προβλέψει την άρνησή τους. Αν πάλι δεν Τον αρνιόταν τι σόι πρόβλεψη έπρεπε εκείνος να έχει δώσει; Ότι δεν θα Τον αρνιόταν; Ότι δεν θα Τον πρόδιδαν; Μα αυτό συνέβαινε σχεδόν κάθε στιγμή πριν το τέλος των γεγονότων.Δεν αληθεύει ότι οι μαθητές Του δεν προβληματίστηκαν, διότι όπως σου είπα ο ένας αυτοκτόνησε και το όνομά του έμεινε γνωστό ως τις μέρες μας. Σαφώς και αν οι προδότες κάποιου, μάθουν ότι εκείνος που πρόκειται να προδώσουν το γνωρίζει , φροντίζουν είτε να εξαφανιστούν είτε να επισπεύσουν τις κινήσεις τους. Μα εξαφανίζονται μόνο αν κινδυνεύει η ζωή τους, διότι ένας προδότης που δεν φοβάται σημαίνει ότι καθόλου δεν κινδυνεύει. Πιστεύω ότι εκείνος ο μαθητής Του έπραξε το δεύτερο.
Λες ότι ως Θεός θα έπρεπε να εμπνέει το καλό. Μήπως αλήθεια δεν ενέπνεε καλό; Αφού τελικά κανείς από τους άλλους δεν Τον πρόδωσε αλλά ίσα - ίσα πέθαναν για Εκείνον αφού Τον αγαπούσαν, έστω και αν Αυτός είχε προ πολλού πεθάνει, όπως λες. Αλλά και ο ένας που Τον πρόδωσε, μήπως μετά δεν κρεμάστηκε; Εγώ Κέλσο δεν γνωρίζω κανένα που να αυτοκτόνησε επειδή πρόδωσε κάποιον ο οποίος δεν ενέπνεε καλό. Κανείς δεν λυπάται για κάποιον, ανόσιων και ασεβών πραμάτων Διδάσκαλο που στάλθηκε στην τιμωρία. Αλλά από αυτά που λες το ανάποδο ισχύει και εμείς αυτό διδάσκουμε. Ότι δηλαδή οι υπόλοιποι μαθητές Του όχι μόνο συνέχισαν τις διδασκαλίες Του, αφού Εκείνος, όπως λες είχε πεθάνει, αλλά και ο μοναδικός που Τον πρόδωσε κρέμασε εαυτόν, πολύ προτού ο Δάσκαλός του, του αποδείξει ότι είναι Θεός αληθινός με την ανάστασή Του. Για συλλογίσου λοιπόν τι λες και έλα στα συγκαλά σου. Μήπως η ιστορία αυτών εδώ των τόπων δε διδάσκει ότι ομοτράπεζοι πρόδωσαν αλλήλους; Ας αναφέρω λοιπόν το παράδειγμα του φιλόσοφου του Ανάξαρχου, ο οποίος τελικά όχι μόνο θανατώθηκε αργότερα από τον ομοτράπεζό του Νικοκρέοντα της Κύπρου τον σατράπη αλλά και κανείς δεν λυπήθηκε και κανείς δεν αυτοκτόνησε έπειτα από τον χαμό του.
Και τι παγίδες και λακκούβες άραγε διδάσκεις Κέλσο, όταν λες ότι ο Θεός σκέφτηκε κακό για τους συντρόφους του κάνοντάς τους ασεβείς; Μα τι λες σοφέ Κέλσο; Ο Ιησούς όλους σε βασιλεία κάλεσε ακόμη και σε τον ίδιο, αλλά εσύ και ο Ισκαριώτης ανόσιοι γινήκατε από την κακή σας βούληση και όχι από την πρόσκληση του Ιησού. Αν και τον Ύψιστο θεό που εσύ διδάσκεις εξετάσουμε, με ποιο τρόπο μπορεί να πει κανείς ότι αποτρέπει τους ασεβείς από το να είναι τέτοιοι; Αφού ποτέ δεν ήλθε στην γη και ποτέ δεν δίδαξε, λογικό είναι να υποθέσει κανείς ότι εφόσον οι άνθρωποι δεν ξέρουν τι ζητά ο Θεός να γίνονται ασεβείς και ευσεβείς χωρίς να το γνωρίζουν. Αυτό νομίζω κανείς σοφός δεν υποστηρίζει ότι είναι δίκαιο για τον άνθρωπο που τον Θεό αναζητά και θέλει βάση Εκείνου την ζωή του να βιώνει. Δίκαιο είναι ότι έπραξε ο Ιησούς που όρισε εκείνα που ο Θεός επιθυμεί ώστε οι άνθρωποι να γνωρίζουν πως είναι ασεβείς ή ευσεβείς. Και αν ο Θεός σκέφτονταν αλήθεια κακό για τους συντρόφους Του και ιδίως για τον προδότη, δεν νομίζεις ότι θα ήταν πιο εύκολο να τερματίσει την ζωή του Εκείνος; Και αν ο Ίδιος υποθέσουμε παράλογα ότι δεν μπορούσε να το πράξει, δεν θα μπορούσε να βάλει τους υπόλοιπους μαθητές το φόνο να διεκπεραιώσουν; Αλλά ο Δάσκαλός μας ως Θεός δεν τιμώρησε κανέναν τέτοιο προδότη. Ο προδότης που λες, μόνος του έγινε ασεβής και μόνος του αφού συνειδητοποίησε τι ασέβεια έπραξε έθεσε τέλος στην ζωή του. Εσύ ο ίδιος αν έπραττες κάτι ενάντια στον Θεό, μήπως αμέσως μετά δεν θα ένιωθες παντελώς ασεβής απέναντί Του; Διάφοροι πιστοί σε κάθε είδους θρησκείες, ακόμη και σε εκείνη την Ελληνική, αν πράξουν φόνο ή κάποιο άλλο κακό αμέσως νιώθουν άσχημα και αρχίζουν τις θυσίες για να εξιλεώσουν τους θεούς έστω και αν δεν έκαναν κάτι κακό πάνω στους ίδιους τους θεούς τους. Για σκέψου τώρα εκείνος ο μαθητής του Θεού, ο Ισκαριώτης, πως ένιωσε όχι όταν έπραξε κάτι κακό ή ασεβές σε κάποιο άλλο άνθρωπο αλλά πάνω στον ίδιο τον Θεό και Διδάσκαλό του; Δεν νομίζεις ότι θα ήθελε να ανοίξει η γη στα δυο με μια και να τον καταπιεί μες μιας στα έγκατά της; Όμως αυτό δεν το όρισε ούτε το επιδίωξε ο Δάσκαλός του. Μόνος του ο Ισκαριώτης αποφάσισε να θέσει τέρμα στην ζωή του και δεν την τερμάτισε σαφώς ο ίδιος ο Θεός του.
Και αν υποθέσουμε πως ο ίδιος ως θεός έκρινε ότι έτσι έπρεπε να γίνει, και υπακούοντας τον πατέρα του δέχτηκε να υποστεί την τιμωρία, δε χωρά αμφιβολία ότι ακριβώς επειδή όλα γίνονταν με δική του θεϊκή βούληση και σκοπιμότητα, δεν θα του ήταν ούτε θλιβερά ούτε οδυνηρά. Τι δουλειά έχει να ικετεύει και να θρηνεί και να εύχεται να μπορούσε να ξεφύγει από το κακό λέγοντας «ώ πάτερ, ει δύναται το ποτήριον τούτο παρελθεϊν», ή κάτι τέτοιο; Να λοιπόν που ούτε καν με τα ψέματα δεν μπορέσατε να μεταμφιέσετε την κίβδηλη ιστορία σας. Και γνωρίζω ότι κάποιοι από τους πιστούς σας, σαν να συνέρχονται από μεθύσι, καταπιάνονται με την παραχάραξη του αρχικού ευαγγελίου και το τροποποιούν και τρεις και τέσσερις και πολλές φορές, για να μπορούν να αντιπαρέρχονται την κριτική.
45, 1 Θλιβερά και οδυνηρά ήσαν για τον Υιό του Θεού αυτά διότι ο Υιός Αυτός είχε ενδυθεί την δική μας φθαρτή την σάρκα η οποία καλά το ξέρεις και σε οδυνηρές καταστάσεις σε οδηγεί και σε θλίψεις. Αν δεν ήταν οδυνηρή και θλιβερή ποιος ο λόγος ασχολίας του Ιπποκράτη με αυτή; Ποιος ο λόγος ασχολίας του Πλάτωνα με την φιλοσοφία και την διδασκαλία του για την νίκη του πνεύματος επί αυτής; Ο Θεός μας δεν διέφερε από εμάς ως προς τα σωματικά, γι’ αυτό και κυοφορήθηκε μέσα σε κοιλιά γυναικός άσπιλης και απέκτησε το ίδιο σώμα και τις ίδιες σωματικές αδυναμίες με εμάς τους θνητούς. Αν είδες παρακάτω αυτά τα βιβλία μας τι λένε και δεν παρέμενες στην προσευχή του Δασκάλου προς τον Πατέρα Του, θα έβλεπες ότι δέχτηκε τελικά να γίνει ότι ο Πατέρας Του επιθυμεί και όχι ότι Εκείνος έπειτα από την παρότρυνση της σάρκας.
Ας δούμε λοιπόν σοφέ Κέλσο αν αυτά που διδάσκουμε περί Εκείνου είναι άξια ψόγου ή είναι σοφά πράματα. Ο Θεός μας λοιπόν ενδύθηκε την δική μας φθαρτή σάρκα για να μας διδάξει εμάς τους ανθρώπους, μέσα από τις ίδιες τις σωματικές αδυναμίες μας. Διότι αλήθεια τι σόι μέγας πολεμιστής δάσκαλος στρατηγικής είναι εκείνος που ενώ διδάσκει στους συμπολεμιστές του θάρρος και καταφρόνηση μπρος στις θλίψεις του πολέμου, ο ίδιος βρίσκεται υψηλά ιστάμενος και πίσω από τις πρώτες γραμμές της μάχης, καθούμενος στην ασφάλεια των πίσω παρατάξεων; Ποιος στρατηγός είναι άξιος αν δεν συμμετέχει μαζί με τους στρατιώτες του στην μάχη; Σκέψου τώρα πόσο θαρραλέος είναι ένας τέτοιος στρατηγός που δεν φορά, σαν τον Αχιλλέα, ούτε την άτρωτη ασπίδα που του χάρισαν οι θεοί παρά μάχεται γυμνός χωρίς κανένα ίχνος προστασίας. Νομίζω ότι και ο Αλέξανδρος ως μέγιστος στρατηλάτης των Ελλήνων βρίσκονταν πάντα στην πρώτη γραμμή γι’ αυτό και πολλές φορές τραυματίστηκε, αν και στο τέλος τις κέρδιζε τις μάχες, διότι κατάφερνε να κάνει τους στρατιώτες του να αποδίδουν τα μέγιστα, μιας και εκείνος μοιράζονταν τους ίδιους κινδύνους με αυτούς και γι’ αυτό απέκτησε, όχι μόνο τόση μεγάλη φήμη μεταξύ τους αλλά και μεταξύ και εκείνων των εχθρών του. Και ο Δάσκαλός μας λοιπόν το ίδιο έπραξε, διότι και ο λιγότερο σοφός καταλαβαίνει ότι κανείς Θεός φιλάνθρωπος ή με αρετή και σοφία, δεν ορίζει οδηγίες στους ανθρώπους μη δεχόμενος ο ίδιος να δοκιμαστεί μέσα στην ίδια κατάσταση με αυτούς και με τις ίδιες οδηγίες. Άραγε ποιος άλλος θεός από τις παραδόσεις των σοφών άλλων λαών, που εσύ υποστηρίζεις, δέχτηκε, αντί να μεθοκοπά, να ερωτροπεί και να διασκεδάζει, να εξευτελιστεί, να ταλαιπωρηθεί και να πάθει για χάρη των ανθρώπων διδάσκοντας την αρετή μαζί με την καρτερία; Διότι εκείνοι τις χαρές των ανθρώπων διάλεξαν παρά τις θλίψεις τους και δηλαδή μάλλον τα εύκολα παρά τα δύσκολα έστω και με ελάχιστες ηρώων εξαιρέσεις. Και αν κάποιος από τους αρχαίους θεούς της παράδοσης που εσύ υποστηρίζεις έπαθε κάτι, να ξέρεις ότι δεν το έπαθε για χάρη των ανθρώπων αλλά ένεκα περιστάσεων που δεν χρήζουν ουδεμίας σοφίας ή σχεδίου. Κανείς στρατηγός λοιπόν δεν είναι άξιος αν δεν παθαίνει κάτι για χάρη των ανδρών του, αλλά απλά όσα παθαίνει του συμβαίνουν για χάρη του κρασιού, του κεφιού, των ερωτών και των διασκεδάσεων του. Να είσαι σίγουρος λοιπόν Κέλσο ότι μόλις ένας νέος στρατηγός εμφανιστεί στο στράτευμα, που νοιάζεται για τους κατώτερους συμπολεμιστές του, ευθύς αμέσως και με μεγάλη ευκολία θα παραμερίσει τον παλιό στρατηγό και όλους τους άλλους υποψήφιους, κι αυτό νομίζω ο κάθε στρατιώτης το γνωρίζει πολύ καλά, διότι στην μάχη θέλει σύντροφο και όχι κάνα προδότη. Έτσι λοιπόν ο παραμερισμός του παλιού στρατηγού ή των άλλων υποψηφίων θα είναι επιλογή των ίδιων των ανδρών του στρατεύματος παρά κανενός άλλου, αν βέβαια αυτοί οι στρατιώτες είναι άξιοι και θέλουν να φέρουν στις μάχες ένδοξες νίκες και να σωθούν, παρά να χαθούν από άσωτους που τίποτα άλλο δεν κάνουν παρά να αγυρτεύουν εδώ και κει. Πες μας λοιπόν τώρα σοφέ Κέλσο, ποιοι στρατηγοί είναι οι πραγματικοί αγύρτες; Αυτοί που φροντίζουν τους συμπολεμιστές τους και εκείνους που τελούν υπό τις διαταγές τους, δοκιμαζόμενοι μαζί με αυτούς στις ίδιες στερήσεις, ή εκείνοι που το έριξαν στο μεθύσι, στην διασκέδαση και στην αγυρτεία, εγκαταλείποντας το στρατόπεδο ορεξάμενοι διασκεδάσεις εδώ και εκεί, μακριά από το επίκεντρο της μάχης; Διότι ένας στρατηγός που φροντίζει τους μαχητές του μπορεί να τους επιτρέπει να διασκεδάζουν αλλά άμα εκείνοι έχουν θλίψεις του κινούν περισσότερο το ενδιαφέρον. Όμως στρατηγός που μεθοκοπάει, σε τι άλλο μπορεί να συνοδεύσει τους στρατιώτες του παρά στο γλέντι; Γι’ αυτό και γλεντοκόποι θεοί ωσάν τον Διόνυσο αλλά και άλλους των Ελλήνων, από Τον δικό μας αντικαταστάθηκαν που εμπνέει εμπιστοσύνη διότι κανείς άλλος στρατηγός δεν αφήνει το γλέντι για να πάει ανάμεσα σε θλίψεις παρά μόνο αν τον ενδιαφέρει ο θλιμμένος. Όμως στρατηγοί που διασκεδάζουν, τι σοφία μπορεί να έχουν γύρω από τα προβλήματα των στρατιωτών τους αφού το πολύ κρασί και η πολύ χαρά τους έχουν αποκουτιάνει; Να λοιπόν, που κανείς δεν προδίδει κανένα μαχητή στρατηγό που του αξίζει η αρετή και η σοφία ανάμεσα στους άνδρες του, και αν το πράξει, θα το πράξει από εσφαλμένη του αντίληψη περί εκείνου και όχι από αποτυχία του στρατηγού του, διότι κανείς στρατιώτης δεν προδίδει ανάξιο στρατηγό και μετά σταματά την ζωή του, ως έπραξε ο μαθητής που πρόδωσε τον Δάσκαλο μας. Αν ο στρατηγός είναι ανάξιος τότε ο στρατιώτης καλά και σοφά έπραξε και οι συμπολεμιστές του δεν θα τον κακολογήσουν αλλά αν όμως ο στρατηγός ήτανε σοφός και άξιος, τότε η ντροπή του προδότη στρατιώτη κρέμεται όχι μόνο πάνω από το κεφάλι του και γύρω από το λαιμό του αλλά είναι και πασιφανέστατη και στους άλλους στρατιώτες του στρατηγού του. Αν υποθέταμε ότι εκείνος ο στρατιώτης είχε δίκιο τότε είναι άξιο της προσοχής μας το ότι ενώ εκείνος ο στρατηγός πέθανε, όπως λες, εντούτοις άλλοι στρατιώτες όχι μόνο συνέχιζαν το έργο του αλλά πολλές φορές από όσα άκουσα απαρνήθηκαν και την ίδια την ζωή τους, γινόμενοι οι ίδιοι θύματα των θηρίων και της φωτιάς, που κάποιοι αφελείς τους έριξαν μέσα στα αμφιθέατρα τους. Τόσο μεγάλο θέαμα ήταν για αυτούς τους πλανεμένους η αδιαφορία των Χριστιανών για τον θάνατο ώστε τους χρησιμοποίησαν ως προς τέρψη. Διότι μην μου πεις; Τι πιο θεαματικό από ανθρώπους που δεν φοβόνται τον θάνατο; Ναι, αλήθεια, διότι αν οι Χριστιανοί αδιαφορούσαν για τον στρατηγό και Δάσκαλό τους θα αδιαφορούσαν και για τον θάνατο και θα επιθυμούσαν περισσότερο την ζωή τους, παρά να γίνονται θέαμα στα θέατρα των άσπλαχνων εχθρών τους. Τώρα μην μου πεις ότι έχεις δει και άλλο στρατηγό που ενώ πέθανε, καθοδηγούσε από τον θάνατό του και από τον τάφο του, τους στρατιώτες του. Και μάλιστα όχι μόνο εκείνους που ήδη είχε, αλλά και πολλούς άλλους που με τον καιρό εντάχθηκαν στο στράτευμά του, έστω και αν εκείνος ήταν απών, όπως λες.
Αυτή η άρνηση του Υιού του Θεού προς τον Πατέρα τι μπορεί να διδάξει από αυτά που υποστηρίζεις; Μήπως ότι ο Πατέρας δεν έχει εξουσία; ή μήπως ότι ο Υιός δεν είναι Υπάκουος; Μάλλον τίποτα από τα δυο διότι αν και λίγο δίστασε, διότι η ανθρώπινή Του φύση είχε και το ανθρώπινο θέλημα της, εντούτοις δεν τον σταμάτησε μπρος στον εξευτελισμό Του από τους αμαρτωλούς. Νομίζω ότι πολύ δύσκολα ένα παιδί του βασιλιά θα δέχονταν την διαταγή του πρώτου, γινόμενο το ίδιο βορά ανάμεσα στους απλούς τους υπηκόους. Αλλά αν ο υιός του βασιλιά δέχτηκε να το πράξει τότε κανείς μπορεί να δει ότι και ο βασιλιάς είχε ισχυρό λόγο και το ότι το παιδί είναι υπάκουο και αγαπά και τους υπηκόους, αφού δέχτηκε και από αυτούς να εξευτελιστεί και να θανατωθεί δίχως το ίδιο να έχει τίποτα να κερδίσει παρά μάλλον αυτοί οι ίδιοι από το μήνυμα που ήθελε να τους μεταφέρει και που ο βασιλιάς μαζί του είχε ορίσει.
Ακόμη, έχουν ανάγκη να καταφεύγουν στα λόγια των προφητών που στο παρελθόν είχαν προαναγγείλει την έλευση του Ιησού. Μόνο που οι προφητείες ταιριάζουν σε χιλιάδες άλλους πολύ πιο πειστικά απ’ ό,τι στον Ιησού. Οι προφήτες είχαν πει ότι θα κατέβαινε ανάμεσα στους ανθρώπους ένας μέγας άρχων, κυρίαρχος όλων των εθνών και στρατών, κυρίαρχος όλης της γης. Όμως τέτοια σημάδια (σαν αυτά που ’ χε να επιδείξει ο Ιησούς) και τέτοιες παρανοήσεις των προφητειών και τέτοιες φτηνές αποδείξεις δεν σε κάνουν θεό ή υιό του θεού. Γιατί ο υιός του θεού θα ’ πρεπε, όπως ο ήλιος, να κάνει πρώτα αισθητή την παρουσία του ρίχνοντας φως παντού. Σκαρφίστηκαν λοιπόν την ιδέα ότι ο υιός του θεού είναι ο ίδιος ο Λόγος. Κι επειδή μας λένε ότι ο Λόγος είναι υιός του θεού, θα αποδείξουμε ότι δεν έχουμε να κάνουμε με Λόγο ξεκάθαρο και άγιο αλλά μ’ έναν άνθρωπο που τον συνέλαβαν και τον ξυλοκόπησαν με τον πιο ατιμωτικό τρόπο.
45, 2 Όχι Κέλσο κανείς δεν καταφεύγει στα λόγια των προφητών άνευ κάποια λογικής αιτίας και θα πρέπει να παραδεχτείς όπως σου ξαναείπα ότι κανείς μέχρι τότε δεν υποστήριξε ότι αυτός είναι ο Υιός του Θεού που οι προφήτες σημείωσαν.
Κατόπιν λες πως οι προφητείες που εκείνοι όρισαν ταιριάζουν σε χιλιάδες άλλους. Όρισε μας λοιπόν τουλάχιστον έναν, πράγμα όμως που ασφαλώς δεν πράττεις. Και αν βρεις κάποιον από αυτούς, εξήγησέ μας γιατί ποτέ δεν έγινε γνωστός με αυτή του την ιδιότητα. Διότι αν αλήθεια όπως λες ταίριαζαν οι προφητείες με αυτόν το ένα, τότε αληθώς εκείνος θα έπρεπε να ήταν ο Υιός του Θεού και όλοι θα έπρεπε να τον γνωρίζουν εφόσον σύμφωνα με όσα είπες και υποστήριξες όντας εκείνος ως ήλιος θα έριχνε το άγιο φως του σε όλη την Οικουμένη. Αλλά το φως ετούτη την στιγμή ο Ιησούς ο Ναζωραίος το ρίχνει και κανείς δεν αμφιβάλλει.
Και για την αγιότητα θέλω να σου πω διότι αυτήν, αρετή πολύ και θαυμαστή αγαθότητα την ξεχωρίζει από όλα τα άλλα ανθρώπινα χαρίσματα και όπως και συ γνωρίζεις πολύ καλά, κανένας ενάρετος και αγαθός άνθρωπος θαρρώ την αδικία δεν ανταποδίδει έστω και αν βάναυσα του την προσφέρουν. Για κάτι παρόμοιο νομίζω ο Πλάτωνας μίλησε περιγράφοντας τον Έλληνα σοφό Σωκράτη και αυτό όλοι οι Έλληνες το γνωρίζουν. Αλλά αν δεν το γνωρίζουν, δίκαια αδίκως τον Ιησού δεν Τον αποδέχονται.
Κάποιοι είχαν το θράσος να βρουν το γενεαλογικό δέντρο του Ιησού, για να ισχυριστούν ότι κατάγεται από τον γενάρχη και από τους βασιλιάδες των Ιουδαίων. Αν είναι έτσι, τότε η γυναίκα του μαραγκού σίγουρα δεν θα είχε άγνοια ότι καταγόταν από τέτοια μεγάλη και σπουδαία γενιά. Και τελοσπάντων, τι το σπουδαίο και άξιο της καταγωγής του έπραξε, και σα θεός, πότε έδειξε να μη λογαριάζει τους ανθρώπους και να το διασκεδάζει, να σπάει πλάκα με τα όσα συμβαίνουν;6 Τουλάχιστον ο Διόνυσος, στις Βάκχες του Ευριπίδη, λέει στον Πενθέα: «εμένα θα με απελευθερώσει ο δαίμων όταν εγώ θέλω».Χώρια που αυτός που καταδίκασε τον Ιησού, δεν έπαθε τίποτα παρόμοιο με το πάθημα του Πενθέα, που τρελάθηκε στο τέλος και κομματιάστηκε. Επίσης δεν έπαθαν τίποτα εκείνοι που τον περιγελούσαν και του φόρεσαν πορφυρό μανδύα και ακάνθινο στεφάνι και του ’ δωσαν να κρατά ένα καλάμι.
47, 1. Τέτοιο είναι το γενεαλογικό Του δέντρο μόνο που αυτό, δεν είναι όπως λες εσύ, μόνο της μάνας Του, αλλά και του πατέρα Του, του κατά εντολή του Θεού πατέρα Του και όχι του φυσικού Του, διότι ο Θεός έδωσε εντολή στον Ιωσήφ να γίνει άνδρας της Μαρίας έστω και αν αυτός ήταν σε μεγάλη ηλικία. Το διέταξε αυτό ο Θεός για να δώσει τέτοιο βασιλικό κύρος στον Υιό Του που να είναι αναγνωρισμένο από τους ανθρώπους στους οποίους απευθύνονταν αρχικά, δηλαδή στους Ιουδαίους για τους οποίους αξία είχε η γενεαλογική σημασία του ανδρός παρά εκείνη της γυναίκας. Ο Ιωσήφ ήταν απλά ένας από βασιλική γενιά θετός πατέρας και όχι ο πραγματικός διότι ο πατέρας του Ιησού ως γνωστό, δεν είναι άλλος παρά ο Ουράνιος Πατέρας και φυσικά κανένας Πανθέρας, σαν αυτόν που ανάφερες προηγουμένως. Έτσι λοιπόν Κέλσο, ο Ιωσήφ ως θετός πατέρας, κατάγονταν από τον Δαυίδ και η Μαρία καμιά ανάγκη δεν είχε για βασιλική καταγωγή, αν και είχε, καθώς τους λόγους στους εξήγησα για τους οποίους ορίστηκε ως άξια Θεοτόκος.
Ύστερα τέλος πάντων παρομοιάζεις τον Ιησού με τον Διόνυσο. Μα πως σοφός άνδρας ορίζεις τέτοιες συγκρίσεις; Πώς δηλαδή διασκέδασε ο Ιησούς όταν όπως λες μετά Του φόρεσαν κόκκινο μανδύα και αγκαθωτό στεφάνι; Έχεις δει κανένα αγύρτη ή βασιλιά να διασκεδάσει με παρόμοιο τρόπο, τρυπώντας το κεφάλι του με ακάνθινο στεφάνι, μετά να τον ξυλοκοπάνε και να τον σταυρώνουν; Οι διασκεδάσεις όπως σου ξανάπα ταιριάζουν σε αφελής και όχι σε σοφούς. Θυμάμαι ένα σοφό στην Ελλάδα με το όνομα Πολέμων που πριν γίνει σοφός το είχε ρίξει στις ακολασίες, στο ποτό και στις διασκεδάσεις, φορώντας συνεχώς στο κεφάλι του, το μεθυσμένο και διασκεδαστικό στεφάνι του Διονύσου. Μα θαρρώ πως, μόλις βρήκε σοφό διδάσκαλο που τον λέγανε Ξενοκράτη αμέσως πέταξε εκείνο το στεφάνι από το κεφάλι του, κατάλαβε ότι δεν του άρμοζε, αφού σε κανένα σοφό δεν ταιριάζει η μέθη και αφού λοιπόν ξεμέθυσε το ‘ριξε στην μελέτη και στα συγγράμματα.
Όπως σε αμόρφωτους αρμόζει και πάλι αναφέρεσαι στον Διόνυσο και λες ότι αυτός αποφάσισε την ώρα που άλλος, κάποιος δαίμονας, θα τον ελευθερώσει. Μα πώς μπορεί να είναι σοφό κάτι τέτοιο σαν αυτό που διηγείσαι; Όταν κάποιου η ελευθερία ή η σκλαβιά ορίζεται από άλλων τις κινήσεις και τις πράξεις, που μάλιστα είναι κατώτεροι αυτού, είναι αδύνατο να ορίζει ο ίδιος την ελευθερία ή την σκλαβιά του. Αν ο Διόνυσος ήταν πραγματικά θεός και όχι όπως μερικοί εν άγνοιά τους τον παρουσιάζουν, θα ‘πρεπε μόνος του να μπορεί να ελευθερωθεί εφόσον ανώτερος και όχι να χρειάζεται ένα κατώτερο σαν τον δαίμονα για να το πράξει. Συμπάθα με σοφέ Κέλσο, αλλά δεν έχω δει κανένα φυλακισμένο να ορίζει την ελευθερία του ως να ήταν ο ίδιος ελευθερωμένος. Ο δεσμευμένος στα δεσμά της φυλακής δεν έχει καμιά δύναμη επί των δεσμών του ή μήπως κάνω λάθος; Το λιοντάρι μέσα στο κλουβί δύναμη έχει επί της ελευθερίας του ή τον οίκτο των δεσμωτών του; Μάλιστα είναι αφελές να λέγεται εδώ, ότι ο θεός Διόνυσος περιμένει να ελευθερωθεί από ένα κατώτερό του, εφόσον ο ίδιος είναι θεός και ο δαίμονας ο άλλος ο ελευθερωτής του. Και αν ο Διόνυσος είχε αυτή την δύναμη να ορίζει δια μέσω άλλων τα δεσμά του, τότε ποιος ο λόγος της φυλάκισής του; Διότι εφόσον λες ότι στους Έλληνες αρμόζουν τα σοφά εξήγησέ μας για ποιο σοφό λόγο ο Διόνυσος φυλακίσθηκε και μετά απελευθερώθηκε σκοτώνοντας τον Πενθέα; Από όσα έχω ακούσει από τα μυθολογούμενα εγώ, ο Πενθέας τον φυλάκισε γιατί ξεσήκωνε τον κόσμο σαν τον Ιησού έχοντας αρκετούς οπαδούς. Κι ο Διόνυσος από την φυλακή γιατί ελευθερώθηκε με την βοήθεια του δαίμονα; Μήπως δεν έπραξε ο Διόνυσος σαν κάποιος κοινός κατάδικος δίχως σοφία, που μόλις ελευθερώνεται αμέσως ποτισμένος από το μίσος κομματιάζει τον δικαστή του; Τι σοφία δηλαδή θέλει κάποιος για να ελευθερωθεί απλά και μόνο για να σκοτώσει τον δεσμώτη του; Αυτό και απλοί φονιάδες μπορούν και το πράττουν ενώ οι θεοί αν πρόκειται για να τιμωρήσουν τους ασεβείς το πράττουν ευθείς αμέσως, δίχως να χρειάζεται να περάσουν μέσα από τα δεσμά της φυλακής. Ο Ιησούς όμως δεν ελευθερώθηκε για να εκδικηθεί κανένα δεσμώτη Του, ως ορίζει σε κακούργους, διότι ο λόγος της καταδίκης Του είχε κάποιο σοφό σκοπό. Ο σοφός σκοπός Του ήταν να θανατωθεί από τους δεσμώτες Του για να αποδείξει την Ανάσταση του σώματός Του. Αν τους σκότωνε όπως έπραξε ο Διόνυσος τότε θα πρέπει να υποθέσουμε ότι Εκείνος τους έκανε ασεβείς και δολοφόνους αφού μετά ή πριν την σταύρωσή Του θα τους καταδίκαζε σε θάνατο ως έπραξε ο Διόνυσος. Αλλά επειδή δεν τους όρισε ως τέτοιους και επειδή και αυτοί έπαιρναν μέρος στο σοφό Του σχέδιο φυσικά και δεν τους θανάτωσε αλλά τους έδωσε την ευκαιρία να εννοήσουν το θεσμό της Χριστιανικής Αγάπης. Ο Ιούδας ήταν εκείνος που εννόησε διαστρεμμένα τα σχέδιο του κυρίου Του γι’ αυτό και αυτοκτόνησε. Αν ο Θεός ο ίδιος τον σκότωνε τότε θα έπρεπε να υποθέσουμε ότι ο Θεός θανάτωσε κάποιους τους οποίους ενέπλεξε άθελά τους στο σχέδιό Του. Όμως Εκείνος συγχώρεση χάριζε μονάχα και ελευθερία από τα πάθη, διότι ο Διόνυσος αν και αποφυλακίσθηκε εντούτοις δέσμιος ακόμη ήταν στα προσωπικά του πάθη και από θεό που από τα ίδια του τα πάθη δεν μπορεί να ελευθερωθεί ποιος μπορεί να περιμένει λόγους ελευθερίας στην θεία του την διδασκαλία; Αλλά και ακόμη, για ποια διδασκαλία θα μπορούσε κανείς να μιλήσει στην περίπτωση του μεθυσμένου θεού Διονύσου; Έτσι λοιπόν ο Χριστός λογικά και σύμφωνα με το θείο σχέδιο Του δεν κατηγόρησε κανένα για όσα δεινά Του συνέβησαν και αυτά που εσύ υποστηρίζεις αρμόζουν σε ανθρώπους άσοφους γι’ αυτό και βλέπεις σήμερα μερικούς Ιουδαίους και Χριστιανούς να μην χωνεύουν ο ένας τον άλλο. Έτσι λοιπόν εδώ, ας επαναλάβω ότι σοφός σκοπός Του δεν ήταν άλλος παρά ο θάνατός και η Ανάσταση Του προς χάρη των ανθρώπων. Ο Διόνυσος για ποια σοφή χάρη απελευθερώθηκε ή φυλακίσθηκε; Απλά για να περνά την ώρα του, για να απασχολεί τον δεσμώτη του και μετά να τον κομματιάζει ή για να διατάζει τον δαίμονά του; Ας μην σκεφτεί κανείς ότι αν ο δαίμονας ήταν ανυπάκουος, μπορεί και ο ίδιος ο Διόνυσος να έμενε για πάντα φυλακή άθελά του και ο Πενθέας να είχε ζήσει χρόνους πολλούς, με ολάκερο θεό φυλακισμένο στην κατοχή του, κατόρθωμα μεγαλύτερο και από εκείνα του ίδιου του μεγάλου ήρωα των Ελλήνων Ηρακλή.
Και καλά μέχρι τότε· όμως τουλάχιστον εκείνη την (τελευταία) ώρα για ποιο λόγο να μη δείξει ένα θεϊκό σημάδι για να βγάλει τον εαυτό του από κείνη την εξευτελιστική κατάσταση, παρά άφηνε τους υβριστές του δικαιωμένους; Και όταν τον κάρφωσαν πάνω σε σταυρό, τι βρήκε να πει; Και πού ήταν «ο ιχώρ που κυλά στις φλέβες των μακάριων θεών;»8 Διψασμένος ανοίγει άπληστα το στόμα να πιει (το ξύδι) μη αντέχοντας τη δίψα· εδώ τυχαίοι άνθρωποι, και πολλές φορές αντέχουν στη δίψα.
47, 2 Λάθος σε πληροφόρησαν σοφέ των σοφών του κόσμου Κέλσο, διότι αυτά που λες δεν αληθεύουν αλλά και ούτε αποδεικνύουν ότι είσαι σοφός κριτής, εφόσον σου είπα ότι υπήρχε σοφός λόγος που έπρεπε ο Ιησούς να καταδικαστεί και να σταυρωθεί, άρα σοφό είναι και να λεχθεί ότι αν ο Ιησούς φανέρωνε, όπως λες, θεϊκό σημάδι στους δεσμώτες Του, εκείνοι ίσως να άλλαζαν διαθέσεις και φοβούμενοι Αυτόν, να μην προσπαθούσαν να Τον θανατώσουν. Λες δηλαδή ο σοφός Θεός να είχε καταστρώσει σοφό σχέδιο και έπειτα στην πρώτη δυσκολία στο δεσμωτήριο να αποφασίζει ότι αυτό το σχέδιο δεν κάνει; Αν απελευθερώνονταν χωρίς να φέρει σε πέρας το σοφό σχέδιο Του, πείθοντας τους άλλους για την αιώνια αφθαρσία και την νίκη Του επί του θανάτου, μήπως τότε δεν θα έμοιαζε με τον μέθυσο Διόνυσο, που αν μη τι άλλο ότι έκανε το έκανε δίχως κανένα σκοπό παρά για να απασχολεί και να διασκεδάζει τους θεατές του θιάσού του;
Μας λες πως νοιάζεσαι για να δεις το Ιχώρ των θεών ή σε νοιάζει για το τι είπε ο Ιησούς στον σταυρό του μαρτυρίου. Μα ποιος σοφός άνδρας υποστηρίζει ότι στο σώμα του Θεού, αν μπορούμε να πούμε ότι ο Θεός έχει σώμα, εφόσον συ ο ίδιος λες ότι ο Θεός δεν έχει σχέση με τα γήινα, τρέχει Ιχώρ και δηλαδή κάποιο αίμα διαφορετικό από εκείνο των θνητών ανθρώπων; Σαφώς και είναι πιο σοφό να υποστηρίζουμε ότι ο Υιός του Θεού ενσαρκώθηκε σε ανθρώπινο σώμα ίδιο με το δικό μας, παρά να υποστηρίζουμε ότι ο Θεός έχει αιώνιο Ιχώρ και μάλιστα μέσα σε σώμα ίδιο με αυτό του ανθρώπου. Αν υποστηρίξουμε ότι το σώμα του Ιησού είχε Ιχώρ τότε δεν θα υπήρχε λόγος να θανατωθεί και να σταυρωθεί διότι τότε θα έπρεπε να υποθέσουμε ότι δεν ενδύθηκε σώμα ανθρώπινο αλλά σώμα άλλο θεϊκό ίσως αθάνατο. Όμως όπως σου είπα Εκείνος για την Αθανασία του ανθρώπινου σώματος ήλθε να μιλήσει και όχι για εκείνου του Θεϊκού, διότι ο Θεός και σώμα δεν έχει και εκ της φύσης Του είναι Αθάνατος. Αν λοιπόν όντως ο Θεός είχε δικό Του σώμα γιατί να δέχονταν να το σταυρώσει, αφού ούτως ή αλλιώς είναι αθάνατο; Σοφά λοιπόν μια τέτοια απόφαση του Θεού τίποτα δεν θα είχε να διδάξει στους ανθρώπους αφού αυτοί ξέρουν πολύ καλά ότι Εκείνος είναι Αθάνατος. Εκείνο όμως που δεν ήξεραν είναι ότι και Αυτοί μπορεί να γίνουν το ίδιο. Ο Υιός του Θεού ενσαρκώθηκε λοιπόν, σε ανθρώπινο σώμα, γι’ αυτό και στον σταυρό του μαρτυρίου παρέδωσε πλέον το αθάνατό Του πνεύμα στο Πατέρα Του. Δεν είναι άραγε αυτό πιο σοφό παρά να υποστηρίζουμε ότι εφόσον ο Ιχώρ έτρεχε από τα τρυπημένα χέρια ή το στήθος του, Εκείνος πέθαινε; Βέβαια γνωστό είναι στους Έλληνες ότι ο Αλέξανδρος ο Μέγας αν και Υιός ανακηρύχθηκε του ίδιου του πατέρα των θεών τους Δία, εντούτοις κανένα ίχνος Ιχώρ δεν έρεε από τις πληγές του και κάτι τέτοιο χλευάστηκε και από τον Ανάξαρχο τον Αβδηρίτη που τον συνόδευε στις κατά τόπους μάχες και εκστρατείες.
Και για το ξίδι νομίζω περιγράφεις πράγματα που είτε ανήκουν σε ανθρώπους που δεν έχουν γνώσεις, είτε ανήκουν σε ανθρώπους που στο δικαστήριο ονομάζονται ψευδομάρτυρες. Και ο πιο αρχαίος γιατρός γνωρίζει ότι το ξύδι δεν θα μπορούσαν να το έδιναν οι Ρωμαίοι στον σταυρό για να ξεδιψάσουν τους μελλοθάνατους. Εξάλλου τι σοφό νόημα έχει να προσπαθείς να ξεδιψάσεις ένα μελλοθάνατο όταν η ίδια η ζωή ή το αίμα φεύγουν από το σώμα του; Ως και αυτοί που λες ότι δεν αντέχουνε στην δίψα, νομίζεις ότι θα την σκέπτονταν όταν γνώριζαν ότι ο θάνατος πολύ κοντά τους είναι; Μάλλον για ελευθέρωση από τον Σταυρό θα παρακαλούσαν παρά μια υδρία γεμάτη με νερό. Έτσι λοιπόν είναι πιο σοφό αντί να προσπαθεί να μειώσει κάποιος την δίψα κατά την σταύρωση κάποιου μελλοθάνατου καταδικασμένου να προσπαθεί να μειώσει την δυστυχία και την πίκρα του θανάτου και το ξίδι λοιπόν, από όσο γνωρίζω από πλευράς ιατρικής, είναι παυσίπονο θαρρώ και οι ρωμαίοι το έδιναν για να κατευνάσουν τον πόνο των δυστυχισμένων που καταδικάζονταν σε σταυρικό θάνατο. Τώρα αν ο Θεός μας ήταν λιγόψυχος ή του άρμοζαν οι πολλές διασκεδάσεις σαν του Διονύσου, λογικό είναι να υποστηρίζει κανείς ότι ευχαρίστως Εκείνος θα έπινε το ξύδι για να κατευνάσει τους πόνους Του, εφόσον ήταν αμάθητος σε αυτούς ή επειδή θα ήθελε να τους αποφύγει. Αλλά όπως σου είπα και όπως μας διδάσκουν οι Άγιοι μας, ο Θεός μας αγάπησε τον άνθρωπο τόσο πολύ ώστε δέχτηκε να περάσει και τα πιο δύσκολα από εκείνα που ο άνθρωπος περνάει. Δεν συμφωνείς ότι αν ο Θεός μας έπινε το παυσίπονο ξύδι, που αστήρικτα εσύ λες ότι ήπιε, το λιγότερο που θα μπορούσε να χαρακτηρισθεί είναι φυγόπονος; Αλλά πώς να είναι φυγόπονος όταν δέχεται σύμφωνα με το σχέδιο του Πατέρα Του, να σταυρωθεί για χάρη των ανθρώπων; Όλα τα Του Χριστού δεν είναι μόνο με αρετή γραμμένα αλλά και ταιριάζουν στην ανθρώπινη λογική για ένα Πραγματικό και Αληθινό Θεό που αγαπάει τους ανθρώπους σχεδιάζοντας και εκτελώντας σχέδιο θεϊκό για την σωτηρία τους. Γι’ αυτό και Εκείνος αρνήθηκε να πιει το ξύδι. Αν ποτέ δεχτεί κανείς τα όσα εσύ ψευδώς υποστηρίζεις, ότι δήθεν Εκείνος το ξύδι ήπιε, συμπέρασμα σοφό και λογικό δεν γίνεται να λάβει γι’ αυτό και μερικοί από εσάς θεώρησαν σκόπιμο αρκετές φορές τις διηγήσεις μας να παραχαράζουν ώστε ευκολότερα αστήριχτους να απομακρύνουν από την υγιή και αληθινή διδασκαλία.
Κι ύστερα μας κατηγοράτε εσείς οι πιστοί που δεν τον θεωρούμε θεό και που δεν συμφωνούμε μαζί σας ότι υπέφερε για το καλό των ανθρώπων ώστε να μην έχουμε να φοβόμαστε ούτε και‘μεις την τιμωρία. Να πιστέψουμε δηλαδή σε κάποιον που όσο ζούσε δε μπόρεσε να πείσει κανένα -ούτε τους ίδιους τους μαθητές του- και κατέληξε να τιμωρηθεί στο τέλος και να τραβήξει τα όσα τράβηξε; (Άλλωστε δεν ήταν καμιά λευκή περιστερά ο Ιησούς ούτε ο βίος του ήταν άμεμπτος). Και μη μας πείτε τώρα ότι αφού δεν μπόρεσε να πείσει τους ζωντανούς, στάλθηκε επί τούτου κάτω στον Άδη για να πείσει τους πεθαμένους!9
47, 3 Τώρα για τις συμφωνίες ή τις διαφωνίες περί του μαρτυρίου και των όσων υπέφερε ο Ιησούς σου απάντησα παραπάνω αλλά μην υποστηρίζεις ότι ο Ιησούς δεν έπεισε κανένα ή ότι δεν έπεισε ούτε τους μαθητές Του, διότι οι μαθητές Του ήταν οι αμέσως επόμενοι που δέχτηκαν να περάσουν από δεινά , και όχι να διασκεδάζουν για χάρη του ονόματός Του. Συ όμως δεν πείθεσαι ως τώρα και δικαίωμά σου, εφόσον όλα όσα εμείς διδάσκουμε ηθελημένα διαστρεβλώνεις. Ωιμέ, δεν έχω ξαναδεί σοφό άνδρα που για να απορρίπτει δόγματα αφελών, όπως ο ίδιος λέει, χρειάζεται είτε να τα διαστρεβλώνει είτε να δέχεται δόγματα ακόμη πιο αφελών και ψευδολόγων. Αν δεν τα διαστρέβλωνε ή δεν δέχονταν εκείνα των αφελέστατων, ίσως να έβρισκε γιατί αρκετοί από εμάς πειστήκαμε για τον Ναζωραίο και ακόμη πολύ περισσότεροι πείσθηκαν στον Άδη.
Και τις κατηγορίες που προσάπτονται στο Θεάνθρωπο διδάσκαλό μας αν δεις αμέσως θα καταλάβεις, ότι τέτοιες μόνο από αφελείς μπορούσαν να εκστομιστούν παρά από σοφούς άνδρες των εποχών μας, κατηγορίες που η κακή τους βούληση κατασκεύασε για να σπιλώσουν ένα Θεό και Άνθρωπο που ουδεμία κακία μαζί Του ουδέποτε δεν είχε.
Αν τελικά νομίζετε πως πραγματικά υπερασπίζεστε τις θέσεις σας επινοώντας τέτοια παράδοξα επιχειρήματα που δείχνουν το πόσο καταγέλαστα έχετε εξαπατηθεί, τότε τι θα εμπόδιζε να θεωρήσουμε τον κάθε παλιάνθρωπο που θα κατηγορηθεί και θα πεθάνει με ακόμα χειρότερο τρόπο, ως άγγελο ακόμα πιο σπουδαίο και θεϊκό; Ακόμα και για ένα ληστή και δολοφόνο που τιμωρήθηκε, θα μπορούσε κανείς το ίδιο ξεδιάντροπα να πει ότι δεν ήταν ακριβώς ληστής αλλά θεός: διότι στους συντρόφους του είχε προβλέψει από πριν ότι θα πάθαινε τα όσα έπαθε.
49, 1 Θαρρώ πως και στον σταυρό σαν Τον κάρφωσαν, ένας ληστής Του είπε ότι Εκείνος ουδέν κακό δεν έπραξε και άδικα τιμωρήθηκε. Νομίζω λοιπόν σοφέ θνητέ της Γης μας Κέλσο, πως ένας ληστής πιο εύκολα μπορεί να δει αν είναι άξιος για να τιμωρηθεί για κάτι, διότι η ψυχή του πολύ ορθά όλα τα άδικα που έπραξε τα γνωρίζει, ενώ μαζί ξέρει να πει αν κάποιος δίπλα του είναι όντας αγαθός, διότι κανείς ληστής δεν αποτολμά την ώρα του θανάτου του εγκώμια σε άλλο παλιάνθρωπο να εκφέρει. Αλλά εκείνος ο ληστής, μπορεί κακούργος να ‘ταν αλλά αλαζόνας σαν εσέ ουδέποτε υπήρξε και αυτό πιο σοφό στην κρίση τον έκανε και τα λάθη του τα είδε, γι’ αυτό και ο Δάσκαλος μας αυτόν και την αγαθή σοφία του τίμησε ενώ για σένα αμφιβάλλω αν όντως σοφό σε είδε αφότου έγραψες όλα ετούτα εδώ τα ανούσια λόγια. Έτσι λοιπόν εμείς οι Χριστιανοί υπερασπίζουμε τις θέσεις μας όπως έχουν διότι αν τις διαστρεβλώσουμε όπως όμοιοι με σε πολλές φορές συνήθως πράττουν, δεν θα ξέραμε να τις υποστηρίζουμε, εφόσον πλέον δεν θα αρμόζουν σε Θεό, παρά σε δόγματα ανθρώπων. Και φυσικά ας πούμε εδώ ότι κανείς ληστής δεν μπορεί να χαρακτηριστεί θεός επειδή απλά και μόνο προέβλεψε τα όσα θα πάθαινε διότι γνωστό θαρρώ πολύ πως είναι ότι κάθε ληστής του κόσμου μας την ζωή του πολύ την αγαπά και για εκείνη ακριβώς το έριξε στην παρανομία. Έτσι λοιπόν, αν κάποιος από αυτούς τους ληστές που λες, γνώριζε τι κακό έμελλε να του συμβεί θα πάσχιζε να την γλιτώσει παρά να αφήνεται βορά στα χέρια των κυνηγών του. Ας μην υποστηρίξει άλογα κανείς ότι αυτή είναι η μόνη διαφορά του Ιησού με ληστές, που εσύ μας παρουσιάζεις, διότι ο Ιησούς κανένα δεν λήστεψε μα ούτε και κακοπράγησε επάνω σε κανένα γι’ αυτό και εμείς γνωρίζουμε, όπως άλλωστε και ο ίδιος είπε, ότι ωσάν κακούργος συλλήφθηκε ενώ καμιά τέτοια ιδιότητα δεν είχε.
Κι έπειτα, δείτε τους μαθητές του: όσο ζούσε, άκουγαν τα λόγια του και τον είχαν για δάσκαλο, κι όταν τον είδαν να τιμωρείται και να πεθαίνει, δεν παρέμειναν μαζί του πιστοί μέχρι το θάνατο ούτε θυσίασαν τη ζωή τους για να τον υπερασπιστούν ούτε καν είχαν μάθει να αψηφούν την τιμωρία, κι επιπλέον αρνήθηκαν ότι ήταν μαθητές του. Ενώ εσείς, τώρα, πρόθυμα θυσιάζετε τη ζωή σας στο όνομα του. Όσο ζούσε, το μόνο που κατάφερε ήταν να μαζέψει γύρω του δέκα χαμένα κορμιά, δέκα ναυτικούς και τελώνες, και πάλι όχι ακριβώς όλους. Όσο ήταν ζωντανός δεν έπεισε κανένα αφότου πέθανε, έρχονται οι καλοθελητές και πείθουν ένα σωρό κόσμο. Δεν είναι τελείως παράδοξο;
49,2 Αυτό υποστηρίζω και ‘γω Κέλσο μαζί με σένα και παράδοξο δεν είναι; Όπως σοφά σου δίδαξα δεν θα έπρεπε κανείς από τους μαθητές Του να προσπαθήσει να σταματήσει το σχέδιο Του και νομίζω κάτι τέτοιο ο Ίδιος τους διέταξε στο κήπο των ελαιών, όταν ένας εξ αυτών προσπάθησε να σταματήσει ότι είχε από παλιά καθοριστεί. Έτσι όταν ο μαθητής Του επιτέθηκε κατά των δεσμωτών Του, ο Δάσκαλος όχι μόνο του απαγόρευσε κάτι τέτοιο αλλά και τον τραυματισμένο εχθρό Του ιάτρεψε. Δεν είναι λοιπόν παράδοξο να λες ότι δεν έπεισε κανένα, αλλά από την ημέρα που Αυτός έφυγε να αριθμούμε όλο και περισσότερους μαθητές; Πώς είναι δυνατόν όσο Αυτός ήταν εδώ να μην πείθει κανέναν, όπως λες, και όμως κάποιοι να μεταδίδουν τις διδασκαλίες Του και άλλοι να συγγράφουν για την ζωή Του πολλά χρόνια μετά από Αυτόν; Πώς έμαθαν για Εκείνον οι μετέπειτα εφόσον όλοι όσοι ήταν μαζί Του τον πρόδωσαν καθώς λες; Δεν είναι παράδοξο όλοι οι μαθητές Του, να Τον πρόδωσαν τότε και σήμερα να είναι πολύ περισσότεροι; Άραγε είναι σοφό αυτό που υποστηρίζεις; Δεν είναι πιο λογικό παρά παράδοξο να υποθέτει κανείς ότι ένας μόνο πρόδωσε τον Ναζωραίο ενώ οι άλλοι ως πιστοί σε Αυτόν και στους Λόγους Του να συνεχίζουν ότι αυτός άρχισε; Αν δεν μεταδίδονταν από κάποιους ότι Αυτός δίδαξε, ποτέ εσύ δεν θα συνέγραφες αυτήν εδώ την πραμάτεια αλλά θα συνέχιζες απερίσπαστα την ζωή σου. Μιας όμως και το έφερε η συζήτησή μας τις προάλλες άκουσα ότι τα λεγόμενα του Ναζωραίου τα διδάσκουν στην Αφρική και στην Ευρώπη και καθώς λένε αρκετοί από τους σημερινούς ακόλουθους των λόγων Του, ποιούν τεχνάσματα ωσάν Εκείνου και πολύ αμφιβάλλω αν θα βρεθεί κανείς να τους σταματήσει.
Εσείς με ποια λογική φτάσατε να τον θεωρείτε υιό του θεού; «Διότι ξέρουμε», θα πείτε, «ότι η σταύρωση του έγινε για να νικηθεί ο άρχοντας του κακού. Τον θεωρούμε υιό του θεού ακριβώς επειδή τιμωρήθηκε». Ε, και λοιπόν; Τόσοι και τόσοι άλλοι δεν έχουν τιμωρηθεί, και μάλιστα το ίδιο ατιμωτικά; Ή μήπως τον θεωρήσατε υιό του θεού επειδή θεράπευσε χωλούς και τυφλούς και, όπως ισχυρίζεστε, ανάστησε νεκρούς; Μα εδώ ο ίδιος με τα λόγια του -και σύμφωνα με τα όσα εσείς έχετε γράψει- προδίδει τις προθέσεις του με τη μεγαλύτερη σαφήνεια! Διότι λέει, «θα σας πλησιάσουν και άλλοι που θα χρησιμοποιούν παρόμοιες μεθόδους, μα θα ’ ναι άνθρωποι κακοί και αγύρτες». Και μάλιστα αναφέρεται σε κάποιον σατανά, που κι αυτός, λέει, θα μηχανεύεται τέτοιου είδους τεχνάσματα. Δηλαδή ούτε κι ο ίδιος το αρνείται, ότι τέτοια έργα δεν έχουν θεϊκό χαρακτήρα, παρά είναι έργα πονηρών ανθρώπων. Στριμωγμένος όπως ήταν, αναγκάστηκε κοντά στα τεχνάσματα των άλλων έμμεσα να ξεσκεπάσει και τα δικά του. Δεν είναι αθλιότητα, κρίνοντας με βάση τις ίδιες πράξεις, τον ένα να τον θεωρείς θεό και τους άλλους απατεώνες; Για ποιο λόγο θα ’ πρεπε να θεωρηθούν οι άλλοι πονηροί κι όχι αυτός; Επειδή έτσι λέει ο ίδιος; Ο ίδιος ομολόγησε ότι τέτοιες πράξεις δεν είναι θεϊκά σημάδια αλλά η απόδειξη ότι μερικοί-μερικοί είναι απατεώνες και παμπόνηροι.
49,3 Σαφώς και πολλοί άλλοι έχουν τιμωρηθεί και μάλιστα το ίδιο ατιμωτικά αλλά η διαφορά η σημαντική είναι ότι αυτοί τιμωρήθηκαν για πράξεις και εγκλήματα, φόνους και ληστείες που δεν άρμοζαν σε ανθρώπους παρά σε κακούργους, πόσο μάλλον σε θεούς. Αλλά ο Δάσκαλός μας για πες μας Κέλσο τι το κακό έπραξε; Εκτός αν θεωρήσουμε ως κακίες και εγκλήματα τις θεραπείες των τυφλών, την ίαση των λεπρών, την αποκατάσταση των κουτσών και την ανάσταση των νεκρών ανθρώπων. Και αν θυμάσαι καλά Κέλσο, ο Δάσκαλός μας όχι μόνο θεράπευσε και βοήθησε ανθρώπους που ζήτησαν την βοήθειά Του αλλά και ανθρώπους που αρχικά Τον μίσησαν, Τον πρόδωσαν ή και Τον συνέλαβαν ακόμη. Κανείς δεν μπορεί να ξεχάσει ότι ο Δάσκαλός μας συνελήφθηκε ως άλλος εγκληματίας αν και υπήρξε μεγάλος ευεργέτης των ανθρώπων. Αλλά και κανείς εγκληματίας δεν παραδίδεται, δεν αφήνεται στους διώκτες του, πόσο μάλλον δεν τους θεραπεύει όταν ένας από εκείνους τους αγύρτες, όπως εσύ ονομάζεις τους μαθητές Του, παρανοώντας το κήρυγμα του δασκάλου Του επιτέθηκε στους φρουρούς που Τον συνέλαβαν για να τον οδηγήσουν στο δεσμωτήριο και στον θάνατο. Μην υποστηρίξεις όμως τώρα ότι υπάρχουν κακούργοι και εγκληματίες, που όχι μόνο αφήνονται στα χέρια του νόμου αλλά και ιατρεύουν τους διώκτες τους και απαγορεύουν στους συνσυμμορίτες τους να αμυνθούν διότι και ο πιο αφελής των κακούργων που θα διαβάσει τις ιστορίες σου θα σε περιγελάσει. Θα πίστευε κανείς με τα λεγόμενα σου ότι μεγάλοι άνδρες όπως ο Ιπποκράτης θα άξιζαν τιμωρίες ίσες και ανάλογες σε ατιμωτικό θάνατο ως κακούργοι και φονιάδες όπως ανάλογα δικάστηκε και καταδικάστηκε ο Δάσκαλός μας. Έπειτα, πάλι στο ξαναείπα νομίζω για τα «τεχνάσματα» αλλά όλο κάνεις πως δεν καταλαβαίνεις, διότι ο Δάσκαλός μας ουδέποτε υποστήριξε ότι θα είναι αγύρτες εκείνοι που θαύματα θα πράττουν στο όνομά Του έστω και αν ζήσουν σε γενεές μετά από Αυτόν. Ο Δάσκαλός μας ως Θεός είναι δίκαιος και αγαθός και υποστήριξε ότι και τα έργα που φαντάζουν καλά και αγαθά θα πρέπει να ελέγχονται ως προς τις διαθέσεις. Ας σου κάνω λοιπόν ένα παράδειγμα για να μην με ξαναενοχλήσεις με τέτοιες παράλογες ανοησίες. Αν ένας άγνωστος σου χάριζε 500 τάλαντα τι θα καταλάβαινες εσύ ως σοφός άνδρας; ότι εκείνος που σου χάρισε 500 τάλαντα το έπραξε οπωσδήποτε για να σε ωφελήσει; Μόνο ένας χαζός θα πίστευε ότι ο πρώτος τυχόν άγνωστος θα μπορούσε ποτέ να του χαρίσει 500 τάλαντα μόνο και μόνο επειδή έχει καλή καρδιά. Λογικά και αν είναι σοφός, θα πρέπει να συλλογισθεί και να ελέγξει γιατί του δόθηκαν τα 500 τάλαντα άνευ αντιτίμου. Αν αυτά τα τάλαντα είναι κλοπιμαία που διαρπάχτηκαν από τρίτο; Δεν θα είναι εύκολο μετά αυτός που τα έλαβε να κατηγορηθεί για ληστεία, εφόσον ο ίδιος δέχονταν χρήματα που χωρίς να το ξέρει και προτού τα λάβει άνηκαν σε τρίτον; Διότι αυτός θα νομίζονταν για κλέπτης ή για συνεργάτης κάποιου κλέπτη. Αν πάλι αυτά τα 500 τάλαντα είναι κάλπικα; Δεν θα ήταν εύκολο μετά αυτός που τα δέχτηκε δίχως να τα εξετάσει και μην γνωρίζοντας ότι τα τάλαντά του είναι κάλπικα να μπει σε μεγάλες αγορές και όταν μετά αποκαλυφθεί η πλεκτάνη να βρεθεί να χρωστάει σε πολλούς; Που θα βρει μετά 500 τάλαντα αυθεντικά; Ή θα πρέπει λοιπόν να πουληθεί σκλάβος σε εκείνους που χρωστάει ή να πάει στην φυλακή αφού δικαστεί. Μια φορά δεν θα φταίνε τα 500 κάλπικα τάλαντα γι’ αυτό που έπαθε αλλά μόνο ο δήθεν αγαθός δωρητής ή αυτός ο ίδιος και το ξερό του το κεφάλι αφού δεν μπήκε στον κόπο να εξετάσει τι έλαβε και χωρίς καμιά άλλη σκέψη βρέθηκε να γεμίζει την αγορά με κάλπικα χρήματα και να εξαπατά εν άγνοιά του και τους άλλους.
Με ποια λογική λοιπόν τον θεωρείτε υιό του θεού, αν όχι διότι πρόβλεψε ότι αφού πεθάνει θα αναστηθεί; Ας πούμε πως σας πιστεύουμε, ότι πραγματικά είπε τέτοιο πράγμα. Πόσοι άλλοι ακόμα δεν ξεστομίζουν τέτοιες παραδοξολογίες για να πείσουν τους εύπιστους και να επωφεληθούν από την απάτη; Έτσι και ο Ζάμολξις, ο δούλος του Πυθαγόρα, τα ίδια έκανε στους Σκύθες,10 αλλά κι ο ίδιος ο Πυθαγόρας στην Ιταλία και ο Ραμψίνιτος στην Αίγυπτο. Αυτός ο τελευταίος μάλιστα, στον Άδη που κατέβηκε, όπως λένε, έπαιξε και ζάρια με τη Δήμητρα και επιστρέφοντας έφερε μαζί και το δώρο της, ένα χρυσό πετσετάκι. Κι άλλοι: ο Ορφέας στους Οδρύσες, ο Πρωτεσίλαος στη Θεσσαλία, ο Ηρακλής στο Ταίναρο κι ο Θησέας. Αλλά θα πρέπει να εξετάσουμε σοβαρά αν πραγματικά αναστήθηκε ποτέ το σώμα κάποιου νεκρού. Ή μήπως φαντάζεστε ότι των άλλων οι ιστορίες είναι αλλά και φαίνονται παραμύθια, ενώ εσείς για το δικό σας δράμα έχετε επινοήσει μια λύση εύσχημη και πειστική -τη φωνή πάνω στο σταυρό τη στιγμή που ξεψυχούσε, και το «σεισμό» και το σκοτάδι; Ως τη στιγμή που πέθανε δηλαδή, δεν μπόρεσε να βοηθήσει τον εαυτό του· όμως πεθαμένος πια κατάφερε και αναστήθηκε, κι έδειξε και τα σημάδια του μαρτυρίου του, και τα χέρια του που ήσαν τρυπημένα -ποιος το είδε αυτό; Μια γυναίκα υστερική, όπως λέτε και, ας πούμε, ένας ακόμα, από τους παρασυρμένους- αναμφίβολα, είτε τ’ όνειρο του ήταν επηρεασμένο από την ψυχική του κατάσταση είτε η ίδια του η επιθυμία τον έκανε να φαντασιώνεται, πράγμα που μέχρι τώρα έχει συμβεί σε μυριάδες ανθρώπους -ή, το πιο πιθανό, θέλησε μ’ αυτήν την τερατολογία να κάνει τους υπόλοιπους να θαυμάσουν και να δώσει πάτημα και σ’ άλλους αγύρτες
51, 1 & 51, 2 Μα πώς υποστηρίζεις ότι Θεός είναι εκείνος που προβλέπει ότι θα αναστηθεί και όχι Εκείνος που ανασταίνεται στα αλήθεια; Η πρόβλεψη της ανάστασης θα πρέπει να διαχωρίζει τον Θεό ή η ίδια η ανάστασή Του; Έπειτα ποιος άλλος αλήθεια είπε ότι θα αναστηθεί πριν πεθάνει; Τόσοι σοφοί πέρασαν στην Αθήνα και κανείς δεν υποστήριξε ότι θα αναστηθεί μετά τον θάνατο του. Άλλοι είπαν ότι μετά τον θάνατο η ψυχή τους θα υπάρχει αλλά σίγουρα χωρίς το σώμα τους και άλλοι είπαν ότι μετά τον θάνατο δεν υπάρχει τίποτα παρά σκουλήκια μες τον τάφο. Τώρα κάποιοι εν ζωή υποστήριξαν ότι κατέβησαν στον Άδη και μετά ξαναγύρισαν. Ακόμη και στους μύθους του σοφού Αισώπου, κανείς δεν πάει στον Άδη βόλτα χωρίς η σάρκα του να αλλοιωθεί από όσο ξέρω. Αυτοί για τους οποίους μιλάς κανείς δεν αναστήθηκε αλλά και κανείς δεν υποστήριξε ότι τους είδε αναστημένους. Για τον Ραμψίνιτο μόνο ο Ηρόδοτος κάτι είπε ενώ ο Πρωτεσίλαος αφού η γυναίκα του παρακάλεσε την Δήμητρα να τον αφήσει να τον δει για 3 ώρες, εφόσον εκείνος είχε πια πεθάνει, η Δήμητρα το έπραξε αλλά μόλις οι 3 ώρες πέρασαν εκείνος πέθανε ξανά ευθύς αμέσως. Η γυναίκα του δεν το άντεξε να τον δει και πάλι πεθαμένο και αυτοκτόνησε. Κανείς όμως μαθητής του Ιησού δεν υποστήριξε ότι ο Δάσκαλος εφόσον αναστήθηκε ξαναπέθανε και φυσικά κανείς από τους μαθητές Του δεν αυτοκτόνησε επειδή ο Δάσκαλός μας πέθανε.
Έπειτα ο Ορφέας από όσα ξέρω προσπάθησε να κατέβει στον Άδη για να βρει την γυναίκα του αλλά απέτυχε για αυτό και τώρα όπως λένε οι Έλληνες γυρίζει γύρω στον κόσμο και φοβάται να απαντήσει οποιαδήποτε γυναίκα. Νομίζω ότι τέτοια πράγματα δεν αρμόζουν σε λογικούς θεούς. Και ο Ηρακλής ακόμη ή ο Θησέας πότε αναστήθηκαν; Από όσο θυμάμαι και οι Αθηναίοι λένε, τα κόκαλα του Θησέα πηγαινόφερναν σε διάφορες περιοχές της Ελλάδας για να τις προστατεύουν, μιας και θεωρούσαν ότι αυτά τα κόκαλα ήταν απαραίτητα στους ήρωες για να βοηθούν τους συμπολίτες τους στις μάχες. Μα αναστημένο Θησέα δίχως κόκαλα δύσκολα θα βρεις. Και για τους άλλους που λες πολλοί διηγούνται διάφορες ιστορίες γι’ αυτό και δεν γίνονται πιστευτοί ούτε από σένα, αλλά και ούτε από εμάς. Θες να πιστεύεις σε αυτούς, πίστευε, αλλά να ξέρεις ότι θα είσαι δέκα τουλάχιστον φορές πιο αφελής από εμάς εφόσον γι’ αυτούς κανείς δεν προφήτεψε και κανείς δεν φώναξε ότι είναι Υιοί του Θεού. Μα και κάποιοι να το υποστήριξαν γι’ αυτούς που ‘ντοι τώρα; Δεν θα έπρεπε και αυτοί να είναι σαν και μας και να συνεχίζουν να λένε τις ίδιες ιστορίες; Γιατί αυτοί χάθηκαν στο χρόνο; Το παράδοξο είναι ότι και εκείνοι που υποστηρίζουν εκείνους όχι μόνο δεν πιστεύουν εμάς, αλλά δεν πιστεύουν ούτε σε εκείνους που οι ίδιοι τάχα υποστηρίζουν. Εμείς τουλάχιστον μπορεί να μην πιστεύουμε σε αυτούς αλλά τουλάχιστον πιστεύουμε στα σίγουρα στον Δάσκαλό μας. Τι λες; Αν είμαστε πράγματι αφελείς γιατί τότε να μην πιστεύουμε και σε εκείνους που εσύ περιγράφεις; Αν εσύ όμως δεν βλέπεις διαφορές δικαίωμά σου μιας και έχεις επισυνάψει εις σε αυτόν ψευδείς ειδήσεις που άλλοι διαδίδουν εναντίων μας, και εμείς όπως σου ξανάπα ποτέ δεν διαδώσαμε ψευδείς ιστορίες για όλους εκείνους που αναφέρεις.
Έπειτα πάλι η ιστορία του Ραμψίνιτου φαίνεται ότι είναι χωρίς αιτία διότι τι σοφία και τι νόημα μπορεί να έχει μια θεά ή ένας σαν τον Ραμψίνιτο να παίζει ζάρια στο Άδη; Δεν θα μπορούσε να παίζει ζάρια και εδώ που ήταν; Αλλά και αυτή η Δήμητρα ακόμη τι σόι θεά μπορεί να είναι όταν κάθεται στον Άδη και παίζει ζάρια; Υποστηρίξαμε εμείς οι Χριστιανοί ότι ο Θεός μας παίζει ζάρια στον Άδη; Αυτά τα πράματα ανήκουν σε τυχοδιώκτες και όχι στον σοφό Θεό. Ύστερα λες ότι εμείς είμαστε που διαδίδουμε βάρβαρες ιστορίες. Μάλλον αυτοί που υποστηρίζεις διαδίδουν αυτές τις βαρβαρότερες που σε μας τις προσάπτεις αλλά δεν σταματούν εκεί. Αντί να παραδεχτούν την ανωτερότητα της διδασκαλίας μας μπρος σε τέτοιες βάρβαρες διηγήσεις για θεούς που παίζουν ζάρια, διότι δεν έχουν κάτι πιο σοφό να κάνουν, εντούτοις εμμένουν σε αυτή την βαρβαρότητα και επειδή γνωρίζουν πολύ καλά ότι η δική μας ιστορία είναι ανώτερη την αλλοιώνουν μπας και καταφέρουν και την οδηγήσουν στο επίπεδο το δικό τους.
Ο Θεός μας όπως λες σοφέ Κέλσο, ναι, έδειξε τα σημάδια του μαρτυρίου Του. Τώρα εσύ όμως είπες στην αρχή της πραμάτειας σου ότι θα ήθελες να εξετάσεις ως Έλληνας αν το δόγμα μας έχει αρετή. Τι λες λοιπόν, έχει αρετή το δόγμα το δικό μας; Διότι από αυτούς που εσύ αναφέρεις κανείς από τους ακόλουθούς του, αν τους ονομάσουμε έτσι, δεν έλεγξε αν όντως οι αναστημένοι που λες όντως ήσαν οι ίδιοι που υπήρχαν πρωτύτερα στην ζωή. Αλλά άφησαν αυτή την εργασία στους επόμενους λες και ίδιοι, κανείς δεν ξέρει το πως, είχαν διαπιστώσει ότι πράγματι οι ήρωες οι ή θεοί τους είχαν αναστηθεί επειδή απλά φανερώνονταν ως τέτοιοι και κανείς δεν γνωρίζει αν είχαν σώμα ή δεν είχαν. Τι πιο σοφό και πιο λογικό όμως από μαθητές που όντας λογικοί εξετάζουν πρώτοι εκείνοι τον Δάσκαλό τους στις πληγές για να δουν αν πράγματι Αυτός αναστήθηκε και δεν αφήνονται στην αμφιβολία για τον αν βλέπουν κάποια από εκείνες τις οπτασίες που άλλοι αγύρτες όπως λες θεωρούν και βλέπουν για πνεύματα, όμως η Έμπουσα, δίχως να τις εξετάζουν; Διότι θαρρώ ότι ο Ίδιος τους προέτρεψε να εξετάσουν τις πληγές Του ώστε να μην τον περάσουν για κανένα πνεύμα καθώς ο Ίδιος είπε ότι τα πνεύματα δεν έχουν σάρκα και οστά. Δεν είναι λοιπόν σοφό και ανθρώπινο και λογικό πριν εκείνοι αρχίζουν να διαδίδουν αληθινές ειδήσεις να τις εξετάζουν πρώτα; Διότι αν ήθελαν να διαδώσουν ψέματα, σαν τους άλλους, γιατί να μπουν στον κόπο να εξετάζουν; Ας άφηναν αυτό τον έλεγχο για τους επόμενους, τους οποίους αν ήθελαν δόλια να πλανέψουν, θα έπρεπε να απόκρυβαν