ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΕΣ ΝΑΩΝ, ΑΓΑΛΜΑΤΩΝ & ΤΕΛΟΣ ΕΘΝΙΣΜΟΥ

Όλα τα στοιχεία, που καταγράφονται παρακάτω, παρουσιάζονται για να φανερωθεί το μεγάλος λάθος που κάνουν όσοι νέο-Εθνικοί κατηγορούν τους Χριστιανούς για καταστροφές αρχαίων μνημείων. Αν οι ίδιοι οι Εθνικοί της αρχαιότητας τα καταστρέφανε χωρίς καμιά τύψη, θρησκευτική ή καλλιτεχνική, που τα πίστευαν και τα λάτρευαν, σε τι είναι χειρότεροι από αυτούς οι Χριστιανοί, που στο κάτω - κάτω όλα αυτά τα θεωρούσαν είδωλα ψεύτικων θεών ή αληθινών δαιμόνων; Ίσως κάποιος εδώ να παρατηρήσει, ότι οι περισσότερες από αυτές τις καταστροφές, έγιναν κατά ανδριάντων Τυράννων από τον λαό, που οι Τύραννοι αυτοί είχαν ταλαιπωρήσει για χρόνια. Όμως και εδώ, όσοι το λένε αυτό ως δικαιολογία, ξεχνούν, ότι και οι Χριστιανοί βασανίστηκαν, διωχτήκαν και σκοτώθηκαν για τρεις συνεχόμενους αιώνες, από τους Τυράννους αυτοκράτορες - θεούς των ειδωλολατρών. Τι πιο φυσιολογικό λοιπόν, όταν οι Χριστιανοί ελευθερώθηκαν από αυτή τη φριχτή καταπίεση τριών αιώνων, από την τυραννία των ειδωλολατρών και των θεών τους, να ξεσπάσουν πάνω στους ανδριάντες τους; εξάλλου μήπως αυτοί οι Χριστιανοί δεν ήσαν ούτως ή άλλως οι πρώην Εθνικοί; Ας σημειωθεί εδώ πως οι αρχαίοι Ειδωλολάτρες, καταστρέψανε όλους τους ανδριάντες των τυράννων τους. Οι Χριστιανοί μόνο τους λατρευτικούς, και σπάνια όσα αγάλματα ήταν για στόλισμα. Μάλιστα, πολλά από αυτά τα αγάλματα, τα διατήρησαν, και τα θαύμαζαν σε πλήθος πόλεων για την τέχνη τους, για πολλούς αιώνες. Για παράδειγμα το χρυσελεφάντινο άγαλμα του Δία, έργο του Φειδία, δεν καταστράφηκε, όπως δεν καταστράφηκαν και τα ιερά του χώρου της Ολυμπίας. Αντίθετα το άγαλμα μεταφέρθηκε στην Κωνσταντινούπολη, για να διακοσμήσει την πρωτεύουσα του κράτους (όπως είχε μεταφερθεί εκεί και το άγαλμα του Απόλλωνα, και πλήθος άλλων αγαλμάτων). Το πρόβλημα λοιπόν ήταν η λατρεία των ειδώλων, και όχι η τέχνη. Αυτό που απορρίφθηκε, δεν ήταν η επιστήμη, η τέχνη και η διανόηση, αλλά το ειδωλικό Πάνθεο, «ό,τι εις δαίμονας φέρει», κατά την επισήμανση του Αγ. Γρηγόριου του Θεολόγου (Επιτ. Εις τον Μ. Βασίλειον, κεφ. 11). Καταστροφές πολλών αγαλμάτων έγιναν κατά την διάρκεια της εικονομαχίας αλλά τότε κατεστράφησαν και Χριστιανικές εικόνες. Σίγουρα ελεεινές πράξεις έγιναν και από «χριστιανούς» αλλά αυτό δεν είναι λόγος αλλαγής της πίστης. Ο καθείς είναι υπεύθυνος έναντι του Θεού για τις πράξεις του. Και ο Θεός παραμένει ο ίδιος (για τις θρησκευτικές διαφορές εικόνας και αγάλματος βλέπε σελίδα Εθνικός).

ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΕΣ ΑΡΧΑΙΩΝ ΝΑΩΝ & ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΗΜΑΤΩΝ ΑΠΟ ΕΘΝΙΚΟΥΣ

Αέτωμα του θησαυρού των Σιφνίων [στους Δελφούς]. Ο Ηρακλής απαγάγει τον ιερό τρίποδα [των Δελφών] (Πηγή: Μεγάλη Ελληνική Εγκυκλοπαίδεια, τόμος Θ΄, σελίδα 28)

Το 498 π.Χ. (Ηρόδοτος: Ιστορίαι,, Ερατώ 19) κατά την διάρκεια της Ιωνικής επανάστασης ο αρχαιότερος βωμός και ο ναός των Ιώνων, που είναι αφιερωμένος στον Απόλλωνα, ο οποίος ονομάζεται στην Μίλητο και «Διδυμαίος», καταστρέφεται, οι θησαυροί του καταλήγουν στους Πέρσες και οι λιγοστοί επιζώντες σύρονται αιχμάλωτοι στα Σούσα ενώ κατά άλλη εκδοχή το ιερό καταστράφηκε από τον Ξέρξη, αλλά προ της καταστροφής οι Βαγχίδες παραδίδους τους θησαυρούς στους Πέρσες και καταφεύγουν σε περιοχή της Κεντρικής Ασίας για να αποφύγουν τις συνέπειες της άνευ όρων ιεροσυλίας (Αριστοφάνης: Λυσσιστράτη [Σχόλια] 1283 και Στράβων: Γεωγραφικά, xiv, 634). Ο οικισμός των βραγχιδών εντοπίζεται στην βακτρία, στην διαδρομή από τα Βάκτρα προς την Ταρμίτα, πριν από τον ποταμό Ώξο και παρά την παράδοση του στον Μ. Αλέξανδρο το 329 π.Χ., όπως καταγράφει ο Κούρτιος, η ευθύνη για την τύχη του παραδίδεται στους Μιλήσιους μισθοφόρους του εκστρατευτικού σώματος, οι, οποίοι για τον εκιλεασμό της ιεροσυλίας, και παρά το γεγονός ότι οι κάτοικοι δεν μιλούν πλέον με άνεση ελληνικά, εξοντώνουν τους πάντες και ανασκάπτουν τον οικισμό, καταστρέφοντας τα πάντα (Quintus Curtius: Historiae Alexandrii, xii, 28 - vii, 35) (Ιχώρ, τεύχο 37, άρθρο «Οιωνοσκοπία, η διάγνωση του μέλλοντος, σελίδες 44 - 45)

Το 307 π.Χ. οι Αθηναίοι μετά την εκδίωξη τού Δημητρίου τού Φαληρέως, γκρέμισαν 360 αγάλματά του κατά τον Πλίνιο, και έλυωσαν τα μεταλλικά, και τα έκαναν ακόμα και δοχεία νυκτός («κατέσπασαν και κατεχώνευσαν ένιοι δε και προστιθέασιν και εις αμίδας» Γεωγραφικά C398. Naturalis Historia, XXXIV, 12). Κατά τον Δίωνα τον Χρυσόστομο, οι ανδριάντες που καταστράφηκαν ήταν 1500. Την ίδια τύχη είχαν και οι ανδριάντες τού Φιλίππου τού Μακεδόνος, τού πατρός τού Μεγάλου Αλεξάνδρου. Τους γκρέμισαν και με αυτούς έφτιαξαν ουροδοχεία. Ετόλμησαν δε και Φιλίππου τής Μακεδονίας αμίδας κατασκευάσαι. Αθηναίοι μεν ουν τής εικόνος ούρον κατέχεον, εκείνοι δε τής πόλεως αίμα και τέφραν και κονίαν» (Κορινθιακά 41).

Ο Ξέρξης κατά την εισβολή στην Ελλάδα, στο πέρασμά του πυρπόλησε ή λεηλάτησε όλα τα μνημεία και καλλιτεχνήματα. Κατά την κάθοδό του προς τη Βοιωτία και την Αττική, ένα τμήμα τής στρατιάς του στάφηκε προς τους Δελφούς για λαφυραγωγία. (Ηρόδοτος Η΄ 34) «Πλούσιον θυσαυροίσι και αναθήμασι πολλοίσι κατεσκευασμένον...και τούτο το ιερόν συλήσαντες ενέπρησαν». (Ηρόδοτος Η΄ 33). Στην Αθήνα οι Πέρσες εσύλησαν όλους τους ναούς και πυρπόλησαν την Ακρόπολη «το ιερόν συλήσαντες ενέπρησαν πάσαν την Ακρόπολιν» (Ηρόδοτος Θ΄ 53). Ο Μαρδόνιος εγκαταλείποντας την Αττική, πυρπόλησε την Αθήνα και κατεδάφισε ό,τι είχε απομείνει όρθιο από τα τείχη, τα ιερά και τις κατοικίες «υπεξεχώρεε εμπρήσάς τε Αθήνας και εί κού τι ορθόν ήν τών τειχέων ή τών οικημάτων ή τών ιερών» (Ηρόδοτος Θ΄ 13). Γιατί όμως όλες αυτές οι καταστροφές από τους Πέρσες; Ο Ηρόδοτος γράφει ότι οι καταστροφές Ελληνικών μνημείων και έργων τέχνης αποτελούσαν Περσική ΕΚΔΙΚΗΣΗ για τον εμπρησμό τού ναού τής Κυβήβης κατά την άλλωση τών Σάρδεων από τους Έλληνες τής Ιωνίας το 499 π.Χ.

Κατά τον Φωκικό πόλεμο (348 π.Χ.) οι Φωκιείς μετά την ήττα τους από τους Θηβαίους, κατέφυγαν ικέτες στον ναό τού Αββαίου Απόλλωνος. Αλλά οι Θηβαίοι τους έκαψαν μαζί με το ιερό και τα έργα τέχνης, για δεύτερη φορά μετά τους Μήδους (Παυσανίας Χ, 35,3).

Μετά τον πόλεμο των Ηλείων κατά τών Λακεδαιμονίων, ο Ναός της Ήρας στην Ολυμπία έπαθε ζημιές στη στέγη. (Παυσανίας 5.20.4-5).

Το αρχαίο τείχος [της Ελληνιστικής περιόδου της Πάρου] με εντοιχισμένα αρχιτεκτονικά μέλη [γείσα] του ναού του Πυθίου Απόλλωνα. Ο ναός καταστράφηκε κατά το τέλος της Ελληνιστικής περιόδου μαζί με άλλα οικοδομήματα και το οικοδομικό τους υλικό χρησιμοποιήθηκε για να ενισχυθεί το τείχος της πόλης. (Πηγή: Περιοδικό Αρχαιολογίας - Ιστορίας των Πολιτισμών «Corpus», τεύχος 43, ʼρθρο «Πάρος, νέα σημαντικά ευρήματα», Γιάννος Κουράγιος - Σοφία Λετοράτου, Αρχαιολόγοι της ΚΑ’ ΕΠΚΑ Κυκλάδων, σελίδα 70, 71)

To 219 π.Χ., οι Αιτωλείς, με επικεφαλής τον Σκόπα, εισβάλλουν στη Μακεδονία, κυριεύουν το Δίον, παραδίδουν στο πυρ τις στοές γύρω από τον ναό, και ανατρέπουν όλους τους ανδριάντες. «Ενέπρησε τας στοάς τας περί το τέμενος και τα λοιπά διέφθειρε των αναθημάτων, έτρεψε δε τας εικόνας των βασιλέων απάσας» (Πολύβιος, Ιστορίαι, Δ΄ 62, 2-3).

Τον ίδιο χρόνο, (219 π.Χ.), ο στρατηγός των Αιτωλών Δωρίμαχος, πυρπόλησε το ιερό της Δωδώνης, κατάστρεψε τα αναθήματα, και «κατέσκαψε την ιεράν οικίαν». (Πολύβιος, Ιστορίαι, Δ΄ 67,3).

Με τη σειρά τους οι Μακεδόνες (υπό τον Φίλιππο Ε΄), εισβάλλουν στο Θέρμον και επιδίδονται σε χειρότερες βαρβαρότητες. Μετά τη λεηλασία της περιοχής, πυρπόλησαν τις στοές των ναών και κατέστρεψαν τα αφιερώματα, που ήταν πολύτιμα έργα εξαιρετικής τέχνης «όντα πολυτελή ταις κατασκευαίς και πολλής επιμελείας ένια τετευχότα και δαπάνης». Ξεθεμελίωσαν τα κτίρια, γκρέμισαν τα αγάλματα που υπολογίζονταν σε δύο χιλιάδες, και προχώρησαν στον θρυμματισμό τους, εκτός από εκείνα που στο βάθρο είχαν εγχάρακτα τα ονόματα των θεών, από ευλάβεια ή φόβο «Ανέτρεψαν δε τους ανδριάντας όντας ουκ ελάττους δισχιλίων» (Πολύβιος Ιστορίαι, Ε΄ 9). Όλα αυτά έγιναν με εντολή του Φιλίππου και των συνεργατών του «τους περί αυτόν φίλους», που πίστευαν ότι ενεργούν «δικαίως και καθηκόντως». Κατά τον Μεγαλοπολίτη ιστορικό, η καταστροφές αυτές, δεν αποτελούν βάρβαρες πράξεις «αναγάζουσιν οι του πολέμου νόμοι και τα τούτου δίκαια». (Πολύβιος Ιστορίαι, Ε΄ 11, 3).

Το 201 π.Χ., ο Φίλιππος εισβάλλει στη Μ. Ασία, κυριεύει την Πέργαμο όπου ηγεμόνευε ο ʼτταλος Α΄, και με λυσσώδη οργή «λυττώντι τω θυμώ», (όπως γράφει το Πολύβιος), καταστρέφει μνημεία και έργα τέχνης. «Εις τα των θεών έδη και τεμένη διετίθετο την οργήν» Δεν αρκείται όμως στον εμπρησμό και την κατακρήμνιση των ναών, των βωμών και των αγαλμάτων. Κατασυντρίβει και τους λίθους για να μην ξαναχτιστούν τα ξεθεμελιωμένα ιερά «προς το μηδέν ανασταθήναι των κατεφθαρμένων». Πελέκησε ακόμα και τα ιερά άλση. (Πολύβιος Ιστορίαι ΚΑ΄ 1).

Το 200 π.Χ., ο Φίλιππος πάλι, κατέστρεψε και τα έργα τέχνης της Αττικής κατά την εισβολή του. Όπως κατήγγειλαν οι Αθηναίοι στο συνέδριο των Αιτωλών (στο Θέρμον), θρήνισαν για τον χαλασμό του τόπου τους, για τον αφανισμό της σοδειάς, την κατεδάφιση των σπιτιών και τη λαφυραγωγία. Αλλά εκείνο που τους συγκλόνισε και τους εξαγρίωσε, γράφει ο Λίβιος, ήταν οι βέβηλες και ανίερες πράξεις του Μακεδόνα μονάρχη. Το γκρέμισμα των μνημείων, η βεβήλωση των ιερών, η καταπάτηση κάθε θείου και ανθρώπινου νόμου. «Κατέστρεψε τα προγονικά ιερά που στόλιζαν και τον μικρότερο δήμο (της Αττικής), πυρπόλησε ΟΛΟΥΣ τους ναούς, ακρωτηρίασε τα αγάλματα των θεών που κατάκεινται σήμερα ανάμεσα στις γκρεμισμένες πύλες των ναών» (Λίβιος Τίτος Ρωμαϊκή ιστορία ΧΧΧΙ, 30).

Το αρχαίο τείχος της Πάρου που περιέχει τα τμήματα από τον ναό του Πυθίου Απόλλωνα. (Πηγή: Περιοδικό Αρχαιολογίας - Ιστορίας των Πολιτισμών «Corpus», τεύχος 43, ʼρθρο «Πάρος, νέα σημαντικά ευρήματα», Γιάννος Κουράγιος - Σοφία Λετοράτου, Αρχαιολόγοι της ΚΑ’ ΕΠΚΑ Κυκλάδων, σελίδα 70, 71)

Στα τέλη της αρχαϊκής εποχής, μετά τον οστρακισμό του τυραννόφιλου Ίππαρχου Χάρμου, οι Αθηναίοι έλειωσαν τον ανδριάντα του, κατασκεύασαν μεταλλική στήλη και χάραξαν επάνω τον νόμο κατά των εχθρών της πόλης (Λίβιος Ρωμαϊκή ιστορία ΧΧΧΙ,44). Για τους ίδιους λόγους, με αξίωση των δημοκρατικών πολιτών, καταστρέφεται το άγαλμα του τελευταίου βασιλιά της Κυρηναϊκής Αρκεσίλαου Δ΄, υποτελούς των Περσών.

Μετά τη μάχη των Πλαταιών, οι Έλληνες αφιέρωσαν στον δελφικό Απόλλωνα ένα χρυσό τρίποδα τοποθετημένο πάνω σε χάλκινο κίονα με τρικέφαλο περιελισσόμενο δράκοντα. Γράφει ο Ηρόδοτος: «Ο τρίπους ο χρύσεος ανετέθη ο επί του τρικαρήνου όφιος του χαλκέου επιστεώς άγχιστα του βωμού» (ΙΧ, 81). Και ο Παυσανίας γράφει: «Εν κοινώ δε ανέθεσαν από έργου του Πλαταιαίσιν οι Έλληνες χρυσούν τρίποδα δράκοντι επικείμενον χαλκώ». «Τον είδα με τα μάτια μου!» Γράφει ο περιηγητής. «… έλειπε όμως ο χρυσός τρίποδας». Τον είχαν αρπάξει «οι Φωκέων ηγεμόνες» (Χ, 13,9). Στη βάση της κολώνας, ο στρατηγός των Σπαρτιατών Παυσανίας, χάραξε ένα αλαζονικό επίγραμμα με το όνομά του «Ελλήνων αρχηγός, επεί στρατόν ώλεσε Μήδων, Παυσανίας Φοίβω μνήμ ανέθηκε τόδε». Αυτό εξόργισε τους άλλους Έλληνες, που έσβησαν το όνομά του, και χάραξαν τα ονόματα των πόλεων που πολέμησαν κατά των Περσών εισβολέων, μια και οι Σπαρτιάτες χάριν της ειδωλολατρικής θρησκείας δεν πολέμησαν κατά των Περσών.

Παραμονές της εκστρατείας στη Σικελία, στην Αθήνα με διοργανωτή των βανδαλισμών (πιθανότατα) τον Αλκιβιάδη, λαϊκή εξέγερση καταστρέφει τις ορθογώνιες μαρμάρινες στήλες με το κεφάλι τού Ερμή στην κορυφή. «Περιεκόπησαν τα πρόσωπα» γράφει ο Θουκιδίδης. Τις στήλες αυτές, τις τοποθετούσαν στις αυλόπορτες των σπιτιών και στους ναούς «και εν ιδίοις προθύροις και εν ιερείς» (ΣΤ΄ 27,28).

Το 356 π.Χ. ο Ηρόστρατος «ενέπρησε» τον ναό της Αρτέμιδος στην Έφεσο. Υποβλήθηκε σε βασανιστήρια και ισχυρίσθηκε ότι με την πράξη του αυτή φιλοδοξούσε να κερδίσει την αθανασία (Κυριάκου Σιμόπουλου η λεηλασία και η καταστροφή των Ελληνικών αρχαιοτήτων» Εκδόσεις Στάχυ Αθήνα 2003, σελ. 116).

Ο Διαγόρας ο Μήλιος, ο επικαλούμενος ʼθεος, (σοφιστής και ποιητής), χρησιμοποίησε ως καύσιμη ύλη ένα ξύλινο άγαλμα του Ηρακλή. Και καθώς το ξόανο καιγόταν, έλεγε ο Διαγόρας: «Έλα, κάνε τώρα τον δέκατο τρίτο άθλο σου και βράσε το ζουμί στη χύτρα μου!». Ήταν επικηρυγμένος από τους Αθηναίους το 416 π.Χ. με τεράστιο ποσό (ενός ταλάντου) επειδή ήταν άθεος, και καταδικάστηκε σε θάνατο το 415 π.Χ. (Αριστοφάνη Όρνιθες, στ. 1071 - 1072).

Οι Έλληνες της Σικελίας, αγανακτισμένοι από τα εγκλήματα του Ρωμαίου επάρχου Verres που απογύμνωσε όλες τις πόλεις από τους καλλιτεχνικούς θησαυρούς, ανέτρεψαν όλους τους ανδριάντες του, όπως μαρτυρεί ο Κικέρων. (Actio ΙΙ, 154). Οι κάτοικοι του Ταυρομενίου, ανέτρεψαν το άγαλμα του Verres και άφησαν το βάθρο για καταισχύνη. Στην αγορά της Τυνδαρίδος, γκρέμισαν το άγαλμά του, και άφησαν από το άλογο πάνω στο οποίο βρισκόταν. Στις Συρακούσες το ίδιο, ανατράπηκαν όλα του τα αγάλματα.

Σε άλλη περίπτωση, μόλις ο ανθύπατος της Μακεδονίας L. Calpurnius Piso έφυγε από την επαρχία, ο λαός της πόλης γκρέμισε τα αγάλματά του σε ένα άγριο ξέσπασμα οργής. (Κικέρων, In L. Pisonem, XXXIV).

Μερικοί οχλοκρατικοί βανδαλισμοί Ελλήνων ειδωλολατρών κατά μνημείων, που διασώθηκαν επειδή καταγράφηκαν, (μόνο στους Ελληνιστικούς χρόνους), είναι τουλάχιστον 60. (Dieter Metzler, Bildersturme und Bilderfeindlichkeit in der Antike (στο Martin Warnke, Bildersturm. Die Zesturung des Kunstwerks, Frankfurt 1988, σ. 15).

ΔΙΑΔΟΣΗ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΥ: ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΝΗΣΟΥ ΚΕΡΚΥΡΑΣ

Οι νεοεθνικοί δεν δείχνουν ποτέ ενδιαφέρον να ξεκαθαρίσουν τις ιστορικές λεπτομέρειες για χάρη των οπαδών τους, όταν αναφέρονται εις την νίκη του Χριστιανισμού έναντι της αρχαίας θρησκείας. Τους αρκούν, άλλοτε οι απλές παρουσιάσεις της αντιπαγανιστικής νομοθεσίας ή η κατασκευή ψεύτικων βιβλίων και γεγονότων εκ μέρους τους, για να φέρουν κάποιες γενικόλογες και ολιγόλογες αποδείξεις όσο αφορά την θρησκευτική ιστορία του Ελλαδικού χώρου. Κάτωθι εξετάζεται η διάδοση του Χριστιανισμού εις την νήσο Κέρκυρα η οποία κάθε άλλο παρά εξαίρεση εις τον κανόνα είναι. Μια επιμελής ανάλυση των γεγονότων εις τις διάφορες πόλεις και τόπους της Ελλάδας μπορεί να καταδείξει, πως το αυτό γενικό μοτίβο επαναλήφθηκε πλείστες φορές, ανατρέποντας κάθε επιθυμία των νεοεθνικών για αποδείξεις σφαγών και επιβολής της νέας θρησκείας εις την πρώην κρατούσα.

ΕΙΣΑΓΩΓΗ & ΔΙΑΔΟΣΗ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΥ ΕΝ ΚΕΡΚΥΡΑ

Πρώτη Εκκλησία

Περί της εισαγωγής και διαδόσεως του Χριστιανισμού στην Κέρκυρα υπάρχουν ειδήσεις και ευσεβείς παραδόσεις, οι οποίες στο σύνολο μεν είναι ακριβείς, αλλά σε μερικές λεπτομέρειες όμως είναι σκοτεινές το πως.

Το βέβαιο είναι ότι οι πρώτοι της χριστιανικής πίστεως διδάσκαλοι στο νησί υπήρξαν οι μαθητές του Παύλου Ιάσωνας και Σωσίπατρος. Για αυτό πληροφορούν τα Μηνολόγια της Εκκλησίας (1) και ο «ὁ βίος καὶ τὸ μαρτύριον», τα οποία, ακόμη αρχαιότερα από την παράδοση των μηνολογίων, περιέχει κώδικας μεμβρανώδης του ΙΒ΄ αιώνα της βιβλιοθήκης των Παρισίων, υπ. αριθμών 1534, αγνώστου συγγραφέως, τον οποίο βρήκε και δημοσίευσε ο αείμνηστος Α. Μουστοξύδης στο Παράρτημα του συγγράμματός του Delle cose Corciresi. Το περιεχόμενο του κώδικα αυτού, λέγει ο γράψας αυτόν, συντάχθηκε βάση αφηγήσεων ενός πρεσβύτερου Θεοδοσίου, αυτόπτη μάρτυρα των ιστορούμενων.

Το περιεχόμενο του χειρόγραφου αυτού, όπως και οι Πράξεις των Αποστόλων Ιάσωνα και Σωσίπατρου δυνάμεθα να ονομάσουμε, αφηγείται ότι «βασιλεύοντος (ἡγεμονεύοντος) Κερκυλλίνου τῆς Κερκυραίων νήσου, Ἰάσων καὶ Σωσίπατρος οἱ τοῦ Παύλου μαθηταὶ, πᾶσαν τὴν Ἀνατολὴν τὸ κατ’ ἀρχὰς τῷ τοῦ κηρύγματος φωτὶ καταυγάσαντες, μετὰ ταῦτα καὶ ἐπὶ τὴν δύσιν ἔρχονται, τὸν σωτήριον λόγον κηρύττοντες. Ἐξ ἀρχῆς ὁ μὲν Ἰάσων τὴν τῆς Ταρσοῦ μητρόπολιν (;) κυβερνᾶν ἐμπεπίστευτο παρὰ Παύλου, ὡς οἰκείαν πατρίδα· ὁ δὲ Σωσίπατρος τῆς Ἰκονιέων Ἐκκλησίας εἶχε τὴν προστασίαν.

Καὶ δὴ τῇ τῶν Κερκυραίων ἐπιδημήσαντες πόλει ναὸν ἐγείρουσιν περικαλλῇ ἔξω τῶν τειχῶν, εἰς ὄνομα Στεφάνου τοῦ πρωτομάρτυρος (;) ἐν ῷ νύχτωρ τε καὶ μεθ’ ἡμέραν τὸν Θεὸν ἀνυμνοῦντες πολλοὺς πρὸς τὴν ἀληθινὴν πίστιν ἐχειραγώγουν... ὥστε καὶ αὐτὸν τὸν Κερκυλλῖνον πυθέσθαι περὶ τούτων καὶ σφόδρα ἀγανακτεῖν. Ὁ Βασιλεὺς, (ἐξακολουθεῖ τὸ χειρόγραφον) ἀνακρίνας αὐτοῦς καὶ θυμωθεὶς λίαν διὰ τὰς ἀπαντήσεις των ἐκέλευσεν καθειρχθῆναι τοὺς ἁγίους ἐν τῷ Δεσμωτηρίῳ, ἐν ῷ προϋπῆρχον ἑπτὰ λησταὶ κατακεκλεισμένοι, ὧν ὁ μείζων Σατορνῖνος τοὔνομα... καὶ οἱ λοιποὶ Ἰακίσχολος, Φαυστῖνος, Ἰανουάριος, Μαρσάλιος, Εύφράσιος καὶ Μάμμιος.». Αυτούς δίδαξαν οι απόστολοι και βαπτίσθηκαν αυτοί και ο στην φυλακή πεπιστευμένος Αντώνιος «Μεθ΄ ἡμέρας δέ τινας μαθὼν ταῦτα ὁ βασιλεὺς ἐκέλευσε παραστῆναι τῷ βήματι αὐτοῦ τὸν Ἀντώνιον». Και αφού τον ανέκρινε «ἐκέλευσεν τὴν δεξιὰν αὐτοῦ χεῖρα τμηθῆναι... εἶθ’ οὕτω καὶ τοὺς δύο πόδας» και μετά από λίγο «ἔξω τῆς πόλεως αὐτὸν άποκεφαλισθῆναι... Ἀνήρ δέ τις εὐλαβής, Θεοδόσιο, πρεσβύτερος, θεωρῶν ἕκαστα καὶ γράφων, ἥρπασε νυκτὸς τὸ τίμιον λείψανον τοῦ ἁγίου Ἀντωνίου, καὶ ἔκρυψεν αὐτὸ ὑπὸ τὴν γῆν μετὰ τῆς πρεπούσης τιμῆς ἐν μέσῳ τοῦ ναοῦ τοῦ ἁγίου πρωτομάρτυρος Στεφάνου(;). Ὁ δὲ βασιλεὺς μετὰ δύο ἡμέρας ἐκέλευσε παραστῆναι αὐτῷ τοὺς ἁγίους Ἰάσωνα καὶ Σωσίπατρον». Και ανακρίνοντας αυτούς, αφού μάταια τους προέτρεψε να θυσιάσουν εις τα είδωλα, «μᾶλλον σκληρυνθεὶς, ἐμφρουρίους εἶναι κελεύει· οὐ γάρ ἐτόλμησε τιμωρήσασθαι αὐτοὺς. Σατρονῖνον δὲ καὶ τοὺς σὺν αὐτῷ... κελεύει ἀχθῆναι εἰς τὴν ἐξέτασιν» και μετ’ αυτών «ἀναληφθῆναι αὐτοὺς, ἐν τῷ δεσμωτηρίῳ... Κερκύρα δὲ ἡ θυγάτηρ τοῦ βασιλέως, παρθένος, ὡς εἶδε τοὺς ἁγίους δεδεμένους ἐπυνθάνετο τίνες εἰσὶν οὗτοι· καὶ μαθοῦσα ὅτι διὰ τὸν Χριστὸν ταῦτα ὑπομένουσιν, ἀνεβόησε, Χριστιανὴ εἰμὶ κἀγώ· καὶ εὐθέως δραμοῦσα πρὸς τὸν πατέρα, εἶπεν αὺτῷ· «γνωστὸν ἔστω σοι, βασιλεῦ, ὃτι τοῖς θεοῖς σου οὐ λατρεύω· παιδίσκη γὰρ εἰμὴ τοῦ Χριστοῦ» ... Ὁ πατὴρ βρύξας ὡς λέων, παρέδωκεν αὐτῆν τῷ ϋπάρχῳ (Καρπιανῷ)· ὁ δὲ τὴν ἁγίαν Κερκύραν παραλαβὼν... θωπευτικοῖς λόγοις τὸ τῆς μάρτυρος ἐπειρᾶτο καταμαλακίζειν ἀήττηνον· ὡς δὲ ἤνυε οὐδέν, αὐτὴν ἔκοψε πληγαῖς». Και μετά άλλα μαρτύρια στα οποία υποβλήθηκε με διαταγή του πατέρα «ἡ ἁγία μάρτυς τῆς καλῆς ὁμολογίας τὴν μαρτυρίαν ἐπλήρωσε.» Το νεκρό αυτής έθαψαν ο Θεοδόσιος και οι άλλοι πιστοί εγγύς της πύλης της πόλης. «Μετὰ ταῦτα τοῦς περὶ τὸν Σατρονῖνον ἐμβάλλουσιν εἰς λέβητας πίσσας καὶ ἐλαίου ὑφάψαντες πύρ· καὶ οὕτως οἱ μάρτυρες ἐτελειοῦντο.» Ο Κερκυλλίνος μετ’ ολίγον καταποντίσθηκε, οι δε Ιάσωνας και Σωσίπατρος αποφυλακίσθηκαν, και εξακολούθησαν δίδάσκοντες. Ο διαδεχθείς όμως τον Κερκυλλίνο Δατιανός συλλαβών αυτούς υπέβαλλε σε νέα μαρτύρια· «κελεύει ἐμβληθῆναι ἐν βυτίῳ σιδηρῷ στυππίον καὶ πίσσαν, καὶ κατακλεισθῆναι τὸν Σωσίπατρον, καὶ οὕτω πυρὶ φλεχθέντα τὸ πέρας τοῦ βίου λαβεῖν. Καὶ οὕτως ὁ ἅγιος Σωσίπατρος ἐτελειώθη ἐν Κυρίῳ, μηνὶ Ἀπριλίῳ κη'». Τότε ο Δατιανός μετανοώντας, λέγει «ἀπὸ τοῦ νῦν χριστιανὸς ἐιμί· δεῦτε κηδεύσωμεν τὸ σῶμα τοῦ Σωσιπάτρου». Και κηδεύοντας αυτό, κατέθεσαν σε επίσημο τόπο, εις το προσαρκτώο μέρος της πόλεως, κοντά στον λιμένα ... Και ο Ιάσωνας βάπτισε τον βασιλέα ονομάζοντάς τον Σεβαστιανό... Και από τότε έγιναν Χριστιανοί οι της Κερκύρας νήσου οικήτορες· και άρχισαν να οικοδομούν ναούς εις την πόλη και σε όλη την νήσο. Και αυτός δε ο βασιλεύς οικοδόμησε τον ναό του Αγίου Ανδρέα, στον ίδιο τόπο όπου κατατέθηκε το λείψανο του Αγίου Σωσίπατρου· ομοίως και την μεγάλη Εκκλησία. Ο Ιάσωνας εξακολούθησε να διδάσκει.... Και «νόσῳ μικρᾷ περιπεσὼν, εἰς τὸν μακάριον ὕπνον ἐκλήθη μηνὶ Ἀπριλίῳ εἰκάδι ἐννάτῃ, ζήσας ἔτη περὶ τᾶ ἐξήκοντα. Καὶ οἱ ἱερεῖς σὺν τῷ πλήθει κηδεύσαντες τὸ λείψανον ἐθηκαν πλησίον τοῦ ἀγ. Σωσιπάτρου, καθὰ δέδωκεν αὐτοῖς ἐντολήν.»

Από τις ανώτερες λεπτομέρειες μερικές δεν είναι δυνατόν να είναι όπως εκτίθονται, ως οψόμεθα, ιδίως τα περί των ναών των πρώτων Χριστιανών. Ο Ιάσωνας ήταν κατά την βιογραφία Θεσσαλονικιός· αυτός εκείνος πιθανότατα εις του οποίο οίκο κατέφυγε ο διδάσκαλός του Παύλος κατά την εναντίων του εξέγερση των εκεί Ιουδαίων (Πραξ. Αποστολ. Ιζ΄ 1 - 13). Ότι ήταν εκ Ταρσού, ως λένε να μηνολόγια είναι λάθος προερχόμενο από την παρανόηση των λέξεων του ρηθέντος αρχαιότατου βιογράφου (από όπου έλαβαν οι συντάξαντες τον βίο των μηνολογίων) λέγοντας ότι ο «ὁ Ἱάσων τὴν τῆς Ταρσοῦ μητρόπολιν κυβερνᾶν ἐμπεπίστευτο παρὰ Παύλου ὡς οἰκείαν πατρίδα». Το οικείαν πατρίδα αποδίδεται εις το Παύλου, δηλαδή, που του εμπιστεύτηκε ο Παύλος να κυβερνά την εκκλησία της Ταρσού, η οποία ήταν δική του (του Παύλου) πατρίδα: (ουχί δε του Ιάσωνα πατρίδα). Είναι επίσης λανθασμένο το Συναξάριο της λατινικής εκκλησίας Martyrologium Romanum, που λέει τον Ιάσωνα Κύπριο, συγχέοντας αυτόν εκ παρανομασίας με τον Μνάσονα παρα τον οποίο έμεινε ο Παύλος ερχόμενος εις τα Ιεροσόλυμα (Πράξεις Κεφ. Κα΄ 16-17). ο Σωσίπατρος ήταν εξ αχαΐας. Στο υπόμνημα του ο Ωριγένης εις την προς Ρωμαίους επιστολή (ν΄. 10) υποπτεύει ότι αυτός ήταν ο Βερροιαίος Σώπατρος, περί του οποίου και οι πράξεις των αποστόλων (κ΄. 4) γράφουν. Την υποψία του Ωριγένη ανέγραψε ως κάτι θετικό το Martyrologium Romanum. Ο Σωσίπατρος έγινε κατ’ αρχάς επίσκοπος Ικονίου. Αμφότεροι είναι κατά το χειρόγραφο των Πράξεων, εκείνοι, περί τους οποίους ο Παύλος έγραφε από Κόρινθο προς τους Ρωμαίους (Ρωμ. ιστ΄ 21) «ἀσπάζονται ὑμᾶς... Ἰάσων καὶ Σωσίπατρος οἱ συγγενεῖς μου» (-τα πνευματικά μου τέκνα).

Μεταξύ των ψευδεπιγράφων επιστολών των αποδιδόμενων εις Διονύσιον τον Αρεοπαγίτη υπάρχει και μια απευθυνόμενη προς το πρεσβύτερο Σωσίπατρον. έτσι υπέθεσαν μερικοί ότι είναι ο δικό μας απόστολος, αλλά αυτό είναι πλέον αμφίβολο, τόσο περισσότερο όσο εκείνες οι επιστολές δεν είναι γνήσιες· το όνομα Σωσίπατρος άλλς τε δεν είναι σπάνιο κατά την εποχή εκείνη.

Ποιο έτος ήλθαν οι απόστολοι στην Κέρκυρα αδύνατον να ορισθεί· οι πράξεις του χειρογράφου ουδένσημειώνουν· προ του εν Ρώμη μαρτυρίου του Παύλου (το 62 μ.Χ.) είναι πολύ απίθανο να έφτασαν μέχρι Κερκύρας· διότι υπάρχει και η είδηση ότι πριν ή λάβουν την εις την Κέρκυρα άγουσα διοίκησαν τις εκκλησίες τους, στην Ταρσό και την Θεσσαλονίκη.

Κατά τις πράξεις όχι μόνο δίδαξαν ο Ιάσωνας και ο Σωσίπατρος στην Κέρκυρα, αλλά και έκτισαν περικαλλείς ναούς, του αγίου Πρωτομάρτυρος Στεφάνου έξω της πόλεως και του Απόστολου Ανδρέα, και άλλους στην πόλη και σε όλο το νησί, και δηλαδή την Μεγάλη Εκκλησία. Περί της ειδήσεως όμως αυτής, η οποία είναι πλέον κάτι ή αμφίβολο ή ύποπτο λέγεται κατωτέρω.

Και η είδηση του μαρτυρολογίου των Αποστόλων ότι υπό του Κερκυλλίνου πρώτου θανατώθηκαν οι εκχριστιανισμένοι Κερκυραίοι και αυτή η θυγατέρα του ηγεμόνα, οι δε πρωταίτιοι, οι χριστιανίσαντες αυτούς, φυλακίσθηκαν μόνο κατ’ αρχάς και αργότερα υποβλήθηκαν σε μαρτύρια, είναι παράδοξο και δυσεξήγητο· διότι πως είναι δυνατόν να εθανάτωσε ο ηγεμόνας πρώτα τους Κερκυραίους και την θυγατέρα του, και να τήρησε τους ξένους, και πρωταιτίους και διδάξαντας αυτούς;

Και ταύτα μεν τα δυσεξήγητα, που αφορούν το μαρτυρολόγιο των Αγίων. Περί των άλλων απίθανοων του Μαρτυρολογίου, των αναφερόμενων εις τους πρώτους εν Κερκύρα Χριστιανικούς ναούς, αναφέρεται κατώτερα.

Μετά δε τους πρώτους διδάξαντες το Ευαγγέλιο εις την Κέρκυρα δεν έχουμε άλλες ειδήσεις περί της πρώτης εν αυτ΄γ χριστιανικής Εκ΄κλησίας. Ουδεμία όμως αμφιβολία ότι και αυτή διατέλεσε όπως και οι απανταχού του ρωμαϊκού κράτους ιδρυθείσαι. Μισούμενοι και καταδιωκόμενοι οι Χριστιανοί μόλις και σώζονταν κρυβόμενοι.

Φυσικά η νέα θρησκεία διαδίδονταν πρώτα εις τις πόλεις, και εξ αυτών αργότερα εξαπλώνονταν και στα χωριά· γι’ αυτό και οι χωριάτες εκκλησιαστικά λέγονταν και ήσαν οι pagani (δηλαδή οι χωρικοί). Αυτό συνέβηκε και στην Κέρκυρα και έτσι εξηγείται και η ειδωλολατρική αρχαία επιγραφή του Γ΄ αιώνα που βρέθηκε στο νησί. Επί του όρους της Κέρκυρας, της Ιστώνης, τουλάχιστον βεβαιούμεθα εξ αυτής ότι μέχρι τα μέσα του Γ΄ αιώνα, λατρεύονταν οι ψευδείς θεοί. Ότι όλο το νησί δεν είχε εκχριστιανηθεί εντελώς μέχρι των χρόνων του Διοκλητιανού μαρτυρεί και το γεγονός ότι ο διώκτης εκείνος του χριστιανισμού, όταν μετέβαινε στην Αίγυπτο πέρασε από την Κέρκυρα, και είδε μεν την λατρεία των ιεδώλων εν αυτή σχεδόν εγκαταλειμμένη και διαδομένο τον χριστιανισμό, βρήκε όμως και ειδωλολάτρες. Καταδίωξε τότε τους χριστιανούς, αλλά προσποιήθηκε και φιλία προς αυτούς, που αποτελούσαν την πλειονότητα, διότι ήθελε να τον βοηθήσουν εις την εκστρατεία της Αιγύπτου.

Αργότερα, εννοείται, με την προστασία του Μ. Κωνσταντίνου εξαπλώθηκε ο Χριστιανισμός σε όλη γενικά την νήσο, και η ειδωλολατρία εξέλιπε τελείως. Ο ιστορικός Μαρμοράς νομίζει πιθανό να διήλθε από την Κέρκυρα ο Μ. Κωνσταντίνος, όταν εγκαταλείποντας την ρώμη μετάβηκε στο Βυζάντιο, όπου ίδρυσε την νέα Ρώμη. Αυτό εικάζει εκ του προς τιμή αυτού εν Κερκύρα κοπέντος μεταλλίου. Βέβαιον εν τούτοις κατά τους ιστορικούς είναι ότι η μητέρα του Μ. Κωνσταντίνου ελένη μεταβαίνουσα εις Παλαιστίνη ήλθε και διέμεινε στην Κέρκυρα.

Πηγή: Ιστορία της Εκκλησίας της Κέρκυρας, από της συστάσεως αυτής μέχρι του νύν, δαπάνη του Πετριδείου Κληροδοτήματος, εν Κερκύρα, χρωμοτυπολιθογραφείον Αδελ. Γ. Ασπιώτη, 1920, σσ. 5 - 8

(1). Αυτά συντάχθηκαν τον 9^o αιώνα εντολή του αυτοκράτορα Βασιλείου του Πορφυρογέννητου.

03. Θεοφάνης (ημαρτημένος Στέφανος) (Ιβ΄αιώνας)

04. Γεώργιος ο Χωνιάτης (μέσα του Ιβ΄αιώνα) (1146;)

Κατάργηση του επισκοπικού θρόνου και αντικατάσταση αυτού δια του αξιώματος των Πρωτωπαπάδων

02. Χρύσανθος Κουφαλάς & Μακάριος Πρώην Ρώγων Τοποτηρητές (1813 - 1824)

03. Σεβαστιανός Νικοκάβουρας (Κερκύρας και Παξών 1899)

Ότι του πρώτου επισκόπου Κερκύρας Ιάσωνα αναδείχθηκαν άλλοι αμέσως και εν συνέχεια διάδοχοι είναι αυτονόητο· η ιστορία όμως ουδενός διέσωσε το όνομα μέχρι της εποχής του Μ. Κωνσταντίνου, όταν το 325 συγκλήθηκε η Α΄ Οικουμενική Σύνοδος της Νίκαιας. Πόσοι και ποιοι μέχρι τότε επισκόπευαν είναι άγνωστο. Πρώτος γνωστός είναι εκείνος ο οποίος παρέστη στην Α΄ Οικουμενική Σύνοδο και υπογράφεται εις τα πρακτικά αυτής ο Κερκύρας επίσκοπος Απολλώδωρος, μετά των επισκόπων των νήσων Κω, Λήμνου και Ρόδου, με τα οποία η νήσος Κέρκυρα αποτελούσε την νησιώτικη επαρχία (1). Τίποτα περισσότερο για τον Απολλόδωρο δεν είναι γνωστό, ούτε ποια έτη επισκόπευε, ούτε γενικά για τον βίον του.

Η ΑΝΤΙΠΑΓΑΝΙΣΤΙΚΗ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ: ΕΦΑΡΜΟΣΘΗΚΕ;

ΤΕΛΟΣ ΕΘΝΙΣΜΟΥ (364 -426 μ.Χ.)

Κορμός του αρχαϊκού Κούρου κατά την εύρεσή του - εντοιχισμένος [στο αρχαίο τείχος της πόλης της Πάρου] (Πηγή Φώτο: Περιοδικό Αρχαιολογίας - Ιστορίας των Πολιτισμών «Corpus», τεύχος 43, ʼρθρο «Πάρος, νέα σημαντικά ευρήματα», Γιάννος Κουράγιος - Σοφία Λετοράτου, Αρχαιολόγοι της ΚΑ’ ΕΠΚΑ Κυκλάδων, σελίδα 71)

Αριστερά: Το Ωδείο του Ηρώδου του Αττικού (Ηρώδειο) ήταν ένα από τα σημαντικά κτίρια της ρωμαϊκής Α9ήνας που γνώρισαν την καταστροφική μήνι των Ερούλων (Εγκυκλοπαίδεια Πάπυρος-Λαρούς-Μπριτάνικα τ.3) (Πηγή: Περιοδικό Ιστορικά θέματα, τεύχος 44, σελίδα 48)

Δεξιά: Αναπαράσταση της βιβλιοθήκης του Αδριανού, στην Αθήνα. Το συγκρότημα αυτό υπέστη εκτεταμένες καταστροφές κατά την επιδρομή των Ερούλων στην πόλη, το 267. (Πηγή: Περιοδικό Ιστορικά θέματα, τεύχος 44, σελίδα 49)

Μέρος της σωζόμενης τοιχοδομίας (με κορινθιακούς κίονες) της ανατολικής πλευράς της βιβλιοθήκης του Αδριανού (Αθήνα), κτίσματος το οποίο υπέστη σοβαρές βάρβαρους Ερούλους (Εκδοτική Αθηνών). (Πηγή: Περιοδικό Ιστορικά θέματα, τεύχος 44, σελίδα 51)

Ενώ ο Εθνισμός κατέρρεε εμφανίζεται ο Ιουλιανός (361 μ.Χ.) ο οποίος προσπάθησε να αναστήσει την πολυθεΐα, που κοιτίδα του ήταν η Ελλάδα, και που θεωρούσε τον Ελληνισμό διάφορο του Χριστιανισμού. Απαγόρευσε την Ελληνική παιδεία εις τους Χριστιανούς, τους απομάκρυνε από τα ανώτατα πολιτικά και στρατιωτικά αξιώματα και απομάκρυνε τον Χριστιανό σοφιστή Προαιρέσιο από το Πανεπιστήμιο Αθηνών. Προέβη σε καταδιωκτικές κινήσεις επί του Χριστιανισμού και πλην των άλλων θανατώθηκε ο επίσκοπος Σκοπέλου Ρηγίνος.

Αμέσως μετά τον θάνατο του Ιουλιανού ανέβηκε στον θρόνο ο Ιοβιανός (363 - 364) ο οποίος ανασήκωσε πάλι το Χριστιανικό λάβαρο και ανακάλεσε όλες τις διατάξεις του Ιουλιανού κατά των Χριστιανών.

Ο επόμενος Ουαλεντιανός (364 - 376) θέλοντας να καταργήσει τα Ελευσίνια μυστήρια, αποτράπηκε από τον ανθύπατο της Ελλάδος Πραιτεξτάτου. Κατάργησε τον νόμο με τον οποίο απαγορεύονταν στους Χριστιανούς η ελληνική παιδεία και ο Προαιρέσιος επανήλθε στο Πανεπιστήμιο των Αθηνών. Στην Ανατολή ο συνάρχοντας του Ουαλεντιανού, Ουάλης (364 - 378) ως αρειανός στο φρόνημα πολέμησε την Ορθοδοξία αλλά ήταν αδιάφορος προς τον Εθνισμό και καταδίωκε μόνο την μαγεία ένεκα πολιτικών υποψιών.

Ο κατόπιν Θεοδόσιος ήταν κατά των Εθνικών όπερ και διέταξε την καταστροφή ή το κλείσιμο όλων των ναών στην Αίγυπτο ενώ στην Κωνσταντινούπολη τους όρισε προς άλλες χρήσεις (Ο ναός του Ήλιου μεταποιήθηκε σε ξενώνα του ναού της του Θεού Σοφίας, ο ναός της Αρτέμιδος σε σκιραφείον). Πανταχού καταστράφηκαν έργα τέχνης ενώ ο Λιβάνιος με λόγο «Υπέρ Ιερών» προσπαθούσε να αναστείλει την καταστροφή των καλλιτεχνημάτων Η διαταγή του Θεοδόσιου να μετατραπεί στην Αλεξάνδρεια ο ναός του Βάκχου σε χριστιανικό ναό προκάλεσε στάση του λαού, ενώ μεταξύ άλλων καταστράφηκε το Σαράπειον. Την ίδια περίοδο απαγορεύθηκαν τα Ελευσίνια μυστήρια, κλείστηκαν πλήθος ναών και σβήστηκαν τα τελευταία ίχνη των μαντείων, το άγαλμα του Ολυμπίου Διός του Φειδία μεταφέρθηκε στην Κωνσταντινούπολη και οι Ολυμπιακοί αγώνες εκτελούνται μόνο στην Αντιόχεια με αυστηρά όμως διατάγματα ενάντια στον Εθνισμό, οπού εκεί ο γέροντας Λιβάνιος δίδασκε ελεύθερα στηρίζοντας τον . Η ελληνική γλώσσα που ομιλούσαν παντού, ο ελληνικός πολιτισμός, οι κοινωνικές και οικογενειακές παραδόσεις από τις οποίες δεν μπορούσαν να αποκολληθούν οι βαπτισθέντες εις στον Χριστιανισμό, τα ελευθέρως λειτουργούντα θέατρα, οι εορτές και οι τελετές των Εθνικών, στήριζαν και βαστούσαν ακόμη το Εθνικό θρήσκευμα.

Το μεσαιωνικό κάστρο [Πάρος] κτισμένο από αρχαία αρχιτεκτονικά μέλη, 1260 μ.Χ. (Πηγή Φώτο: Περιοδικό Αρχαιολογίας - Ιστορίας των Πολιτισμών «Corpus», τεύχος 43, ʼρθρο «Πάρος, νέα σημαντικά ευρήματα», Γιάννος Κουράγιος - Σοφία Λετοράτου, Αρχαιολόγοι της ΚΑ’ ΕΠΚΑ Κυκλάδων, σελίδα 66)

Ο θάνατος του Θεοδοσίου έγινε δεκτός με ανακούφιση από τους Εθνικούς που έλπιζαν ότι οι διάδοχοί του θα πολιτεύονταν επιεικέστερα, δυστυχώς όμως επί των υιών του Θεοδοσίου, Αρκάδιου (395-405) και Ωνόριου (395-423) το κράτος διαιρέθηκε και ο Εθνισμός και δυστυχώς ο αρχαίος πολιτισμός υπέστη μεγάλες και ανεπανόρθωτες καταστροφές. Στην Αλεξάνδρεια φανατικός όχλος σκότωσε απάνθρωπα την φιλόσοφο Υπατία

Ο Θεοδόσιος Β’ (423-426) εφάρμοσε πιο τέλεια τους προηγούμενους νόμους κατά των Εθνικών αλλά απαγόρευσε την καταστροφή των ναών και μνημείων τέχνης υποστηρίζοντας ότι μπορούσαν να εξαγνιστούν με την τοποθέτηση σταυρών. Παρά ταύτα ο ναός του Ολυμπίου Διός πυρπολήθηκε, η Αθήνα στερήθηκε αρκετά καλλιτεχνήματά της και μερικές από τις κολώνες του Αρείου πάγου μεταφέρθηκαν στην Κωνσταντινούπολη για να στολίσουν την πύλη της. Επίσης το κολοσσιαίο άγαλμα της Αθηνάς του Φειδία που βρίσκονταν στην Ακρόπολη, αποσπάστηκε και μεταφέρθηκε στην Κωνσταντινούπολη. Υπήρξε αυτήν την περίοδο μια συμπάθεια προς το ελληνικό παρελθόν κι γι’ αυτό δημιουργήθηκε μια προσπάθεια διατήρησης διάφορων καλλιτεχνημάτων. Αυτή η συμπάθεια ενισχύθηκε στην αυλή του Θεοδόσιου του Β’ από την σύζυγό του Αθηνά, έξοχα, μορφωμένη ελληνίδα που βαπτίσθηκε το 421 και μετονομάστηκε σε Ευδοκία. Το ελληνικό φρόνημά της φαίνεται από την περιοδεία της στην Μ. Ασία, Αγίους Τόπους και Συρία και περνώντας από την Αντιόχεια στον λόγο της προς τον Δήμο είπε υπερήφανα για την ελληνική της καταγωγή «υμετέρης γενεής τε και αίματος εύχομαι είναι». Ξαναπερνώντας από την Παλαιστίνη η Ευδοκία περιήλθε σε ρήξη με την αδελφή του Θεοδόσιου Πουλχερία, από την οποία απομακρύνθηκαν οι πεπαιδευμένοι Έλληνες από την αυτοκρατορική αυλή, ο αρχιγραμματέας Παυλίνος αποκεφαλίστηκε στην Καππαδοκία, ο δε Κύρος αναγκάστηκε να γίνει επίσκοπος της εν στάση τότε Σμύρνης. Η Ευδοκία αποκαταστάθηκε στη Ιερουσαλήμ όπου και κόσμησε με πολλά μνημεία και ναούς. Η Ευδοκία υπήρξε λαμπρό παράδειγμα συνδυασμού του Χριστιανισμού με τον αρχαίο Ελληνισμό, όχι όμως εκείνο του θρησκεύματος αλλά του πολιτισμού.

Ο Ν. Ζαφειρόπουλος πραγματοποίησε μικρή ανασκαφική έρευνα στην θέση Μάντρα του Δεσποτικού [αρχαία Πρεπέσινθο κατά τον Στράβωνα] κατά την οποία όπως αναφέρει στο Αρχαιολογικό Δελτίο 16 (1960) «αποκαλύφθηκε τμήμα οικίας ρωμαϊκών χρόνων, για κτίσιμο της οποίας είχαν χρησιμοποιηθεί μαρμάρινοι πλίνθοι κτιρίου καλής εποχής». Στο εσωτερικό της οικίας και γύρω από αυτήν βρέθηκαν διάφορα αρχιτεκτονικά μέλη, τρίγλυφοι, γείσα, τεμάχια κιονόκρανων και μεγάλο κατώφλιο, τα οποία προέρχονταν από δωρικό ναό αρχαϊκών χρόνων. Επίσης ανακαλύφθηκε τμήμα κούρου. [Πηγή: Περιοδικό Αρχαιολογίας - Ιστορίας των Πολιτισμών «Corpus», τεύχος 47, ʼρθρο «Δεσποτικό, η ανακάλυψη ενός Ιερού με πανελλήνια ακτινοβολία στο μικρό νησί των Κυκλάδων», Γιάννος Κουράγιος - Σοφία Λετοράτου - Bryan Burns, σελίδα 33]. Στην εικόνα: Κάτοψη του κτιριακού συγκροτήματος. [Με μπλε τα αρχαϊκά κτίσματα και με πορτοκαλί τα μεσαιωνικά] (Πηγή: Περιοδικό Αρχαιολογίας - Ιστορίας των Πολιτισμών «Corpus», τεύχος 47, ʼρθρο «Δεσποτικό, η ανακάλυψη ενός Ιερού με πανελλήνια ακτινοβολία στο μικρό νησί των Κυκλάδων», Γιάννος Κουράγιος - Σοφία Λετοράτου - Bryan Burns, σελίδα 31]

Τα τρία αρχαϊκά δωμάτια. (Φώτ. Γ. Κουράγιος). [Πηγή Φώτο: Περιοδικό Αρχαιολογίας - Ιστορίας των Πολιτισμών «Corpus», τεύχος 47, ʼρθρο «Δεσποτικό, η ανακάλυψη ενός Ιερού με πανελλήνια ακτινοβολία στο μικρό νησί των Κυκλάδων», Γιάννος Κουράγιος - Σοφία Λετοράτου - Bryan Burns, σελίδα 43]

Ο συνδυασμός αυτός και η αφομοίωση του αρχαίου βίου προς τις αρχές του Χριστιανισμού συντελούνταν επίμονα. Τα αρχαία ήθη και έθιμα διατηρούνταν μέσα στην ελληνική χριστιανική κοινωνία. Τελετές, εορτές και παραστάσεις συντηρούνταν αδιάσπαστες και σωζόμενες στον Χριστιανισμό μέχρι της μέρες μας. Οι αρχαίοι ναοί αφιερώνονταν στην χριστιανική λατρεία. Ο ναός της Παρθένου στην Ακρόπολη των Αθηνών μετατράπηκε σε ναό της Παρθένου Μαρίας και απέβη ο πρώτος καθεδρικός ναός της Αθήνας, το Ερέχθειον το ίδιο σε ναό της Θεοτόκου, το Θησείο ή Ηφαιστείον σε ναό του ʼγιου Ιωάννη, οι ναοί του Ήλιου στις κορυφές των ορέων σε ναούς του προφήτη Ηλία, του Ποσειδώνα σε ναούς του Αγίου Νικολάου και του Διόνυσου σε ναούς τους Αγίου Διονυσίου. Έτσι αναστέλλονταν οι καταστροφές των αρχαίων μνημείων.

Κατά το Ε’ αιώνα ο αυτοκράτορας Λέων ο Α ανανέωσε τους αυστηρούς νόμους του Θεοδόσιου του Α’ κατά του Εθνισμού όπερ και αναγκάστηκαν αρκετοί τότε να ασπασθούν την νέα θρησκεία αν και το αρχαίο θρήσκευμα ακόμη σώζονταν διαμέσου της ελληνικής παιδείας. Κέντρο της ήταν το πανεπιστήμιο Αθηνών που είχε σημαντικότατους καθηγητές όπως τον Πρίσκο και τον αθηναίο Πλούταρχο, υιό του τελευταίου ιεροφάντη των Ελευσίνιων μυστηρίων και εκτός των άλλων το εκ της Συρία Πρόκλον, αδιάλλακτο εχθρό του Χριστιανισμού. Ο Πρόκλος ανέλαβε να αναδιοργανώσει επιλεκτικά το Εθνικό θρήσκευμα, αφού πίστευε ότι διατελούσε υπό την χείρα της Αθηνάς αλλά δεν κατόρθωσε να κάνει κάτι σημαντικό. Οι διάδοχοί του που ακολουθούσαν την εχθρική του στάση προς τον Χριστιανισμό προκάλεσαν την προσοχή της Χριστιανικής πολιτείας.

Αριστερά η νεώτερη κεφαλή κούρου (530 - 520 π.Χ. και δεξιά η πρωιμότερη κεφαλή κούρου (580 - 560 π.Χ.). Φώτο Γ. Κουράγιος. [Πηγή Φώτο: Περιοδικό Αρχαιολογίας - Ιστορίας των Πολιτισμών «Corpus», τεύχος 47, ʼρθρο «Δεσποτικό, η ανακάλυψη ενός Ιερού με πανελλήνια ακτινοβολία στο μικρό νησί των Κυκλάδων», Γιάννος Κουράγιος - Σοφία Λετοράτου - Bryan Burns, σελίδα 42]

Τα ερείπια του ρωμαϊκού θεάτρου της Νικόπολης, η οποία δέχθηκε δύο επιθέσεις των Γότθων στα μέσα του 3ου αιώνα. (Πηγή: Περιοδικό Ιστορικά θέματα, τεύχος 44, σελίδα 61)

Ο Ιουστινιανός που απαγόρευσε την τέλεση των Ολυμπιακών αγώνων στην Αντιόχεια το 528, έκδωσε τον περίφημο Ιουστινιάνειο κώδικα (529), όρισε ότι η νόμιμη επιστήμη θα διδάσκεται μόνο στην Κωνσταντινούπολη, στην Ρώμη και στην Βηρυτό. Επειδή ανακαλύφθηκαν πολλοί στην Κων/πολη που πρέσβευαν το Εθνικό θρήσκευμα και υποστηρίζονταν από Εθνικούς καθηγητές, ο Ιουστινιανός απαγόρευσε τις θυσίες ανανεώνοντας τις προηγούμενες διατάξεις κατά του Εθνισμού. Έτσι απαγόρευσε τη διδασκαλεία στους «νοσούντας την ελληνικήν μανίαν», τους Εθνικούς καθηγητές δηλαδή, και δήμευσε την περιουσία του Πανεπιστημίου Αθηνών. Αυτό κατέστησε αδύνατη την περαιτέρω λειτουργία του, ιδίως δε όταν δεν βρίσκονταν Χριστιανοί καθηγητές. Οι Εθνικοί καθηγητές με αρχηγό τον σχολάρχη Δαμάσκιο αποφάσισαν να μετακομίσουν στην Περσία όπου πράγματι πήγαν και έγιναν με ενθουσιασμό δεκτοί. Γρήγορα όπως απογοητεύτηκαν και ξαναγύρισαν στην Ελλάδα. Λείψανα του Εθνισμού επαναλήφθηκαν στην Μάνη και τα οποία εξαφανίστηκαν τον Θ’ αιώνα όπου και επικράτησε τελείως ο Χριστιανισμός.

Αριστερά: Κιονόκρανο εντοιχισμένο σε ρωμαϊκό τοίχο. Δεξιά: Αρχαϊκό κιονόκρανο της στοάς εντοιχισμένο σε δεύτερη χρήση. Φώτο Γ. Κουράγιος. (Πηγή Φώτο: Περιοδικό Αρχαιολογίας - Ιστορίας των Πολιτισμών «Corpus», τεύχος 47, ʼρθρο «Δεσποτικό, η ανακάλυψη ενός Ιερού με πανελλήνια ακτινοβολία στο μικρό νησί των Κυκλάδων», Γιάννος Κουράγιος - Σοφία Λετοράτου - Bryan Burns, σελίδα 48)

ΟΙ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΕΣ ΑΓΑΛΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΝΑΩΝ ΑΠΟ ΧΡΙΣΤΙΑΝΟΥΣ

Όταν εγκαταλείφθηκε [το τείχος του Αδριανού εις την Βρεττανία], οι άνθρωποι έρχονταν και έπαιρναν υλικά. Πολλές Εκκλησίες του 9ου, 10ου και 12ου αιώνα [χτίσθηκαν με αυτά τα υλικά] (Πηγή: Ελληνική Τηλεόραση 1, 12 Μαΐου 2005)

Αριστερά: Το μεσαιωνικό κάστρο [Πάρος] κτισμένο από αρχαία αρχιτεκτονικά μέλη, 1260 μ.Χ. (Πηγή Φώτο: Περιοδικό Αρχαιολογίας - Ιστορίας των Πολιτισμών «Corpus», τεύχος 43, ʼρθρο «Πάρος, νέα σημαντικά ευρήματα», Γιάννος Κουράγιος - Σοφία Λετοράτου, Αρχαιολόγοι της ΚΑ’ ΕΠΚΑ Κυκλάδων, σελίδα 66)

Δεξιά: Κορμός του αρχαϊκού Κούρου κατά την εύρεσή του - εντοιχισμένος [στο αρχαίο τείχος της πόλης της Πάρου] (Πηγή Φώτο: Περιοδικό Αρχαιολογίας - Ιστορίας των Πολιτισμών «Corpus», τεύχος 43, ʼρθρο «Πάρος, νέα σημαντικά ευρήματα», Γιάννος Κουράγιος - Σοφία Λετοράτου, Αρχαιολόγοι της ΚΑ’ ΕΠΚΑ Κυκλάδων, σελίδα 71)

Η ωφελιμοκρατία εις τα αρχαιότερα χρόνια φαντάζει παράξενη στον μέσο ερευνητή, αλλά όχι για τον ειδικό, κατά τον οποίο είναι πλήρως «αποδεκτή» προς την επίτευξη της ιστορικής επιβίωσης των κατά τόπους πληθυσμών των κοινωνιών. Φυσικά τέτοιες περιπτώσεις δεν υπήρξαν μόνο μέσα στις χριστιανικές κοινωνίες, όπως πληροφορούν οι νεοΕθνικοί αλλά και σε Εθνικές και δεν αποσκοπούσαν στην αφάνιση του πολιτισμού αλλά στην επιβίωση του ανθρώπινου είδους κατά την διάρκεια των πολέμων με την δημιουργία οχυρών και την εξεύρεση οικοδομικών υλικών «όπως όπως». Εκείνες τις εποχές όπου δεν υπήρχαν πυροβόλα όπλα, οχύρωση σήμαινε σχεδόν απόλυτη επιβίωση.

ΑΓΑΛΜΑΤΑ

Το σπάσιμο των ειδώλων καταδικάστηκε από τη σύνοδο της Ελβίρα (306), η οποία, στον 60ο κανόνα της αποφάσισε ότι κάθε Χριστιανός που θα καταδικαζόταν σε θάνατο από τους Ρωμαίους επειδή έσπασε αγάλματα, δεν θα καταγραφόταν ως μάρτυρας. Η σύνοδος της Καρθαγένης (419) επιφόρτισε τους επισκόπους με την καταστροφή χριστιανικών ναϊδρίων που είχαν ανεγερθεί αυθαίρετα από δεισιδαίμονες Χριστιανούς (κανόνας πγ΄). Ότι οι καταστροφές των παγανιστικών αρχαιοτήτων ήταν αυθαίρετες προσωπικές πράξεις Χριστιανών κι όχι συλλογικές ή επίσημες ενέργειες της Εκκλησίας βασισμένες σε εκκλησιαστικά κείμενα αποδεικνύεται από την πλήρη απουσία εκκλησιαστικών κανόνων (νόμων) οι οποίοι να υπαγορεύουν ή να προστάζουν/προτρέπουν τους Χριστιανούς να καταστρέφουν παγανιστικά μνημεία. Εσφαλμένες ενέργειες και παρεκτροπές κάποιων επισκόπων ή μοναχών ασφαλώς και δεν σημαίνουν ότι αποτελούσαν πολιτική της Εκκλησίας. Ουδέποτε η Εκκλησία (δηλαδή τα επίσημα συλλογικά όργανά της) επιφόρτισε επισκόπους με την καταστροφή παγανιστικών ιερών.

Ο άγιος Αυγουστίνος το 399 αποτρέπει τους Χριστιανούς της Καρθαγένης από την εισβολή στις ιδιοκτησίες των εθνικών προκειμένου να καταστρέψουν τα είδωλά τους. Είναι προτιμότερο, έγραφε, να ξεριζώσουμε τα είδωλα από τις καρδιές τους και να προσευχόμαστε γι’ αυτούς, αντί να αποπνέουμε μένος εναντίον τους (Αυγουστίνος, Sermo 62.11.17 και 12.18, PG 38, 422 [C] -423 [D])

Κατά τον Ιωάννη Χρυσόστομο οι Χριστιανοί οφείλουν να υπερασπίζονται μέχρι θανάτου τις θέσεις τους και να μάχονται τις «ελληνικές» απόψεις, δίχως, όμως, να προκαλούν, δίχως να επιτίθενται σε πρόσωπα και δίχως να εξυβρίζουν (Ι. Χρυσόστομου, Ερμηνεία εις την προς Ρωμαίους, ομιλία κβ΄, PG 60, 611)

Ο άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος στον «Κατά Ιουλιανού» λόγο του, ο οποίος γράφτηκε αμέσως μετά τον θάνατο του Ιουλιανού, και την αποτυχία του διωγμού των Χριστιανών από τους Παγανιστές και την οριστική επικράτηση του Χριστιανισμού γράφει: «Ας μη χρησιμοποιήσουμε την ευκαιρία με απληστία, ας μην απολαύσουμε με ηδονή την εξουσία, ας μη γίνουμε πικροί σε εκείνους που μας αδίκησαν, ας μη κάνουμε αυτά τα οποία καταδικάσαμε. Αλλά αφού απολαύσαμε την μεταβολή, όσο για να αποφύγουμε τα δεινά, ας μισήσουμε ό,τι έχει σχέση με αντεκδίκηση. (....) Ας μη θελήσουμε λοιπόν να αναμετρηθούμε στην οργή, (....) Ας γίνουμε κατά τούτο ανώτεροι και υψηλότεροι από εκείνους που μας αδίκησαν. Ας δείξουμε τι διδάσκουν σε εκείνους μεν οι δαίμονες, με τι εκπαιδεύει εμάς ο Χριστός ο οποίος, αν και υπερείχε εκείνων τα οποία έπαθε ενίκησε τελικώς με εκείνα που μπορούσε να κάνει και δεν έκανε(....) Ας αυξήσουμε το μυστήριο με αγαθότητα.» (Γρηγορίου Νανζιανζηνού, Κατά Ιουλιανού λόγος στηλιτευτικός Β΄, 36)

ΕΥΝΟΥΧΙΣΜΟΙ ΑΓΑΛΜΑΤΩΝ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΧΡΙΣΤΙΑΝΟΥΣ

Αριστερά: Ερωτική παράσταση σε τοιχογραφία από τις λεγόμενες «Θέρμες της Απόλαυσης», στην Πομπηία (Πηγή: Περιοδικό Ιστορικά Θέματα, τεύχος 26, άρθρο «Πόρνες και Εταίρες στην αυτοκρατορική Ρώμη, πτυχές του έρωτα στην αρχαιότητα», Δημήτριος Γ. Θαλασσινός, φιλόλογος, σελίδα 29)

Δεξιά: Αποκομμένα ανδρικά γεννητικά όργανα από γλυπτό. Οι (Πηγή: http://www.archaeologie-sachbuch.de/Fleischer/index1.htm?/Fleischer/Texte/Hannestad2.htm)

Είναι αλήθεια πως μερικά αρχαία αγάλματα με τα γεννητικά τους όργανα αποκεκαλυμμένα, υπόκειντο σε αποκόψεις αυτών από τους Χριστιανούς, όταν οι τελευταίοι πήραν στα χέρια τους την εξουσία από τους παγανιστές και η τεχνοτροπία άλλαξε σύμφωνα με την χριστιανική ηθική. Το αυτό συνέβηκε και με τις απεικονίσεις εις τα λουτρά, όπου αυτές περιείχαν σεξουαλικές παραστάσεις. Οι τοιχογραφίες αυτές εσβήνοντο, όπως άλλωστε συμβαίνει π.χ. στον χώρο της Σαλαμίνας της Κύπρου, διότι η άλογη πορνεία δεν ήταν αρεστή εις τις χριστιανικές κοινωνίες και οι χώροι των λουτρών διαχωριστήκαν σε γυναικείους και ανδρικούς:

Τα λουτρά καταστράφηκαν από τους δύο σεισμούς του 332 και 342, μαζί με το υπόλοιπο της πόλης, μα ενώ κεντρικά διαμερίσματα της πόλης ανακατασκευάστηκαν αμέσως με την βοήθεια του Κωνστάντιου του 2ου, τα λουτρά αναγκάστηκαν να περιμένουν για ένα μεγάλο χρονικό διάστημα για να αποκατασταθούν. Και μόνο ένα μέρος από το σύνολο ξαναχτίσθηκε, το πιο θεαματικό από το οποίο ήταν το γυμναστήριο, που έγινε γκαλερί για αρχαία γλυπτά. Πότε έγινε αυτό, δεν είναι σίγουρο, αλλά στο τέλος του 5ου αιώνα επιγραφές μαρτυρούν σε εμάς ότι ένας ονόματι Ολύμπιος επιδιόρθωσε τα λουτρά και πρόσθεσε έναν κήπο. Τα λουτρά καταστράφηκαν, μαζί με το υπόλοιπο της Σαλαμίνας, από τους Άραβες το 647. Το πλεόνασμα των αγαλμάτων των διαφορετικών περιόδων (και της διαφορετικής ποιότητας), κάποια από τα οποία βρέθηκαν στα λουτρά στην θέση τους, άλλα που απομακρύνθηκαν, που χτίσθηκαν μέσα σε τοίχους ή σφραγίσθηκαν σε δάπεδα, μας παρέχουν την μεγαλύτερη ποσότητα σεξουαλικώς ακρωτηριασμένων αγαλμάτων από κάθε άλλο σύμπλεγμα.

Έξι αρσενικά (συμπεριλαμβανομένου και ενός ερμαφρόδιτου) ευνουχίσθηκαν, τα γεννητικά τους όργανα απομακρύνθηκαν με μεγάλη φροντίδα· ένα μεγάλο άγαλμα του Απόλλωνα με την λύρα, είχε την μύτη του σπασμένη με σφυρί, και από αυτό το τόσο καλά διατηρημένο κομμάτι δεν μπορεί να υπάρχει καμιά αμφιβολία για την εσκεμμένη ζημιά. Ένας ακέφαλος Meleager απομένει από ένα σύμπλεγμα σατύρου και ενός ερμαφρόδιτου, μόνο ο κορμός του ερμαφρόδιτου και το κατώτερο μέρος του συμπλέγματος (ο βράχος) επιβίωσε· το στήθος του ερμαφρόδιτου είναι χτυπημένο αλλά το ίδιο είναι και το σύμπλεγμα γενικά. Υπάρχει επίσης ένα μερικώς από ύφασμα σκεπασμένος ανδρικός κορμός, ένα θραύσμα αγάλματος του νεαρού Διονύσου, και δύο μισοξαπλωμένοι ποτάμιοι θεοί, και οι δύο ακέφαλοι. Ένα ακέφαλο άγαλμα της Αφροδίτης που κρατά το ένδυμά της με το αριστερό της χέρι να καλύπτει την γύμνια της, έχει και τα δύο στήθια με βαριές ζημιές, και αν αυτό έγινε σκόπιμα, φαίνεται ως μια μοναδική περίπτωση σεξουαλικής κακοποίησης μιας ημίγυμνης γυναίκας. Ο Απόλλωνας είναι ο μοναδικός από τα αγάλματα που έχει μεγάλο μέγεθος. Είναι χρονολογημένος πειστικά στο μέσο του 2ου αιώνα, και το μικρό μέγεθος των υπολοίπων δείχνει πως μερικά κατασκευάστηκαν λίγο αργότερα, καθώς η γλυπτική έτεινε να μικραίνει κατά το τέλος της αρχαιότητας. Ο τρόπος με τον οποίο τα αγάλματα των λουτρών της Σαλαμίνας έτυχαν μεταχείρησης είναι πολύ όμοιος, και έτσι κανείς μπορεί να υποθέσει ότι ο ευνουχισμός έγινε κατά την ίδια χρονική περίοδο. Τρία από τα αγάλματα που αναφέρθηκαν, μαζί με ένα τέταρτο, βρέθηκαν σε ένα κανάλι σφραγισμένο από το πάτωμα κατά την τελευταία ανακατασκευή. Αν η χρονολόγηση της ανακατασκευής του τέλους του 5ου αιώνα είναι αληθής, τότε έχουμε μια ένδειξη του χρόνου. Τα αγάλματα πρέπει να ευνουχίσθηκαν πριν την ανακατασκευή, αλλά πιθανόν όχι πολύ νωρίτερα. Μια χρονολόγηση αυτής της διαδικασίας στο τελευταίο διάστημα του 5ου αιώνα θα έφερνε τον ευνουχισμό των αγαλμάτων των λουτρών να συμπίπτει με το τέλος της μυθολογικής γλυπτικής. Η παραγωγή σταμάτησε εκείνο τον καιρό, και μεταξύ 500 και 530 φάνηκε ότι κρατικά οικήματα σε όλη την αυτοκρατορία καθαρίστηκαν από τα παραδοσιακά γλυπτά. Συνήθως αυτή τη διαδικασία ήταν συνυφασμένη με την αλλαγή ιδιοκτησίας, αλλά τα γλυπτά σε πολλές περιπτώσεις δεν ήταν κατεστραμμένα, αλλά θαμμένα σε λάκκους γύρω από τα κτήρια. Στην ΑΘήνα ο καθαρισμός πρέπει να δρομολογήθηκε γύρω στο 530, όπου πολλά παγανιστικά γλυπτά ριχτήκαν σε φρεάτια.

Ο ευνουχισμός των λουτρών δεν ήταν μια γενική πράξη σε όλη την αυτοκρατορία. Έλαβε μέρος σποραδικά σε μερικά μέρη. Ο ευνουχισμός αγαλμάτων σε δημόσια λουτρά πολύ δύσκολα θα εγκαινιάζονταν από ιδιώτες. Όπως έχει παρατηρηθεί, οι περισσότεροι χριστιανοί δεν ήταν εχθρικοί προς την παγανιστική γλυπτική, αλλά υπήρχαν ορισμένοι φονταμεταλιστές. Κανείς μπορεί να υποθέσει ότι σε περιοχές που τα αγάλματα ευνουχίσθηκαν υπήρχαν συντηρητικοί επίσκοποι, ή ότι η εκκλησία είχε αναλάβει τα λουτρά.

Ο ευνουχισμός των αγαλμάτων στα λουτρά είναι μοναδικός, και ελάμβανε μέρος μόνο σε τέτοιες εγκαταστάσεις, -κανείς πλούσιος ιδιοκτήτης της παγανιστικής γλυπτικής φυσικά, δεν κατάστρεφε την δική του συλλογή. Το φαινόμενο μπορεί κατά μέρος να συγκριθεί με μια παραδοσιακή αναμνηστική καταδίκη: η μύτη μπορούσε να αποκοπεί, αλλά τα μάτια ποτέ δεν πειράζονται. Μήτε ένα γλυπτό στα λουτρά γίνονταν ακίνδυνο για τους Χριστιανούς χαράσσοντας ένα σταυρό εις το μέτωπο. Ήταν κυρίως το σεξ που ήταν ο στόχος, και οι γυμνοί άνδρες, ειδικότερα, ήταν εστιασμένοι. Φαινομενικά η ιδέα ήταν η ίδια όπως με την εφαρμογή ενός φύλλου συκιάς σε ένα ανδρικό άγαλμα, όπως έγινε αργότερα για να σβηστεί η απειλή του ανδρικού μορίου. Επίσης είμαστε παρώντες εις τον κίνδυνο που ελόχευε στα μικτά λουτρά. Σκοπός ήταν να προστατευτούν οι γυναίκες και το αδύναμο πνεύμα τους -ένα επιχείρημα που συχνά προβάλλονταν από τους άνδρες. (Πηγή: http://www.stwing.upenn.edu/~durduran/drfm1.html)

ΠΡΟΣΟΧΗ: Η αποκοπή των γεννητικών οργάνων των παγανιστικών αγαλμάτων σε ορισμένες περιπτώσεις αποδεικνύει πως οι Χριστιανοί χρησιμοποιούσαν τα παγανιστικά αγάλματα για διακόσμηση των χώρων τους, παρά τα καταστρέφανε. Αν δεν είχαν σκοπό να τα χρησιμοποιήσουν, αλλά να τα καταστρέψουν, τότε δεν έχει νόημα ο «ευνουχισμός» των αγαλμάτων, πολλές φορές και από ειδικούς τεχνίτες:

Πολλά από τα αγάλματα τοποθετήθηκαν σε ένα Χριστιανικό περιβάλλον -Ο χριστιανισμός δεν ήταν εχθρικός ενάντια στα αγάλματα, αλλά ορισμένες από τις γυμνές φιγούρες ευνουχίσθηκαν, με τα γεννητικά τους όργανα και το στήθος να αποκόβονται (Πηγή: http://www.findarticles.com/p/articles/mi_m0PAL/is_497_158/ai_106732099/pg_2)

Περισσότερα όμως για την χρήση των παγανιστικών αγαλμάτων από τους Χριστιανούς εις το θρήσκευμα μπορεί να δει κανείς εις το βιβλίο του N. Hannestad, «How did rising Christianity cope with Pagan Sculpture»', in E. Chrysos and I. Wood (eds.), East and West: Modes of Communication--Proceedings of the First Plenary Conference at Merida, Leiden, 1999, σσ. 173-203.

Ίσως αν κάποιοι δεν θεωρούσαν μερικά σεξουαλικά συμπλέγματα των παγανιστικών γλυπτών ως θεολογικά πορνικά αίσχη, σήμερα θα είχαμε την τύχη να θαυμάζαμε περισσότερα κατορθώματα των αρχαίων θεών μέσα από τα συμπλέγματα θεοτήτων και μυθολογικών όντων.

Η διαστροφή αυτή (κτηνοβασία) είναι γνωστότατη από αρχαιότατους χρόνους και γι’ αυτό στην Μένδη (= τράγος και Παν της Αιγύπτου) ο Ηρόδοτος (ΙΙ, 46) αναφέρει «εἰς ἐπίδειξειν ἀνθρώπων ἀπικομένους» έρωτας προς τον εκεί λατρευόμενο τράγο (κατά τον Dukaure ίσως γίνονταν με την ελπίδα γονιμοποιήσεως τον γυναικών) πράγμα που βεβαιώνει ο Στράβωνας και ο Πλούταρχος (Πηγή: Κούζης Αριστοτέλης Π., Καθηγητής της Ιστορίας της Ιατρικής στο Εθνικό Πανεπιστήμιο, Μεγάλη Ελληνική Εγκυκλοπαίδεια, τόμος Ιε΄, σελίδες 311 - 312)

Ένα χαναανίτικο κείμενο της Ugarit αναφέρει ότι ο ανθρωπόμορφος ψευτοθεός Βαάλ, πηγαίνοντας στον κάτω κόσμο είχε ερωτικές περιπέτειες με μια μικρή αγελάδα: «Ο κραταιός Βαάλ περιποιείται τον εαυτό του. Επιθυμεί ένα μοσχαράκι στο Dubr. Μια μικρή αγελάδα στο Shihlmemat. Ξαπλώνει μαζί της 77 φορές [...] 88 φορές» (Πηγή: James B. Pritchard, Ancient Near Eastern Texts, Relating to the Old Testament, with supplement, Princeton UP: 1969, 3rd edition, σελ.139).

ΤΑ ΚΟΜΜΕΝΑ ΚΕΦΑΛΙΑ ΑΓΑΛΜΑΤΩΝ, ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΣ ή ΑΡΧΑΙΟΚΑΠΗΛΙΑ;

Τα αποκεφαλισμένα αγάλματα βρίσκονται στον χώρο των ρωμαϊκών λουτρών της Σαλαμίνας Κύπρου (Πηγή φώτο: Γιάννης Βαρκάς, άρθρο. «Ελληνικές αρχαιότητες της κατεχόμενης Κύπρου, πώς & ποιοι τις κατέστρεψαν» π. Ιχώρ, τ. 49, σελ. 106)

Στις ανασκαφές της Σαλαμίνας της Κύπρου κατά τα μέσα του 20ου αιώνα από τον αρχαιολόγο Β. Καραγεώργη (1) βρέθηκαν πολλά αγάλματα: «Οι ανασκαφές έφεραν στο φως 50 αγάλματα και εκτός των θεοτήτων και ηρώων Απόλλωνα, Τζούπιτερ (Δία), Μινέρβας (Αθηνά), Ντιάνας (Άρτεμη), Βίνους (Αφροδίτης), Βάκχου, Νέμεσις, Ασκληπιού, Υγείας, Ηρακλή, Μελέαγρου, Ίσιδος, ποτάμιων θεοτήτων, σύμπλεγμα σάτυρου και Ερμαφρόδιτου, βρέθηκαν και αρκετά ανδρικά και γυναικεία τέτοια, που αντανακλούν κλασσικές μορφές, με ξεχωριστά κεφάλια που γι’ αυτό κατόπιν χρησίμευσαν ως αγάλματα πορτρέτα» (2)

Μερικά κεφάλια από τα εν λόγω αγάλματα λείπουν. Μερικά από αυτά έσπασαν κατά τις πτώσεις από τους σεισμούς, όπως του 331 μ.Χ., ενώ δεν λείπουν εκείνοι που υποστηρίζουν ότι οι Χριστιανοί τα αποκεφάλιζαν. Όμως η τελευταία θεωρία δεν είναι η πιο λογική: «Μια πιο πιθανή εξήγηση βρίσκεται εις την εποχή της αναγέννησης της ευρωπαϊκής ιστορίας. Γύρω στον 16ο αιώνα, ήταν της μόδας για τους ανθρώπους να αναγεννούν τον πολιτισμό της αρχαίας Ελλάδας και της Ρώμης. Οι άνθρωποι ήθελαν να έχουν κάποια μαρμάρινα αντικείμενα της αρχαιότητας στον δρομάκι του κήπου τους ή στο διάδρομο του σπιτιού τους. Ήταν πολύ εύκολο να αποκόψεις το κεφάλι ενός αγάλματος από όλα αυτά τα αρχαία ερείπια, εύκολο να τα κουβαλήσεις, και πάνω από όλα, κανείς δεν θα σε σταματούσε.» γεγονός που το μαρτυρούν και νεοπαγανιστές εις τα άρθρα τους: ««Μετά την αποχώρηση του Τσεσνόλα έδρασε στην Κύπρο καταστροφικά επί μια δωδεκαετία ένας άλλος ερασιτέχνης αρχαιολόγος και αδίστακτος αρχαιοκάπηλος, ο Γερμανός Max Ohnefalsch-Richter. Η τεράστια συλλογή του θα αγοραστεί το 1898 από το μουσείο της Λειψίας, ενώ το 1887 πούλησε στην Καρλσρούη συλλογή με πολυάριθμα αγγεία και αγαλματίδια, που συγκέντρωσε από τις τυμβωρυχίες του. Κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο καταστράφηκε το μεγαλύτερο μέρος της συλλογής. Ότι απέμεινε, θα μεταφερθεί το 1974 στο Βερολίνο -2.000 αγγεία, πήλινα αγαλματίδια και άλλα αντικείμενα της εποχής του Χαλκού. Ο Ohnefalsch-Richter είχε διενεργήσει κατά την παραμονή του στην Κύπρο αμέτρητες ανασκαφές για λογαριασμό του Βρεττανικού Μουσείου, του Λούβρου και του Antiken Museum του Βερολίνου», αναφέρει πολύ χαρακτηριστικά ο Κυριάκος Σιμόπουλος»»

Με αυτόν τον τρόπο, όλους αυτούς τους αιώνες, εκατοντάδες χιλιάδες γλυπτά και άλλα έργα χάθηκαν ή ακρωτηριάστηκαν, μεταπωλήθηκαν ή παραχαραχτήκαν» (4), αν και δεν αναφέρουν και τις χριστιανικές απώλειες από αυτές τις τακτικές: «Παρ’ ότι η συλλογή των βιβλίων και εγγράφων του Βατικανού είναι τεράστια [διάδρομοι πολλών χιλιομέτρων], πολλά από αυτά έχουν χαθεί. Οι μεγαλύτερες απώλειες χρονολογούνται στα χρόνια του Ναπολέοντα, όταν ο Γάλλος στρατάρχης κατέλαβε όλες τις κτήσεις της Καθολικής Εκκλησίας στην Ιταλία. Ο Ναπολέοντας οραματίζονταν να συγκεντρώσει όλα τα ιστορικά αρχεία, τους θησαυρούς της τέχνης και τις βιβλιοθήκες της Ευρώπης στο Παρίσι. Για το σκοπό αυτό, μετά την κατάληψη της Ρώμης, κατάσχεσε τα αρχεία του Βατικανού και, στις αρχές του 1800, τα μετέφερε με άλογα και άμαξες στην Γαλλία, μέσα σε μεγάλα κιβώτια που αποθηκεύτηκαν στο Παρίσι.

Όμως η χαρά του Ναπολέοντα δεν κράτησε πολύ. Μετά την μάχη του Βατερλό, το 1815, που οδήγησε στην πτώση του, το Βατικανό απαίτησε την επιστροφή των αρχείων. Δυστυχώς, τότε χάθηκε περίπου το ένα τρίτο από αυτά, καθώς η μεταφορά των 3.000 κιβωτίων με βιβλία και έγγραφα πίσω στην Ιταλία ήταν πολύ δαπανηρή. Πολλά από τα έγγραφα που οι απεσταλμένοι του Πάπα θεώρησαν ασήμαντα πουλήθηκαν ακόμη και σε χαρτοποιίες. Αργότερα, διαπιστώθηκε, όμως, ότι η επιλογή δεν είχε γίνει πάντα με σωστά κριτήρια. Πολλά κιβώτια με σημαντικά έγγραφα έλειπαν, ενώ αρκετά κιβώτια με περιεχόμενο μικρότερης σημασίας έφτασαν μέχρι την Ρώμη.» (5)

Ο Ναπολέων, ύστερα από τον «εκδημοκρατισμό» της Ιταλίας γέμισε το Λούβρο με πάνω από 1.000 τεμάχια ελληνικών αρχαιοτήτων. Ανάμεσά τους ο Λαοκόων, το περίφημο άγαλμα του Απόλλωνα (Belvedere), το σύμπλεγμα Έρως και Ψυχή, η κοιμωμένη Αριάδνη. (Περιοδικό Ιχώρ, τεύχος 42, άρθρο «Η κλοπή και η φυγάδευση των ελληνικών αρχαιοτήτων στο εξωτερικό, ποιοι και πως μεθόδευσαν την αρπαγή», Σπύρος Μακρής, σσ. 18-19)

Αριστερά: Ένας φρουρός περιπολεί ανάμεσα σε ότι απέμεινε από τα λεηλατημένα εκθέματα του Εθνικού Μουσείου του Ιράκ. μετά την πτώση της Βαγδάτης, το 2003. Οι απώλειες από τους χώρους ανασκαφών είναι ωστόσο πολύ πιο εκτεταμένες.

Μέσο αριστερά: Οι πήλινες πινακίδες αποτελούν την μεγαλύτερη απώλεια. Τα ΜΜΕ όλου του κόσμου έδειξαν εικόνες από σπασμένα και κλεμμένα γλυπτά, αγγεία και αγάλματα μετά τη λεηλασία του Μουσείου της Βαγδάτης, το 2003. Η απώλεια αυτών των θησαυρών είναι αναμφισβήτητα ένα θλιβερό γεγονός, αλλά για τους αρχαιολόγους οι χιλιάδες πήλινες πινακίδες, ηλικίας 4-5 χιλιάδων ετών, που καταστράφηκαν ή εκλάπησαν αποτελούν, μάλλον, μεγαλύτερη απώλεια. Διότι, ενώ όλα τα έργα καλλιτεχνικής αξίας έχουν μελετηθεί λεπτομερώς, οι περισσότερες πινακίδες με την αρχαιότερη γραφή του κόσμου ούτε έχουν αποκωδικοποιηθεί ούτε έχουν φωτογραφηθεί. Έτσι, χάθηκαν ανεκτίμητες γνώσεις για την αρχαία Μεσοποταμία. Χιλιάδες πήλινες πινακίδες με την αρχαιότερη γραφή του κόσμου εξαφανίστηκαν στον πόλεμο του Ιράκ. Πολύτιμη γνώση που χάθηκε για πάντα.

Μέσο δεξιά: Αυτό το αρχαίο κράνος, ηλικίας 4.500 ετών, από τους τάφους της αρχαίας πόλης Ουρ του νότιου Ιράκ, είναι ένα από τα αντικείμενα που χάθηκαν.

Δεξιά: Η Ιταλία είναι η πρώτη χώρα που απέκτησε Αστυνομία Τέχνης, η οποία κάθε χρόνο ανακτά γύρω στα 30.000 κλεμμένα έργα τέχνης.

(Πηγή: Περιοδικό Science Illustrated, τεύχος 2, άρθρο «Ληστές της Ιστορίας», σσ. 50-51)

Σημειώσεις

1. Βάσου Καραγιώργη «Ανασκάπτοντας τη Σαλαμίνα της Κύπρου, 1952-1974» Εκδόσεις Καπόν και το Ίδρυμα Αναστάσιος Γ. Λεβέντης

2. http://www.findarticles.com/p/articles/mi_m0PAL/is_497_158/ai_106732099/pg_2

3. http://www.stwing.upenn.edu/~durduran/drfm1.html

4. Περιοδικό Ιχώρ, τεύχος 42, άρθρο «Η κλοπή και η φυγάδευση των ελληνικών αρχαιοτήτων στο εξωτερικό, ποιοι και πως μεθόδευσαν την αρπαγή», Σπύρος Μακρής, σελίδα 19

5. Περιοδικό Science Illustrated, τεύχος 2, άρθρο Τα Μυστικά αρχεία του Βατικανού, σσ. 32-33

ΘΕΟΛΟΓΙΚΗ ΑΠΟΨΗ ΠΕΡΙ ΑΡΧΑΙΟΚΑΠΗΛΙΑΣ (ΘΕΑ ΦΥΣΗ & ΘΕΟΣ ΕΡΜΗΣ)

Αριστερά: Αέτωμα του θησαυρού των Σιφνίων [στους Δελφούς]. Ο Ηρακλής απαγάγει τον ιερό τρίποδα [των Δελφών] (Πηγή: Μεγάλη Ελληνική Εγκυκλοπαίδεια, τόμος Θ΄, σελίδα 28)

Δεξιά: Στο μνημειακό αρχιτεκτονικό συγκρότημα των ναών του Ανγκόρ Βατ, στην Καμπότζη, υπάρχουν πολλά γλυπτά αποκεφαλισμένα από τους κλέφτες. τελευταία, άρχισαν και οι ίδιες οι αρχές να κόβουν τα κεφάλια, για να τα προφυλάξουν (Πηγή: Περιοδικό Science Illustrated, τεύχος, άρθρο «Ληστές της Ιστορίας», σελ. 53)

Επειδή το ζήτημα της αρχαιοκαπηλίας από τους νεοπαγανιστές έχει αναχθεί και σε καθαρά θρησκευτικό θέμα, εφόσον υπαίτιοι για τις αρχαιοκαπηλίες εις τον χώρο της Ελλάδας, συνεχώς ευρίσκονται προς τούτου όσοι φέρουν την χριστιανική ταυτότητα» (1), είναι θεμιτό να τεθούν υπό εξέταση μερικά ενδιαφέροντα στοιχεία, εκτός εκείνα των επιστημόνων που ακολουθούν στις παρακάτω ενότητες, και αυτά είναι:

1. Φτωχοί κλέβουν «αρχαία» για τον επιούσιο. Οι σοβαρότερες απώλειες σε πολιτιστικούς θησαυρούς οφείλονται στις λαθρανασκαφές. Στην φωτογραφία (2) βλέπουμε τον αρχαιολογικό χώρο της πόλης Ίσιν, στο νότιο Ιράκ, να λεηλατείται. Το ίδιο γίνεται παντού όπου το έδαφος κρύβει πλούσια πολιτιστική κληρονομιά -δηλαδή, σε χώρες όπως η Ελλάδα, η Ιταλία, το Μάλι, η Ινδία, η Γαλλία, Η Καμπίτζη, το Περού, η Κίνα και η Ιαπωνία. Πολλές λαθρανασκαφές γίνονται από οργανωμένες σπείρες αρχαιοκαπήλων. Σε άλλες περιπτώσεις, φτωχοί ντόοπιοι πουλούν μοναδικούς πολιτιστικούς θησαυρούς στην μαύρη αγορά. μόνο και μόνο για να εξασφαλίσουν τα προ το ζην. Ωστόσο, εκείνοι που πάντοτε αποκομίζουν τα μεγαλύτερα κέρδη είναι οι μεσάζοντες και οι έμποροι έργων τέχνης, στις ανεπτυγμένες χώρες. (3)

2. Καθημερινά σε όλο τον κόσμο, ιστορικά μνημεία λεηλατούνται από ιερόσυλους και αρχαιοκάπηλους. Μόνο το λαθρεμπόριο όπλων και το εμπόριο ναρκωτικών ξεπερνάει σε τζίρο το σκοτεινό εμπόριο των πολιτιστικών θησαυρών -και μερικοί από τους αγοραστές είναι τα πιο γνωστά μουσεία της Ευρώπης και των Η.Π.Α. (4)

Τα στοιχεία της παγκόσμιας αρχαιοκαπηλίας δείχνουν πως κάθε άλλο παρά χριστιανοί μπορεί να είναι οι πανταχού αρχαιοκάπηλοι και πως αντιθέτως η ειδωλολατρία είναι η κατ’ εξοχήν θρησκεία που προωθεί την καταστροφή των πολιτιστικών ευρημάτων:

α. Ο Χριστιανός δεν ενδιαφέρεται για τον Μαμωνά (5), συνεπώς δεν έχει ενδιαφέρον από τις πωλήσεις. Ο παγανιστής όμως δεν έχει ηθικούς φραγμούς βάση του κέρατος της αμαλθείας - αφθονίας, που φέρουν οι θεοί π.χ. Σάραπις με το κέρας της αφθονίας του Νείλου

β. οι πρώτοι και μοναδικοί θεοί και ήρωες διδάξαντες την αρπαγή ιερών αντικειμένων ήσαν οι παγανιστικοί (βλέπε ανωτέρω Ηρακλή)

γ. εκείνοι που εκτελούν αρχαιοκαπηλίες, είναι αρχαιολάτρες ή γνώστες της αρχαιότητας, αν δεν είναι πένιτες

δ. τα Μουσεία, τα σπίτια των Μουσών, των κοριτσιών του Δία, ευθύνονται κυρίως για την μισθοδοσία των αρχαιοκαπήλων και όχι οι Χριστιανικές Εκκλησίες

ε. η αρχαιοκαπηλία ως κλοπή δεν εγκύπτει στα πλαίσια κανενός αληθινού χριστιανού, εφόσον τέτοιος ηθικός κώδικας δεν προκύπτει από την διδασκαλία του Θεού. Κάθε άλλο (6). Αντιθέτως ο παγανισμός έχει θεό κλέπτη και προστάτη των κλεπτών (Ερμής)

στ. Οι πτωχοί που πωλούν αρχαία αντικείμενα, πίπτουν εις τον παγανιστικό θρησκευτικό νόμο της ανάγκης - Ειμαρμένης. Δηλαδή η «πείνα» και η δυσκολία προς επιβίωση των οργανισμών αυτών, επιφέρει την αναγκαστική ώθηση προς επιβίωση. Συνεπώς η μητέρα θεά φύση των παγανιστών υποβοηθά και εξαναγκάζει σε κλοπή, η οποία ως ελέχθη ευλογείται υπό του παγανιστικού θεού Ερμή. Ο Χριστιανός δια μέσω της εφαρμογής των νηστειών μαθαίνει να ελέγχει τα πάθη του μη γινόμενος κλέπτης χάρη ασιτίας.

Καταλήγοντας πρέπει να σημειωθεί, πως τα άρθρα των νεοπαγανιστών, που προσπαθούν να επισύρουν ευθύνες στον Χριστιανισμό για τις αρχαιότητες και τον ελάχιστο αφανισμό τους, είναι απελπισμένες προσπάθειες νεοπαγανιστικού προσηλυτισμού άνευ θεολογικού περιεχομένου, που δεν μπορούν να επιφέρουν τίποτα και που η ίδια η σύγχρονη ιστορία τις προσπερνά θαρρετά μέσα από τα γεγονότα της επικαιρότητας:

Η ΛΕΗΛΑΣΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ ΤΗΣ ΜΑΡΙΑΣ ΑΝΑΓΝΩΣΤΟΠΟΥΛΟΥ

Εικοσι τέσσερα χρόνια κλείνουν το 1998 από την τουρκική εισβολή στην Κύπρο. Το 1974 ήταν η αρχή. Το τέλος δεν φαίνεται. Ο Αττίλας δεν τερμάτισε την ωμότητα και τη βία. Συστηματικά προχωρούν οι κατακτητές στην εξάλειψη της πολιτιστικής κληρονομιάς του κυπριακού λαού. Μακρύς είναι ο κατάλογος των αρχαιολογικών χώρων, μουσείων, ιδιωτικών συλλογών στα κατεχόμενα, που λεηλατήθηκαν. Εξαφανίστηκαν ολόκληρες βιβλιοθήκες, όπως η μεγάλη και μοναδική κυπρολογική βιβλιοθήκη του Μήτσου Μαραγκού στην Αμμόχωστο, καθώς και η βιβλιοθήκη του Χατζηϊωάννου. Επίσης η μοναδική συλλογή αρχαιοτήτων του Χριστάκη Χατζηπροδρόμου στην Αμμόχωστο.

Αμέσως μετά την εισβολή, ρίχτηκαν οι Τούρκοι στις λαθραίες ανασκαφές. Ιδιαίτερα στις περιοχές που δεν είναι προσιτές στους ξένους και που χαρακτηρίζονται περιοχές στρατιωτικής κατοχής. Με πόνο οι Κύπριοι παρακολουθούν τη γη τους να σκάβεται και να μετατρέπονται τα έργα των προγόνων τους σε πηγή πλουτισμού και παράνομης εμπορίας. Η φράση στις τουρκικές εφημερίδες "έφθασε ζεστό εμπόρευμα στην Κωνσταντινούπολη" σημαίνει ότι αρχαία αγγεία, αρχαία ειδώλια, βυζαντινές εικόνες και τοιχογραφίες ήρθαν από την κατεχόμενη Κύπρο.

Από το 1974 κυριολεκτικά κατακλύστηκαν οι ξένες αγορές με κυπριακές κλεμμένες αρχαιότητες. Πλούτισαν τα ξένα μουσεία και οι συλλέκτες. Σελίδες ατελείωτες οι κυπριακές αρχαιότητες στους καταλόγους των γνωστότερων οίκων δημοπρασίας. Όσα αρχαιολογικά αντικείμενα δεν τα οικειοποιήθηκαν οι αρχές, έχουν συληθεί από τον στρατό κατοχής, από ιδιώτες και λαθρέμπορους.

Ελάχιστα, χάρη στην Υπηρεσία Αρχαιοτήτων Κύπρου, επαναπατρίστηκαν. Η Κυπριακή Δημοκρατία πληρώνει αδρά, για να σωθούν τα αγαθά, που της ανήκουν. Στον αγώνα αυτόν του επαναπατρισμού, σημαντική είναι η συμβολή του Ιδρύματος Λεβέντη. Μεγάλο κτύπημα για την επιστήμη είναι ότι σταμάτησαν οι ανασκαφές, που επί δεκαετίες πραγματοποιούσαν, στα κατεχόμενα σήμερα εδάφη της Κύπρου, οι ξένες Αρχαιολογικές αποστολές, όπως η ανασκαφή της Γαλλικής αποστολής στη Σαλαμίνα και της Καναδικής στους Σόλους. Είναι μεγάλο χτύπημα για την επιστήμη το ότι τα συμπεράσματα από τις τελευταίες αυτές έρευνες, οι αρχαιολόγοι δεν πρόφτασαν να τα δημοσιεύσουν. Σήμερα οι Τούρκοι αρχαιοκάπηλοι σκάβουν και λεηλατούν τους ίδιους αυτούς χώρους.

Η κυπριακή κυβέρνηση, αμέσως μετά την εισβολή και την κατοχή του 38% του εδάφους της, δεν σταμάτησε τις εκκλήσεις της στις ξένες κυβερνήσεις και στους διεθνείς οργανισμούς, στις διευθύνσεις ξένων μουσείων κ.τ.λ. να μη δέχονται τους κλεμμένους θησαυρούς, για να σταματήσει η παράνομη εμπορία.

Ελάχιστα είναι τα μουσεία, που όχι μόνο αρνήθηκαν να αγοράσουν τα λεηλατημένα κειμήλια, αλλά και συνεργάστηκαν με τους νόμιμους κατόχους, έτσι ώστε ύστερα από σκληρούς αγώνες και παζαρέματα να επιστραφούν στον νόμιμο ιδιοκτήτη τους. Ελάχιστα είναι τα τελωνεία, όπως αυτό του Ντόβερ, που ύστερα από κατάσχεση απέδωσαν εικόνες και αρχαία αγγεία στις κυπριακές αρχές.

Εκεί όπου αλύπητα στράφηκε η μανία του κατακτητή ήταν τα μοναστήρια και οι εκκλησίες. Η καταστροφή ξεκίνησε το 1974 στη διάρκεια της εισβολής και συνεχίστηκε συστηματικά από τα άπληστα χέρια του κατακτητή.

Οι εκκλησίες απογυμνώθηκαν από τις βυζαντινές τοιχογραφίες. Ξυλόγλυπτα τέμπλα πουλήθηκαν με το μέτρο στις ξένες αγορές. Απογυμνώθηκαν οι εκκλησίες από τους κινητούς θησαυρούς, τις εικόνες, τα αρχιερατικά άμφια, τα τελετουργικά σκεύη, τα ιερά κειμήλια . Για να πουληθούν πιο εύκολα οι εικόνες, κόπηκαν σε τρία κομμάτια . Μέσα σε τσουβάλια, η ιστορία και η τέχνη του πολιτισμού της Κύπρου πήραν το δρόμο από τα Άδανα και την Κωνσταντινούπολη για τις παράνομες αγορές της Ευρώπης και της Αμερικής. Τώρα τελευταία, καθώς εντοπίστηκε στην Οζάκα το βημόθυρο του ναού της Αγίας Αναστασίας της Περιστερώνας Αμμοχώστου, βλέπουμε ότι το εμπόριο προχώρησε κασι προς την Ιαπωνία.

Από το 1940, η Εκκλησία της Κύπρου αποφάσισε να συγκεντρωθούν φορητές βυζαντινές εικόνες, πολύτιμα χειρόγραφα και ξυλόγλυπτα στη Μητρόπολη της Κερύνειας. Στην εκκλησία του Αγίου Σπυρίδωνα, στην Τρεμετουσιά, 150 εικόνες μεγάλης αξίας είχαν συγκεντρωθεί, πριν από την εισβολή, για συντήρηση. Εκατοντάδες λοιπόν, εικόνες από τις συλλογές αυτές εξαφανίστηκαν . Από τη Μητρόπολη της Κερύνειας, μόνο ο Αρχάγγελος Μιχαήλ, που είχε πουληθεί στην Ολλανδία, επιστράφηκε το 1985 στην Κύπρο. Ο Κύπριος καθηγητής Β. Καραγιώργης, σε ομιλία του στην Αθήνα, κατά τη διάσκεψη του Διεθνούς Συμβουλίου Μουσείων (ICOM) το 1984, ανέφερε τα παρακάτω αποσπάσματα από τις μαρτυρίες του Μεχμέτ Γιασσίν, στο τουρκοκυπριακό περιοδικό Olay

(26 Απριλίου 1982):

"Από διάφορα τμήματα της Κύπρου συγκεντρώθηκαν εικόνες προερχόμενες από εκκλησίες και μουσεία και τοποθετήθηκαν όλες μαζί σε τέσσερις μεγάλες βαλίτσες. Μερικές κόπηκαν με πριόνι σε δυο και τρια κομμάτια η καθεμιά. Ανακαλύφθηκαν, ενώ προσπαθούσαν να τις εξαγάγουν λαθραία από το αεροδρόμιο της Άγκυρας. Εκατοντάδες εικόνες, αξίας δεκάδων χιλιάδων τουρκικών λιρών, έχουν κλαπεί και μεταφερθεί στο εξωτερικό. Μικρό μόνο μέρος τους ξαναβρέθηκε . Στις 16 Μαρτίου 1981, εικόνες που τοποθετήθηκαν σε τρία κιβώτια με την ένδειξη "Προσωπική περιουσία", φυγαδεύτηκαν λαθραία στη Γερμανία από το αεροδρόμιο της Τύμπου και της Άγκυρας. Όταν ήρθε στο φως αυτό το περιστατικό, αποκαλύφθηκε επίσης ότι και αρχαία αντικείμενα είχαν φυγαδευθεί λαθραία, με προορισμό την ίδια διεύθυνση, επίσης με την ένδειξη "Προσωπική περιουσία".

Σύμφωνα με τις περιγραφές ξένων επισκεπτών και μαρτυρίες μελών της Επιτροπής του Συμβουλίου της Ευρώπης, που μετέβησαν στην Κύπρο το 1989 - επικεφαλής της Επιτροπής ήταν ο βυζαντινολόγος καθηγητής Robin Cormack -, δεν υπάρχει καμιά βυζαντινή ή μεταβυζαντινή εικόνα στη Μητρόπολη της κατεχόμενης Κερύνειας, στο μοναστήρι του Αποστόλου Βαρνάβα στην κατεχόμενη Αμμόχωστο - σήμερα έχει μετατραπεί σε γκαλερί -, καθώς και σε μια τρίτη εκκλησία, του Αρχαγγέλου, κοντά στην Κερύνεια. Στην εκκλησία αυτήν έχουν συγκεντρώσει οι Τουρκοκύπριοι εικόνες μόνο του 19ου και του 20ου αιώνα. Οι βυζαντινές και μεταβυζαντινές εικόνες έχουν εξαφανιστεί !

"Πρέπει να θεωρούμε βέβαιο ότι, όσες δεν ήταν πού γνωστές, πουλήθηκαν σε πλειστηριασμούς . Όσες ήταν γνωστές, πουλήθηκαν απευθείας σε ιδιώτες ", λέει ο Κύπριος βυζαντινολόγος Αθ. Παπαγεωργίου, "για να αποφευχθεί η δημοσιοποίηση και η αναγνώριση τους. Από τα ιερά σκεύη και τα πολύτιμα ασημένια αντικείμενα των ναών, άλλα τα πούλησαν και άλλα φαίνεται ότι τα έλιωσαν . Γενικά, δεν έχει μείνει τίποτα. Οι εκκλησίες είναι γυμνές, σύμφωνα με μαρτυρίες ξένων επισκεπτών".

Όταν τα φορητά αντικείμενα που μπορούσαν να κλαπούν και να φυγαδευτούν λιγόστεψαν, άρχισε η αποκόλληση τοιχογραφιών και εντοίχιων ψηφιδωτών, με στόχο όχι μόνο το κέρδος αλλά και την εξαφάνιση κάθε ίχνους πολιτιστικής κληρονομιάς, που γίνεται μάρτυς της εθνικής ταυτότητας των κατεχομένων εδαφών. Όσες τοιχογραφίες είχαν συντηρηθεί και καθαριστεί από την Αρχαιολογική Υπηρεσία Κύπρου, πριν από την τουρκική εισβολή του ΄74, αφαιρέθηκαν. Εκείνες που δεν μπορούσαν να τις αφαιρέσουν, τις κατέστεψαν.

Η έκταση της καταστροφής είναι πραγματικά ασύλληπτη. Συνεχώς παρουσιάζονται τμήματα τοιχογραφιών σε διάφορες αγορές και παλαιοπωλεία της Ευρώπης. Πως είναι δυνατό έργα τέχνης, που έχουν αφαιρεθεί από τις κυπριακές εκκλησίες, να πωλούνται ελεύθερα στις συμμαχικές χώρες, χωρίς καμιά διαμαρτυρία απόό τις αδελφές εκκλησίες; Ακόμα και τουρκοκυπριακές εφημερίδες, για το λόγο ότι απογυμνώνονται τα αξιοθέατα του "κράτους" τους, έχουν επισημάνει το γεγονός.

Τουρκικά στρατεύματα το 1989 κατεδάφισαν ολοσχερώς την εκκλησία της μονής της Παναγιάς της Αυγασίδας, αφού λεηλάτησαν πρώτα τις τοιχογραφίες της. Είναι γνωστό ότι έχουν αφαιρεθεί τοιχογραφίες από την Παναγία την Αψιθιώτισσα, τον Άγιο Νικόλαο, την Αγία Σολομονή, του 8ου αιώνα, στην Κώμη του Γιαλού, από τον Άγιο Φίλωνα των Αγριδίων, του 12ου αιώνα, και από την εκκλησία της Παναγίας της Περγαμηνιώτισσας την τοιχογραφία της Αγίας Άννας, προσευχομένης, και τοιχογραφίες αγίων που χρονολογούνται στον 11ο ή τον 12ο αιώνα. Αγνοείται η τύχη των τοιχογραφιών της Αχειροποιήτου στον Καραβά, που έχει μετατραπεί σε στρατώνα, της λαξευτής εκκλησίας της Παναγίας της Γαλακτερούσας, της εκκλησίας της Αγίας Ευδοκίας και του Αγίου Γεωργίου στο Καπούτι. Είναι γνωστό ότι έχουν αφαιρεθεί, αλλά δεν είναι γνωστή η τύχη των τοιχογραφιών στις διάφορες εκκλησίες της παλιάς Αμμοχώστου, ορθόδοξες και λατινικές .

Υπάρχουν βάσιμες πληροφορίες ότι έχουν καταστραφεί οι σημαντικότερες τοιχογραφίες από το παρεκκλήσι της Αγίας Τριάδας στο μοναστήρι του Χρυσοστόμου στον Κουτσοβέντη. Μεγάλη καταστροφή έχει υποστεί η εκκλησία του Αντιφωνητή, της οποίας οι τοίχοι ήταν καλυμμένοι με περίτεχνες τοιχογραφίες. Από την αψίδα του ιερού βήματος κατέστρεψαν πρόσωπα των αρχαγγέλων, του 12ου αιώνα . Το σώμα δεν μπόρεσαν να το αφαιρέσουν μέχρι σήμερα. Σύμφωνα με πληροφορίες ξένων επισκεπτών στέκει στη θέση του. Τοιχογραφίες του 15ου αιώνα, όπως η Ρίζα του Ιεσσαί και η Δευτέρα Παρουσία αποκολλήθηκαν. Έκαψαν ακόμα και το τέμπλο του Αντιφωνητή και πούλησαν τις εικόνες που το κοσμούσαν. Τέσσερις εικόνες από τη Δέηση, με παραστάσεις αποστόλων από το τέμπλο του ναού, πουλήθηκαν στην Ολλανδία. Η Εκκλησία της Κύπρου προσπαθεί με ένδικα μέσα για την επιστροφή τους. Μια εικόνα της Παναγίας Βρεφοκρατούσας πουλήθηκε στο Λονδίνο, σε Έλληνα συλλέκτη. Κατασχέθηκε, όταν την έφερε στο Βυζαντινό Μουσείο της Αθήνας για συντήρηση. Η εικόνα, η οποία είχε δημοσιευθεί στην έκδοση "Κύπρος, 9000 χρόνων έργα πολιτισμού λεηλατούνται", αναγνωρίστηκε από τη Μ. Αχειμάστου - Ποταμιάνου, διευθύντρια του Βυζαντινού Μουσείου και μέλος της Επιτροπής . Η εικόνα επαναπατρίστηκε τον Σεπτέμβριο του 1998.

Πηγή: http://www.cyprusnet.gr/hoc/HocPages/SpPolitismos1.html

Αρχαία Σαλαμίνα - Κλοπή αγαλμάτων

Λευκωσία,Κύπρος,09/07/1998 (ΚΥΠΕ)

Δύο αγάλματα από τον κατεχόμενο αρχαιολογικό χώρο της Σαλαμίνας έκλεψαν αρχαιοκάπηλοι, αποκαλύπτει ο Τ/κ Τύπος.

Η «Κίπρις» κάτω από τον πρωτοσέλιδο τίτλο «Λήστεψαν τη Σαλαμίνα», γράφει ότι η λεγόμενη «αστυνομία» τέθηκε σε επιφυλακή για εντοπισμό των δραστών και πιστεύεται ότι οι δράστες είναι άτομα που ασχολούνται με την αρχαιοκαπηλία.

Η «Γενί Ντουζέν» γράφει ότι τα αγάλματα βρέθηκαν θαμμένα σε παρακείμενο χώρο.

Σημειώνεται ότι τα αγάλματα είναι ύψους περίπου δύο μέτρων και ότι το ένα είναι από μαύρο γρανίτη και το άλλο από λευκή πέτρα.

Πρόκειται για ανυπολόγιστης αξίας έργα, όπως γράφει η «Κίπρις», τα οποία κοσμούσαν το χώρο απέναντι από το αμφιθέατρο της Σαλαμίνας.

Σύμφωνα με την εφημερίδα, η οποία δημοσιεύει επίσης και δύο φωτογραφίες των αγαλμάτων, η ληστεία διαπράχθη προχθές τη νύχτα.

Η «Γενί Ντουζέν», αναφέρεται επίσης πρωτοσέλιδα στην κλοπή των αγαλμάτων και γράφει ότι άγνωστοι έκλεψαν τα αγάλματα από τη βάση τους και τα έθαψαν σε παρακείμενο χώρο.

Η λεγόμενη «αστυνομία», σύμφωνα με πληροφορίες της εφημερίδας, βρήκε τα κλεμμένα αγάλματα και τώρα εξαπέλυσε ανθρωποκηνυγητό για σύλληψη των δραστών.

Σύμφωνα με την εφημερίδα, προκαλεί ερωτηματικά ο τρόπος αφαίρεσης των αγαλμάτων από τη βάση τους, αφού το καθένα ζυγίζει ένα τόνο.

Επίσης διερωτάται κανείς, γράφει, πώς μετέφεραν τα αγάλματα για να τα θάψουν και πώς θα τα μετέφεραν στο εξωτερικό.

Σύμφωνα με τη «Γενί Ντουζέν», η λεγόμενη "αστυνομία" και το λεγόμενο "τμήμα αρχαιοτήτων" υποψιάζονται ότι στην περιοχή της κατεχόμενης Αμμοχώστου δρα συμμορία αρχαιοκαπήλων. »

Πηγή: http://www.hri.org/news/cyprus/kypegr/1998/98-07-09.kypegr.html

Σημειώσεις

1. «Οι καταστροφές των χριστιανών είναι οι χειρότερες συγκριτικά με τις απαγωγές των κατακτητικών εκστρατειών. Διότι, τουλάχιστον οι όποιο κατακτητές ή καιροσκόποι μπορεί να τα έκλεψαν, αλλά τα διατήρησαν και τα εκθέτουν -αν και εις βάρος μας» (Πηγή: Περιοδικό Ιχώρ, τεύχος 42, άρθρο «Η κλοπή και η φυγάδευση των ελληνικών αρχαιοτήτων στο εξωτερικό, ποιοι και πως μεθόδευσαν την αρπαγή», Σπύρος Μακρής, σελ. 30)

2. Παραλείπεται

3. Περιοδικό Science Illustrated, τεύχος, άρθρο «Ληστές της Ιστορίας», σελ. 50

4. Περιοδικό Science Illustrated, τεύχος, άρθρο «Ληστές της Ιστορίας», σελ. 49

5. Κατά Ματθαίον, Κεφ. Στ΄ «24 Οὐδεὶς δύναται δυσὶ κυρίοις δουλεύειν· ἢ γὰρ τὸν ἕνα μισήσει καὶ τὸν ἕτερον ἀγαπήσει, ἢ ἑνὸς ἀνθέξεται καὶ τοῦ ἑτέρου καταφρονήσει· οὐ δύνασθε Θεῷ δουλεύειν καὶ μαμωνᾷ.»

6. Έξοδος, Κεφ. Κ΄ 14 «Οὐ Κλέψεις»

ΝΑΟΙ ΕΛΛΑΔΑΣ & ΘΕΟΔΟΣΙΟΣ

Για τους ναούς δε έχει διαφορετική γνώμη ο Γερμανός ιστορικός Gregorovius: «από τους βανδαλισμούς αυτούς (που έγιναν βάσει των διατάξεων του Θεοδοσίου) η αρχαία Ελλάδα έπαθε ελάχιστα, συγκριτικά με όλες τις άλλες χώρες της Αυτοκρατορίας. Κυρίως η Αθήνα έμεινε απαλλαγμένη από καταστροφές. Κανένα από τα εν Αθήναις μεγάλα κι ονομαστά ιερά δεν γκρεμίστηκε. (...) Ο Χριστιανισμός ανεδείχθη ίσως ευλαβέστερος προς τα μνημεία της αρχαίας τέχνης στην Αθήνα απ’ ότι σε οποιαδήποτε άλλη πόλη της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Εξαιρουμένων ορισμένων καταστροφών καλλιτεχνημάτων και ιερών προς τα οποία είχε μετά ιδιάζουσας εμμονής συμφυή η παγανιστική πίστη, η νικώσα θρησκεία φαίνεται να έλαβε κατοχήν των Αθηνών ειρηνικά. (...) Η καταστροφή του ναού του Ολυμπίου Διός δεν δύναται να αποδοθεί εις τον βανδαλισμό βυζαντινού ανθύπατου ή εις τον ευσεβή ζήλο κάποιου επισκόπου. (...) Πολλοί ναοί κατέπεσαν υπό σεισμών και μάλιστα σε μεταγενέστερα χρόνια.

Ο ναός του Διός εν Ολυμπία κατέπεσε τον 6ο αιώνα, ο ονομαστός εν Κυζίκω μετά τον 11ο αιώνα υπερμεσούντα.». Ακόμη και για τον Αλάριχο, ο Gregorovius αναφέρει τα εξής: «Ουδείς ιστορικός μαρτυρεί ότι ο βασιλεύς των βαρβάρων (ο Αλάριχος) εξηκόντισε τον πυρσό του εμπρησμού εις το ιερό της Δήμητρος. (...) Υπερβάλλουσι όμως δεινώς όσοι ανάγουν στον Αλάριχο την εξολόθρευση των εθνικών θεών της Ελλάδας κι όσοι θεωρούν ότι οι Γότθοι (του Αλάριχου) προέβησαν εξεπίτηδες σε σκόπιμη καταστροφή των ναών και ιερών.» Οι Νεο-Εθνικοί τονίζουν με έμφαση τις καταστροφές αρχαίων ναών λόγω των διατάξεων του Θεοδοσίου Α΄, όμως αυτές οι κατά του παγανισμού απαγορευτικές διατάξεις του Θεοδόσιου Α΄, που πρωτοεκδόθηκαν το 391, εφαρμόστηκαν κυρίως στην υπαρχία Ανατολής (κυρίως στην Αίγυπτο) και ελάχιστα στην Ελλάδα, η οποία ήταν τμήμα της υπαρχίας Ιλλυρικού. Συνεπώς κατηγορίες για καταστροφές δήθεν ελληνικών καλλιτεχνημάτων πέφτουν στο κενό. Τα μουσεία της Ελλάδας δεν έχουν χώρους να στοιβάζουν αγάλματα. Έχει γεμίσει ακόμη και το εξωτερικό!

Ο γνωστός αρχαιολόγος ʼγγελος Χωρέμης, ερμηνεύοντας την περίπτωση του Μεγάλου Θεοδοσίου. Κατά γραπτή δήλωσή του, «το διάταγμα του Θεοδοσίου του Μεγάλου (391 - 3 μ.Χ.), αναφέρει απαγόρευση λατρείας σε αρχαία ιερά και την είσοδο στους ναούς, δεν εντέλλεται όμως την καταστροφή τους. ʼλλωστε δεν φαίνεται τέτοια καταστροφή στις αρχαιολογικές ανασκαφές. Τα μεγάλα κέντρα της αρχαίας λατρείας, εκείνα ακριβώς που λογικά θα έπρεπε να υποστούν τη μεγαλύτερη καταστροφή, όπως οι Δελφοί, η Ολυμπία, η Δωδώνη, τα ιερά των Αθηνών κ.ά. δεν φαίνεται, ανασκαφικά τουλάχιστον, να έπαθαν ζημιές από ανθρώπινο χέρι στα τέλη του 4ου Αι. μ.Χ. Εξ’ άλλου πολλοί ναοί της αρχαίας λατρείας σώθηκαν ως τις ημέρες μας σχεδόν ανέπαφοι, κυρίως στην Κάτω Ιταλία και τη Σικελία (όπου επίσης βασίλευε ο Μ. Θεοδόσιος), αλλά και την κυρίως Ελλάδα, όπως το συγκρότημα της Ακροπόλεως των Αθηνών, ο ναός του Ηφαίστου (Θησείον) και ο Ναός του Ιλισσού».

ΛΙΒΑΝΙΟΣ ΚΑΙ Λόγος Υπέρ των Ιερών

Περί του έργου του Λιβανίου «Υπέρ των Ιερών», το οποίο επικαλούνται οι νεοπαγανιστές ως απόδειξη για τους δήθεν Χριστιανικούς βανδαλισμούς εξ’ αιτίας του διατάγματος του Μεγάλους Θεοδοσίου, ο αρχαιολόγος ʼγγελος Χωρέμης παρατηρεί το εξής: «Ο λόγος του Λιβανίου «Υπέρ των Ιερών» δεν γράφτηκε λόγω ακροτητών, που έγιναν εις εφαρμογή του διατάγματος κατά της αρχαίας θρησκείας. Το διάταγμα του Θεοδόσιου Α' εξεδόθη το 391 και το κείμενο του Λιβανίου γράφτηκε το 386, δηλαδή πέντε ολόκληρα χρόνια ενωρίτερα με άλλη ευκαιρία. (P. Petit, “Sur la date du “pro Templs” de Libanius”, στο Byzantion XXI (1951), fasc., 285-310). Ο Θεοδόσιος διόρισε ύπαρχο της Ανατολής κάποιον συμπατριώτη και φίλο του, τον Ίβηρα Μάτερνο Κυνήγιο. Ο άνθρωπος αυτός ήταν φανατικός θρησκόληπτος και έξαλλος. Υπεκίνησε πράγματι τον όχλο, επί κεφαλής του οποίου ήταν φανατικοί καλόγεροι, και άρχισαν να καταστρέφουν τα αρχαία ιερά, στην αρχή κυρίως τα μικρά και απροστάτευτα) ιερά της υπαίθρου και εν συνεχεία άρχισαν να μπαίνουν και να καταστρέφουν ιερά και μέσα στις πόλεις. Τότε ο Λιβάνιος γράφει τον περίφημο και ωραιότατο λόγο του «Υπέρ των Ιερών». Η αντίδραση του «θρησκόληπτου» Θεοδοσίου ήταν να… απαγορεύσει στους μοναχούς την είσοδο στις πόλεις, προστατεύοντας έτσι τα εθνικά ιερά των άστεων και όταν σε λίγο πέθανε ο Μάτερνος Κυνήγιος τοποθέτησε Ύπαρχο της Ανατολής τον σώφρονα εθνικό Ευτόλμιο Τατιανό, ο οποίος κατάφερε να ηρεμήσει τα πράγματα και να φέρει την καταλλαγή. Με άλλα λόγια μιλάμε για ιστορικές λεπτομέρειες

ΝΑΟΙ ΕΛΛΑΔΑΣ ΚΑΙ ΧΡΙΣΤΙΑΝΟΙ

Το 1994 δημοσιεύθηκε στο περιοδικό «Ελληνικά» (τ.44, Θεσσαλονίκη 1994, σ. 31-50), μελέτη της κ. Πολύμνιας Αθανασιάδη, καθηγήτριας του Πανεπιστημίου Αθηνών, με τον τίτλο: «Το λυκόφως των Θεών στην Ανατολική Μεσόγειο: Στοιχεία ανάλυσης για τρεις επί μέρους περιοχές». Η κ. Αθανασιάδη, επέλεξε εκεί τρεις περιοχές της αυτοκρατορίας με διαφορετική γεωγραφική φυσιογνωμία, ιστορικό υπόβαθρο και δημογραφική σύνθεση, εξασφαλίζοντας έτσι μεγαλύτερη αξιοπιστία στην έρευνά της. Οι περιοχές αυτές είναι η Ελλάδα, η Κωνσταντινούπολη και η Συρία - Παλαιστίνη. Έτσι αντιμετωπίζει εύκολα τις «γενικεύσεις του Λιβανίου» όσο και τον «υπερβολικά μεγάλο αριθμό φιλολογικών μαρτυριών» σε Χριστιανούς και εθνικούς συγγραφείς για την καταστροφή των ναών, που καταντά όπως λέει: «ύποπτος»!

Γράφει: «Στην προσπάθειά τους να ηρωοποιήσουν επισκόπους και αυτοκράτορες, σε μια περίοδο, κατά την οποία ο θρησκευτικός φανατισμός θεωρείτο αρετή, συχνά οι εκκλησιαστικοί συγγραφείς απέδιδαν σ’ αυτούς ΦΑΝΤΑΣΤΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΕΣ ΝΑΩΝ ή στην καλύτερη περίπτωση, μεγαλοποιούσαν τα ηροστράτεια ανδραγαθήματά τους».

Η ίδια η συγγραφέας αναφέρει ότι «Σε τόπους όπως η Αθήνα ή οι Δελφοί, ο κανόνας είναι ότι τα μεταγενέστερα στρώματα έχουν καταστραφεί από τους ίδιους τους αρχαιολόγους στην προσπάθειά τους να φτάσουν όσο το δυνατόν γρηγορότερα στο κλασικό υπόστρωμα» των ανασκαφών. Τις παρατηρούμενες καταστροφές αποδίδουν οι αρχαιολόγοι στους σεισμούς, τις βαρβαρικές επιδρομές (4ο - 6ο αιώνα) και την εγκατάλειψη. Τα αρχαία μνημεία των Αθηνών και των Δελφών έμειναν απείραχτα από τους Χριστιανούς.» «Ο βανδαλισμός ιερών αντικειμένων (από Χριστιανούς το θρήσκευμα, Έλληνες το γένος) ήταν πράξη σπάνια στην Ελλάδα» δέχεται η κ. Αθανασιάδη. Τέτοιες περιπτώσεις είναι «μεμονωμένες». «Η γενική εντύπωση από την Ελλάδα είναι ότι η φθίνουσα αρχαία πίστη ενέπνεε στους νεοφώτιστους Χριστιανούς, παρά τη δομική μισσαλοδοξία της θρησκείας τους, σεβασμό και συχνά κάποια συγκίνηση» Μόνο εκεί που δεν υπήρχε «επαφή με την αστική παιδεία του Ελληνορωμαϊκού κόσμου», εκτός δηλαδή του ιστορικού Ελληνικού χώρου, και όπου «η παραδοσιακή θρησκεία είχε ισχυρές ρίζες», παρατηρείται φανατισμός και γίνονται καταστροφές. Αυτό συνέβαινε περισσότερο στην Ανατολή (Συρία - Φοινίκη - Παλαιστίνη). Η κ. Αθανασιάδη όμως ερμηνεύει με τα επιστημονικά κριτήριά της τις συμπεριφορές και σε περιοχές όπως η Συρία: «Εδώ δεν έχουμε μιαν αμιγή περίπτωση θρησκευτικού φανατισμού, αλλά είναι ξέσπασμα κοινωνικού και φυλετικού μίσους, ένα υποσυνείδητο, εθνικό κίνημα με αμφίεση, βέβαια, θρησκευτική».

Η καθηγήτρια του Πανεπιστημίου Αθηνών κ. Αθανασιάδη μόνο μεροληπτική υπέρ των Χριστιανών δεν μπορεί να κριθεί, καθώς έχει επιμεληθεί την έκδοση βιβλίου, στο οποίο εμπεριέχεται ολόκληρη η αντιπαγανιστική νομοθεσία του Θεοδόσιου και όχι μόνον αυτού. Συνεπώς, κάθε υπόνοια για προσπάθεια να δικαιολογηθούν οι Χριστιανοί εκ μέρους της είναι έωλη. «Καταστροφές αγαλμάτων και ναών ακούμε από άλλες περιοχές: από την Αίγυπτο, τη Συρία και τη Μικρά Ασία. Απόδειξη ότι ο Ελληνιστικός πολιτισμός σε αυτές τις περιοχές ποτέ δεν είχε γίνει «λαϊκή κουλτούρα» κι επομένως ήταν εύκολο να υποκινείται ο λαός σε καταστρεπτικές ενέργειες. Γι’ αυτούς τους λαούς το «ελληνικό» απλώς δεν ήταν «ωραίο».» (Lorenz Gyoemoerey, Η δύση της Δύσης, εκδ. Παπαζήση)

Επίσης ο π. Γεώργιος Μεταλληνός ανάφερε εις το συνέδριο εις την φιλοσοφική Αθηνών:

Γκρεμίζανε ναούς. Διαβάστε σας παρακαλώ, την γνώμη την επιστημονική, που εκφράζει σε βιβλίο της η μεγάλη αρχαιολόγος, που τελείωσε απ’ αυτή την σχολή, στο πανεπιστήμιο Ιωαννίνων, η κ. Μαραγκού, που δεν είναι κάποια φανατική Ορθόδοξη. Στην Καταπολιανή της Πάρου ολόκληρος ο αρχαίος ναός -βρέθηκε τα τελευταία χρόνια-σώζεται ακέραιος από κάτω, και πάνω στον αρχαίο ναό κτίσθηκε ο Χριστιανικός. (Πηγή: Ελληνισμός -Χριστιανισμός στο Βυζάντιο, το Βυζάντιο έβλαψε ή ωφέλησε τον ελληνισμό, το συνέδριο στην φιλοσοφική Αθηνών, Εκδόσεις Ελεύθερη Σκέψης, Νοέμβριος 1998, Αθήνα, σελ. 65)

Μην επικαλούμεθα τέτοια επιχειρήματα. Ο Ροΐδης, όταν έλεγε ότι κατάστρεφαν ναούς... Σας είπα για την κ. Μαραγκού (1). Μην είμαστε παλαιομοδίτες. Έχει ξεπεραστεί αυτή η γνώμη. Έβαζαν μια κολώνα και την άφηναν εκεί, έναν σταυρό, ο ίδιος ο Έλληνας έβαζε σταυρό. Σας είπα, δεν ήταν εξωγήινος, και κρατούσαν την κολώνα. (Πηγή: Ελληνισμός -Χριστιανισμός στο Βυζάντιο, το Βυζάντιο έβλαψε ή ωφέλησε τον ελληνισμό, το συνέδριο στην φιλοσοφική Αθηνών, Εκδόσεις Ελεύθερη Σκέψης, Νοέμβριος 1998, Αθήνα, σελ. 66)

ΟΙ ΝΑΟΙ ΤΩΝ ΘΕΩΝ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΩΝ &

Η ΠΙΣΤΗ ΤΩΝ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΩΝ ΣΤΟ ΧΡΙΣΤΟ!

Οι νέο-Εθνικοί κατηγορούν τους Χριστιανούς με ανυπόστατες κατηγορίες για προδοσία στα χρόνια της επανάστασης του 1821 προς συμφέρον δήθεν του Σουλτάνου. Ψέμα που έχει αναλυθεί σε άλλη ενότητα. Όμως οι νέο-Εθνικοί έχουν ξεχάσει κάτι: πως οι θρησκευτικοί πρόγονοί τους λάτρευαν τους κατακτητές και δυνάστες στους, ως θεούς, γι αυτό και το παγανιστικό ιερατείο ουδέποτε επανάστησε. Επ

ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΕΣ ΝΑΩΝ ΚΑΙ ΤΟ ΤΕΛΟΣ ΤΟΥ ΕΘΝΙΣΜΟΥ

ΠΑΓΑΝΙΣΤΕΣ ΟΙ ΠΡΩΤΟΙ με «ΕΙΣ ΕΔΑΦΟΣ ΦΕΡΕΙΝ»

ΑΠΟΚΕΦΑΛΙΣΜΟΙ & ΠΙΣΤΗ

Πράξεις Αποστόλων, Κεφ. ε΄

1.

2.

3.

4.

5.

6.

7.

8.

9.

10.

11.

12.

13.

14.

15.

(Στέφανος Σπάθας, Hotel Manager, Τρίτο Μάτι, τεύχος 103, σσ. 70 - 71)

(Παναγιώτης Μαρίνης, περιοδικό Τρίτο Μάτι, τεύχος 95, σελ. 26)

(Γιάννης Βαρκάς, περιοδικό Ιχώρ, τεύχος 49, σσ. 104 -108)

(Σπύρος Μακρής, Περιοδικό Ιχώρ, τεύχος 42, σελ. 30)

(Βλάσσης Γ. Ρασσιάς, Εκδ. Ανοικτή Πόλη)

(Βλάσης Ρασσιάς, «Μια ιστορία Αγάπης», Εκδόσεις Ανοιχτή Πόλη, Α΄ εκδ.)